De Baambrugse Zuwe oefent een grote ­aantrekkingskracht uit op vastgoedmiljonairs, voetbalmecenassen en topcriminelen.

De bestuurder van de Landrover Evoque stuurt z'n massieve Sports Utility Vehicle richting de korte oprit en trapt dan hard op de rem. Hij kan niet verder, want het toegangshek van de villa is nog dicht. Tergend langzaam schuift de mobiele borstwering opzij. De SUV staat te wachten, nog half met z'n kont op de smalle weg. Daarachter is een korte file ontstaan. Een hoogblonde vrouw in een lichtblauwe Mini Cooper probeert ongeduldig de hindernis te passeren. Ze trekt zich schielijk terug als van de andere kant een auto met hoge snelheid aankomt.

Welkom op de Baambrugse Zuwe.

Je moet er willen wonen. Voor een paar miljoen euro kan dat. Er staan op dit moment ruim tien panden te koop in 'het hogere segment', waarbij nummer 141E de kroon spant met een vraagprijs van zeveneneenhalf miljoen euro. Eerder stond het te koop voor negen miljoen.

Dan heb je ook wat. Het door de makelaar aangeprezen 'architectonische meesterwerk' van graniet, glas en roestvrijstaal heeft een inhoud van vierduizend kubieke meter, een inpandig zwembad, Turks stoombad en sauna, een ronde, roodkoperen entree en badkamers in elk slaapverblijf.

Het is wat in vastgoedkringen een 'toplocatie' heet. Eigenaar is Simon de Jong, aandeelhouder van de technische handelsonderneming Econosto, een bedrijf dat jarenlang de voetbalclub Sparta sponsorde. De Rotterdammer De Jong wil terug naar z'n moerstad, en heeft daarom het miljoenenpand te koop gezet. Z'n vrouw Monique liet eerder in het Algemeen Dagblad weten dat 'we hier altijd het gevoel hebben een beetje op vakantie te zijn. Als ik het huis kon oppakken en ergens anders neer kon zetten, zou ik het doen.'

En de verborgen gebreken? Wellicht dat het huis van je buurman rechts is gekraakt door Tsjechen en dat er eigenlijk een topcrimineel hoort te wonen die op dit moment verdacht wordt van witwassen en bedreiging? Misschien wordt een potentiële koper afgeschrikt door het feit dat aan de overkant het kapitale pand staat van een schimmige belegger? Of wordt de aarzeling gevoed omdat er verderop een eerder voor hasjhandel veroordeelde eigenaar van verscheidene 'rosse' investeringen op de Amsterdamse Wallen woont?

Maar hé, wat zou het? Hoge hekwerken, dikke hagen, rolluiken, camera's en luid blaffende honden houden buitenstaanders op afstand. Dus ook mogelijk opdringerige buren. Want dat is de essentie van de Baambrugse Zuwe: adres na adres stralen de omvangrijke woningen een grote ondoordringbaarheid uit. Daarachter, aan het oog onttrokken, genieten de Nieuwe Rijken van hun privéluxe op tennisbanen, in zwembaden en spelevarend met hun Riva's, de klassieke houten speedboten.

Vanuit de lucht lijkt het een samengeperst strookje grond; aan beide zijden drukken de grote wateroppervlaktes van de Vinkeveense Plassen tegen de oevers. De Zuwe is drie kilometer lang, slecht enkele tientallen meters breed, niet veel meer dan een weg en een flinke berm die Vinkeveen met Baambrugge verbindt. 'Het is een paradijs voor omhooggevallen Amsterdammers,' zegt een voormalig politieman die verscheidene residenten vanuit z'n vroegere functie kent. De hoofdstad heeft de Zuwe geconfisqueerd. Het dijkje ligt op fietsafstand, maar het zijn voornamelijk SUV'S en dure automerken waarmee de geëmigreerde Mokumers over het smalle weggetje jakkeren.

Kilo's cocaïne

Zo'n typische bewoner van 'het maffialaantje' was de beroepscrimineel Wouter van K. Hij vond naar eigen zeggen van 1994 tot 2003 onderdak op nummer 143. 'Wout' houdt van praten. Eerder dook hij op als mogelijke kroongetuige in het onderzoek naar de bedreiging van officier van justitie Koos Plooij. Maar zijn verhaal verdween in de kluis. Toenmalig minister Piet Hein Donner achtte Van K. niet betrouwbaar genoeg.

