22-05-2004
Door Ko Colijn

Een vredesmissie breek je pas af als je werk onmogelijk wordt gemaakt, als de vrede is bereikt of als je zeker weet dat die er niet meer komt.

Van thuisbezorgers van het democratisch paradijs zijn de Amerikanen afgegleden tot steeds nederiger doelstellingen. Stabiliteit brengen werd teruggebracht tot opstandjes neerslaan en de boel een beetje bij elkaar houden, en nu lijkt het alleen nog maar te gaan om het redden van het vege lijf. Twee maanden geleden ging de discussie nog over de vraag of we niet voorgelogen waren over de redenen om Irak binnen te trekken en of de oorlog ondanks alle twijfel daarover niet toch vergoelijkt kon worden omdat Irak nu immers verlost was van Saddam.

Nu gaat de discussie over de toekomst, over wat er van Irak terecht moet komen. Welk risico lopen onze soldaten als ze nog langer in Irak blijven, en hoe groot is de puinhoop in het Midden-Oosten als de coalitie met de staart tussen de benen vertrekt? En in zijn meest dramatische consequenties: welke gevolgen heeft de ontluistering van het Amerikaanse optreden voor de relaties met de islamitische wereld, de strijd tegen het terrorisme en het leiderschap van het Westen? De prijs van de gevangenisfoto’s is onmetelijk hoog. De vernederingen in Abu Ghraib waren onderdeel van een systematische campagne om het uiterste uit de gedetineerden te persen. De vergelijking met Saddam Hoesseins regime is ongepast. Toch slaan de gevangenisfoto’s, meer dan het ontbreken van Iraakse massavernietigingswapens, de bodem onder de Amerikaanse missie vandaan. Voor het eerste gold nog het excuus van onwetendheid en (hopelijk) goede trouw, voor het laatste niet.

Zowel de onmenselijke behandeling van de gevangenen als de politieke domheid van de Amerikanen zijn reden voor verontwaardiging. Een kind kan begrijpen dat de foto’s woede en wraakzucht losmaken, bij vriend en vijand. Nog dommer is de afhandeling van de affaire. Excuses aan koning Abdullah van Jordanië die er niets mee te maken heeft, in plaats van aan de Irakezen zelf. Gekibbel voor congrescommissies over de vraag of de verantwoordelijkheid voor de misdragingen hoog of laag gezocht moet worden. En een vals grijnzende minister Rumsfeld die, in plaats van het boetekleed aan te trekken, voor de camera zegt dat hij voortaan geen kranten meer leest.

De 30 juni-strategie van Bush is al even verbijsterend en verontrustend. Zo wordt met de milities van Al Sadr gevochten en onderhandeld tegelijk. Gematigde shi’iten willen af van de woesteling Al Sadr en zijn zelfs geneigd tot een ultimatum. Je zou zeggen: dat komt de Amerikanen niet slecht uit. Toch bevechten ze Al Sadr tot in de heilige plaatsen van Najaf en Kerbala. Daarmee lopen ze het risico de ‘gematigden’ en Al Sadr in elkaars armen te drijven. Nog even en op 30 juni zijn er geen gesprekspartners meer maar vecht iedereen met elkaar, en vooral samen tegen de VS-coalitie.

Daarnaast is er de dubbelhartigheid over de soevereiniteitsoverdracht zelf. Dat de Amerikanen uit veiligheidsoverwegingen een vinger in de pap wensen te houden is logisch, maar dat de overgangsregering straks voor elk serieus besluit een paraaf zal moeten vragen in de Amerikaanse ambassade, gaat nog grote problemen geven met de nieuwe regering.

Ook de opvallende zinspeling op terugtrekking van de Amerikaanse troepen was slecht geregisseerd. Je bent geneigd te zeggen: nu erkennen de Amerikanen tenminste dat er problemen zijn en geven zij de Irakezen het laatste woord over hun verblijfsvergunning. Was het maar zo helder. In werkelijkheid was onderminister Grossman van Politieke Zaken op 13 mei de eerste die tegen een Congrescommissie zei dat de Voorlopige Regering de Amerikaanse soldaten naar huis zou kunnen sturen. Vervolgens pikte generaal Walter Sharp van de Joint Chiefs dat niet en zei dat alleen een gekozen regering dat zou kunnen doen. Dat leidde weer tot spoedoverleg tussen Bush en Rice, wat een dag later tot ‘de regering’ leidde. Intussen had de Italiaanse bevelhebber Carlo Cabigiosu alweer geïntervenieerd door te zeggen dat het commando over de totale militaire operatie in Irak dan maar meteen aan een multinationaal commando moet worden overgedragen. Ook Rumsfeld had intussen alweer gesproken over terugtrekking, maar daar had hij precies het tegenovergestelde mee bedoeld. Niks terugtrekking, maar een schamper ‘what if’ aan het adres van VN-gezant Brahimi en aan de Irakezen dat hun land zonder de Amerikanen zeker een chaos zou worden.

Dit zijn bijna allemaal goede argumenten voor Balkenende om spijt te hebben van de Nederlandse aanwezigheid in Irak. Maar afbreken? Zo’n besluit zou, vlak na de dood van de eerste Nederlander, niet alleen als een snelle capitulatie voor terreur kunnen worden uitgelegd, maar ook de veiligheidssituatie in Zuid-Irak niet verbeteren.

Afgezien daarvan zouden 1500 Japanse opbouwwerkers in As Samawah dan ineens aan hun lot overgelaten zijn. Het pardoes afdruipen uit Irak door de gehéle coalitie zou het land trouwens helemaal uitleveren aan de chaos, en aan interventie door de buurlanden. Er zou een fundamentalistische revolutie kunnen uitbreken op het Arabisch schiereiland, Al-Qaida zou zich tot winnaar uitroepen en de olie zouden we voortaan weer uit Schoonebeek moeten oppompen. We zitten dus mooi in de fuik, er valt niet zoveel te kiezen. Buitendien heeft het iets kunstmatigs om elk half jaar opnieuw te besluiten of je blijft of niet. Net zomin als je vooraf besluit om maar zes minuten mee te helpen aan het blussen van een brand, ga je ook niet na een half jaar vredesmissie naar huis.

Een oorlog beëindig je als je hem gewonnen hebt, als je hem onvermijdelijk gaat verliezen, of als zich onderweg een vreedzame oplossing aandient. Een vredesmissie breek je af als je werk systematisch onmogelijk wordt gemaakt, als je de vrede bereikt hebt, of als je zeker weet dat die er juist niet meer komt. De Amerikanen maken het ons verdomd lastig, maar aan geen van de drie vertrekvoorwaarden is op dit moment voldaan.

Dus moet Nederland nog in Irak blijven, en moet het bedingen dat het met een opzegtermijn van vier weken zijn biezen kan pakken zodra aan ook maar één van die condities is voldaan.