05-11-2005
Ko Colijn

Het gaat lang niet zo slecht met de wereld als we denken. Ondanks Madrid, Londen, de Twin Towers, Srebrenica, Kosovo en Fallujah komt het Human Security Report 2005 (www.humansecurityreport.­info) tot de spectaculaire conclusie dat de wereld de afgelopen vijftien jaar steeds veiliger is geworden. Oorlog is een uitstervend fenomeen en de oorlogen die nog wel worden gevoerd, zijn steeds schoner.

Het Handvest van de Verenigde Naties uit 1945 beloofde de volgende generaties, ons dus, ‘te verlossen van de gesel van oorlog’. Je zou dus verwachten dat de VN vanaf dat ogenblik een boekhouding van oorlog zou bijhouden. De makers van het Human Security Report kwamen tot de schokkende ontdekking dat zo’n officiële boekhouding ontbreekt. Zelfs een definitie is er niet. Daarom zijn de onderzoekers zelf aan het tellen gegaan. Ze vielen van de ene verbazing in de andere. Tot 1992 steeg het aantal grote gewapende conflicten tot vijftig per jaar, om daarna snel te dalen tot onder de twintig. Oorlogen tussen landen worden zeldzaam, het gaat in grote meerderheid om binnenlandse oorlogen: de regering van Soedan die zijn eigen bevolking in het zuiden uitmoordt, of om de moderne variant van Hoeken en Kabeljauwen.

In de Eerste Wereldoorlog vielen nog twee miljoen doden per jaar. In de Tweede werd het erger met drie à vier miljoen slachtoffers per jaar. Vanaf de Korea-oorlog ging het beter, van een half miljoen doden per jaar daalde het dodental naar tienduizend nu. Je kunt de bedrijfstak ook per conflict schoner zien worden: een halve eeuw geleden eiste een doorsnee-oorlog per jaar veertigduizend doden. Tegenwoordig zijn dat er zeshonderd.

Zelfs met genocide gaat het de goede kant op. Hoe gruwelijk de slachting in Rwanda ook was (1994, 800.000 doden), het aantal gevallen van volkerenmoord lag met zo’n tien per jaar tussen 1975 en 1990 veel hoger dan nu, ze zijn nu op de vingers van een hand te tellen. Ook op dit gruwelijke punt bleek een officiële statistiek tot 2002 onvindbaar. Hoe kan dat? vroegen de onderzoekers zich vertwijfeld af. Met veel klaroengeschal werden in 2000 de Millenniumdoelstellingen verkondigd. Armoede en ellende moesten in 2015 zijn gehalveerd.

Bataljons boekhouders en databanken van de Wereldbank en het IMF werden gemobiliseerd om de wereldleiders met groei- en armoedestatistieken aan hun woord te houden. Maar nergens was een tabel te vinden over hoeveel oorlogen wel niet kosten in termen van ontwikkeling en ziekte, vluchtelingen en hongersterfte. Dat is nu ook bijgewerkt. Zo kost een gemiddelde burgeroorlog een land vierenvijftig miljard dollar: weg economisch groei. Soldaten en oorlog kosten de samenleving een kapitaal aan dodelijke ziekten. Zestig procent van de Zambiaanse soldaten is hiv-besmet. Houd ze weg bij het volk, daar is het percentage ‘maar’ de helft.

Tien jaar geleden hadden 40 miljoen mensen geen thuis. Nu nog altijd 34 miljoen. Erg, vindt het rapport, maar een teken van vooruitgang. Want vroeger zouden ze waarschijnlijk sterven in een oorlog, tegenwoordig kunnen ze gelukkig nog vluchten. Een optimisme, waar het HSR zich bijna voor excuseert. Hoe komt het dat de statistieken zeggen dat de wereld ondanks alles veiliger is geworden? Democratie en handel zijn goed voor de vrede, maar die zijn niet ineens sinds 1992 over de wereld verbreid. Natuurlijk, de koude oorlog viel weg en dat scheelde ook een slok op een borrel: een op de vijf conflicten droogde daardoor op.

Misschien bedriegen statistieken. Maar op één punt niet, zeggen de onderzoekers: de grote winnaar is de vermaledijde VN. Het aantal vredesoperaties, het aantal oorlogstribunalen en sancties waarmee schurken werden bestraft, het aantal stille missies van geduldige diplomaten als Max van der Stoel, Jan Egeland of Lakhdar Brahimi, dat alles steeg met een factor vijf of soms zelfs tien. Het losbarsten van gewelddadig conflict: dat is altijd breaking news. Maar dat geldt zelden voor het beëindigen van zo’n conflict. En toch is er sinds de Tweede Wereldoorlog honderd keer vrede op de wereld uitgebroken. In meer dan de helft van de gevallen is dat pas sinds 1992 gebeurd, en ook al vindt u het misschien een dans op de vulkaan, we leven volgens het rapport in a decade of peace.