Nu figureert hij opnieuw in een Amsterdamse strafzaak. Deze keer gaat het om de import van duizenden kilo's cocaïne. Ook deze keer neemt 'Wout' geen blad voor de mond: hij praat honderduit over schimmige deals op de Antillen, ontvoeringen in Spanje en doodsbedreigingen tussen criminelen onderling.

En passant gaat het in de verhoren over z'n woning aan de Baambrugse Zuwe, waar hij een kleine tien jaar heeft gewoond. Onder meer met z'n toenmalige maatje Thom B., tegen wie hij nu getuigt. Het tweetal kreeg ruzie over het stulpje aan de Vinkeveense Plassen. 'Wout had dit pand met 2200 vierkante meter grond gekocht voor 750.000 gulden. De grond was echter alleen al ruim drie miljoen waard,' zegt Thom B. bij de politie. 'Wij besloten dat het huis 1,44 miljoen waard was. Ik heb toen aan Wout 720.000 gulden betaald.' De deconfiture was groot toen Van K. slechts huurder bleek: Thom B. kon fluiten naar z'n investering van ruim zeven ton. De kroongetuige is zich van geen kwaad bewust en meent op zijn beurt dat B. liegt. 'Ik heb in die tijd wel geld van Thom gehad, maar dat was gewoon handelsgeld.'

Wout van K. voelde zich ongetwijfeld senang aan de Baambrugse Zuwe. Hier trof hij z'n collega's uit het milieu, zij aan zij met vermeend keurige heren uit de bovenwereld, samen smoezend aan de bar van hotel De Plashoeve. In die lokale hang-out van de Zuwe schoof voor z'n dood in 2004 volkszanger André Hazes ook graag aan. De liefhebber van gezelligheid en een bijpassende borrel kon aansluitend lopend naar z'n huis, dat aan de overkant lag.

Hij zal er ongetwijfeld bekende koppen uit z'n jeugd zijn tegengekomen. Jongens uit de Amsterdamse volksbuurten die het net als hij ver hadden geschopt. Niet als zanger, maar als souteneur, hasjhandelaar of witwasser. 'Ik vermoed dat de politie een continue camera op De Plashoeve had gericht,' zegt een advocaat wiens cliëntèle in de buurt woonde.

In elk geval was drugshandelaar en moordverdachte Jessy R. er kind aan huis. De in Vinkeveen geboren Jessy is hoofdverdachte in het huidige grote liquidatieonderzoek en had het nummer van De Plashoeve voorgeprogrammeerd in z'n mobiele telefoon. Kroongetuige Peter la Serpe, Jessy's voormalige partner in crime die nu tegen hem getuigt, verhaalt over familiesessies in het hotel met vader Greg en de broers Andy, Reggie en Jessy. 'Ze hadden met zijn vijven een vergadering. Z'n vader zei: "Ik ga nu containers met coke binnenbrengen, we gaan rijk worden."'

De krottenkoning

Rijk aan de Zuwe. Het zal de argeloze bezoeker niet meteen opvallen. Wie de weg oprijdt vanuit Vinkeveen, ziet eerst een hele trits brave rijtjeshuizen en twee-onder-een-kap-woningen. Pas als de huisnummers de honderd passeren, worden de panden kwadratisch groter. Het begint nog redelijk onschuldig met de relatief bescheiden villa van Martijn Lusink, zoon en zakenpartner van Oger Lusink, de pakkengoeroe uit de P.C. Hooftstraat en couturier voor boven- en onderwereld. Martijn zou ook liever New York of Parijs als standplaats hebben, liet hij eerder in een interview weten. Maar hij is voorlopig naar tevredenheid neergestreken op de droge wal van de Zuwe.

Iets verderop, aan de andere kant van de weg, woonde tot voor kort Frans Verlinden, een in de kraakscene beruchte vastgoedhandelaar die begin vorig jaar overleed. Hij stond bij Amsterdamse krakers bekend als 'de krottenkoning', was eigenaar van het beroemde hotel Winston in de hoofdstedelijke Warmoesstraat en zou zich op latere leeftijd hebben beziggehouden met de Miss World-verkiezingen.

