Een operavoorstelling kost gemiddeld 210 euro per bezoeker. De operaliefhebber betaalt hiervan 50 euro zelf. De overige 160 euro financiert de overheid van ons aller belastinggeld. Verhouding: het publiek betaalt een kwart, de samenleving driekwart. Gaat u kijken naar een muziekensemble, dan ligt die verhouding anders. Het optreden is natuurlijk veel goedkoper; gemiddeld 46 euro per bezoeker. Het publiek betaalt hiervan bijna de helft, de samenleving de rest.

De economische kant van cultuurbeleid gaat over de verhouding tussen de twee belangrijkste inkomstenbronnen van de cultuursector: tussen overheidssubsidie en private inkomsten.
Staatssecretaris Halbe Zijlstra vindt dat de overheid de cultuursector in verhouding te rijkelijk bedient. Hij wil dat culturele instellingen en kunstenaars ondernemender worden en een groter deel van hun inkomen gaan ophalen bij hun publiek.

Vergelijken we Nederland met andere landen, dan is dit nog niet zo'n gek gezichtspunt. Feit is dat het publiek in Nederland relatief weinig betaalt voor de cultuur die het geniet. De 'publieksinkomsten' van Nederlandse culturele instellingen en kunstenaars liggen gemiddeld op twintig procent. In Vlaanderen ligt dit percentage op 36 procent. In Engeland is het publiek zelfs goed voor 55 procent van de inkomsten, zo blijkt uit internationaal vergelijkend onderzoek van professor Arjen van Witteloostuijn.

Als we naar Groot-Brittannië kijken, dan blijkt bovendien dat hogere publieksinkomsten prima samengaan met een bruisend cultureel leven. De Britten besteden per hoofd van de bevolking minder aan cultuursubsidie; desondanks worden er meer voorstellingen gemaakt en worden die voorstellingen beter bezocht, aldus Van Witteloostuijn. Groot-Brittannië is dan ook het grote voorbeeld op het ministerie van Halbe Zijlstra.

En dus draait Zijlstra de subsidiekraan wat dicht. Het Rijk geeft nu jaarlijks circa 900 miljoen euro uit aan kunst encultuur. In het regeerakkoord is afgesproken dat daarop elk jaar 50 miljoen wordt gekort, zodat het Rijk in 2015 structureel 200 miljoen minder uitgeeft aan kunst dan nu. Zijlstra pakt het nu nog harder aan. Anders dan afgesproken in het regeerakkoord - en tegen het nadrukkelijk advies van de Raad van Cultuur in - wil hij de 200 miljoen al direct in 2013 bezuinigen.

Zelfbenoemd 'beschaafd' Nederland is woedend. En dat levert mooie plaatjes op. Hoogtepunt tot dusver: De Mars der Beschaving. Een bonte stoet mensen met operabaas Pierre Audi, danseres Conny Janssen, cabaretier Jan Jaap van der Wal, vliegtuigbouwer Joost Conijn, dichter Ramsey Nasr en politicus Jan Nagel is zingend en musicerend door de nacht van Rotterdam naar Den Haag getrokken. Om daar, in de met 'Halbe de Sloper'-posters behangen Hofstad, te protesteren tegen 'de kaalslag van dit land'.

Gevoel voor theater, dat hebben ze, die marcheerders der beschaving. Toch doen ze met hun retoriek primair zichzelf tekort. Alsof Halbe Zijlstra de kunst zou kunnen slopen. Alsof kunst en cultuur écht afhankelijk zouden zijn van overheidssubsidie. Onzin natuurlijk. Pas sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we in Nederland langzaamaan de situatie gecreëerd waarin de cultuursubsidies boven de publieksinkomsten zijn uitgegroeid. Cultuurinstellingen en kunstenaars zijn hierdoor afhankelijk geworden van subsidie en - niets menselijks is hun vreemd - minder ondernemend. Dat Zijlstra de cultuursector weer de andere kant op duwt, is nog niet zo onbeschaafd als de marcheerders ons willen doen geloven. Wat me opvalt, is dat sommigen van hen, zodra ze even uitstijgen boven hun directe institutionele belangen, dit stiekem zelf ook wel vinden.

Halbe Zijlstra sloopt de kunst niet en hij sloopt de beschaving niet. Hij daagt de Nederlandse beschaving juist uit. Vragen die hij ons - impliciet - stelt, zijn: hoe beschaafd bent u eigenlijk als het erop aankomt? Hoeveel bent u, als liefhebber van kunst en cultuur, bereid te betalen voor al het moois dat de kunstenmakers u voorzetten? En wat gaat u doen om de kunstenaars en de cultuurinstellingen vanaf 2013 door de magere jaren heen te helpen?