Twee nummers verder - aanzienlijk wat meters te voet, want het zijn grote percelen - gaat de bouwgrond schuil achter een haag. Hier stond ooit restaurant Belle Rive, waar de Amsterdamse financiële wereld graag een borrel dronk en een visje at. Nu wordt er een hotel gebouwd door Memid Investments, het bedrijf van Joop Leliveld, tevens eigenaar van voetbalstadion Galgenwaard en oud-doelman van FC Utrecht. Leliveld, die in het verleden veel zaken deed met Willem Endstra, ging onlangs failliet en daardoor kwam onder meer de nieuwbouw van het Amsterdamse Stedelijk Museum kortstondig in de knel. Samen met Endstra en diens zakenpartner Klaas Hummel ontwikkelde Leliveld eerder ook Buitenborgh: het verderop gelegen bungalowpark langs de A2.

Leliveld is een van de vele vastgoedbaronnen met bezit aan de Zuwe. Maar één 'stenenfamilie' springt er al decennialang uit: de Caransa's. Die naam roept bij velen meteen de herinnering op aan de gebeurtenissen rond Maurits 'Maup' Caransa. Die Amsterdamse onroerendgoedmagnaat werd op 28 oktober 1977 ontvoerd en enkele dagen later, na betaling van tien miljoen gulden, vrijgelaten. Van de daders is nooit een spoor gevonden. De roemruchte pandjesbaas, die in 2009 overleed, woonde indertijd op de Baambrugse Zuwe en werd wel eens fietsend op de dijk gezien. Tegenwoordig zwaaien z'n kleinzoons Maurits en Salomon de scepter over het stenenimperium. De eerste heeft op de Zuwe twee panden op z'n naam staan.

Naast het pand van Caransa staat het stulpje van Theo Hoogland. Hoogland is een middelgrote speler in 'postcodegebied 1012', beter bekend als de Amsterdamse Wallen. Met z'n beleggingsvehikels heeft hij bezittingen in de stegen links en rechts van het Damrak, enkele hotels in het centrum en een pand in de Warmoesstraat. In de laatste zit al sinds jaar en dag een coffeeshop. Het was onder meer de vestigingsplaats van de Loading Zone, een coffeeshop die op naam stond van Marjolein Hendriks, indertijd de vriendin van de begin dit jaar geliquideerde topcrimineel Stanley 'de Ouwe' Hillis.

Tsjechische nummerborden

Via Hillis is het een kleine stap naar een verderop gelegen villa. In de tuin staat een olifantenbeeld. Het is vast ooit wit geweest, maar het afbladderende beest bevindt zich nu in dezelfde deplorabele staat als de rest van het pand. Overal groeit onkruid, uit de schoorsteen steekt de stam van een rank boompje.

Op deze plek woonde tot voor kort 'Rooie' Ron de J., die in de jaren negentig samen met Hillis en Mink Kok de leiding had over een beruchte drugsorganisatie. Eind 2007 legde het Openbaar Ministerie beslag op het pand, omdat het De J. verdenkt van witwassen via een Zwitserse vennootschap die officieel als eigenaar van het pand geldt. Rooie Ron zelf was op dat moment nergens te vinden. Hij zou enige tijd onderdak hebben gezocht bij z'n advocaat Arthur Toenbreker. Maar tussen raadsman en cliënt liep het zo uit de hand dat Toenbreker uiteindelijk aangifte van bedreiging heeft gedaan. Ron de J. staat deze zomer terecht voor zowel het witwassen als de bedreiging.

Tegenwoordig staan er auto's met Tsjechische nummerborden voor de garage. Het pand werd gekraakt nadat De J. het halsoverkop had verlaten. Sinds begin 2010 heeft ene Radka Odehnalová er het bedrijfje Jaga Yo gevestigd, volgens de Kamer van Koophandel een eenmanszaak gespecialiseerd in het 'geven van massage, muziekproducties en DJ'. De J. heeft tevergeefs gepoogd om de Oost-Europese bewoners eruit te krijgen: in een kort geding oordeelde de rechter dat juridisch niet is aangetoond dat Rooie Ron de eigenaar is.

Aan de overkant van de straat ziet de oprit er een stuk beter onderhouden uit. Het is de woning van beurshandelaar Hans Kroon, waar tegenwoordig zijn zoons wonen. Zelf resideert de in Amsterdam-West geboren selfmade multimiljonair in Monaco. Uit justitiële stukken blijkt dat Kroon in de jaren negentig betrokken was bij de verkoop van het pand van zijn overbuurman Rooie Ron. Wat verder de relatie tussen beiden is, is onbekend. Ook speelde Kroon een rol in het onderzoek naar de beursfraude van de jaren negentig. De media meldden destijds dat hij samen met zakenpartners als Han Vermeulen en Adri Strating werd verdacht van witwassen en handel met voorkennis. De meeste verdachten gingen vrijuit omdat de verdenkingen niet hard konden worden gemaakt. Zo ook Kroon. In een interview in Elsevier klaagde hij: 'Mijn foto stond met een balkje erover in De Telegraaf. Mijn moeder van 81 had de krant ook gezien. Huilend belde ze me op: "Ga je nu de gevangenis in?" (...) Het vervelende aan Nederland is dat je al slachtoffer bent voor er iets is bewezen.'

De lijst van 16

Terug naar de oneven kant. Enkele percelen naast Ron de J.'s voormalige onderkomen staat het pand van Sabah Nissan te koop. Hij kwam ooit als berooide Iraakse vluchteling naar Amsterdam om er carrière te maken in de rosse buurt. Nissan maakte een goed lopende zaak van de coffeeshop Betty Boop op de Nieuwezijds Kolk, het thuishonk van onderwereldfiguren als Mink Kok, Stanley Hillis en hun raadsman Evert Hingst. In het Wallen-gebied geldt Nissan als een van de namen op 'de lijst van 16': ondernemers met 'min of meer criminele antecedenten en/of duidelijke criminele connecties' die in de jaren negentig door de commissie-Van Traa in kaart zijn gebracht. Nissan is ook de uitbater van het inmiddels 'gekuiste' blootcafé Teasers op het Damrak; op last van Job Cohen moest het etablissement in 2007 tijdelijk z'n deuren sluiten. Elders in de stad bezit hij eveneens onroerend goed, zoals het Muse-um Hotel in de P.C. Hooftstraat. Ook de exploitatie van het hotel was in handen van Nissan; afgelopen februari ging deze bv failliet. De aangestelde curator doet op dit moment onderzoek naar de juistheid van de vorderingen.

Een goede buur had Nissan aan de bewoner van het verderop gelegen pand. Daar woonde tot een paar jaar geleden de bekende Wallen-ondernemer Rob Grifhorst, ook wel 'de Bouwvakker' genoemd. Midden jaren negentig lagen de rechercheurs van het Amsterdamse korps hier in de bosjes. Ze hielden in de gaten wie het huis van Grifhorst in- en uitging. 'Dat was een eitje,' zegt een oud-politieman die in het observatieteam zat. 'Je kon ze van verre zien aankomen.' Dat is het voordeel van de Zuwe: het is een smal straatje. 'De enige vluchtweg is het water.'

Ze zagen er Willem Holleeder meerdere keren komen en gaan. De Heineken-ontvoerders waren goed bevriend met Grifhorst en justitie zag in 'de Bouwvakker' een vermeend handlanger. Hij werd ervan verdacht een deel van het losgeld voor de heren te hebben belegd. Maar meer dan een veroordeling voor belastingfraude zat er niet in. Het huis aan de Zuwe staat te koop; Grifhorst woont tegenwoordig permanent in Andorra.

Aan het einde van de straat kun je links of rechts afslaan. Beide kanten bieden nieuwe spannende adressen. Wat te denken van het huisje aan de Groenlandsekade dat een rol speelde in het Holleeder-onderzoek? Het Openbaar Ministerie ontwaarde er allerlei witwasconstructies, met bijrollen van onder meer Rob B., 'fiscalist van de onderwereld' en de in 2009 vermoorde vastgoedhandelaar Peter Petersen. De andere kant op begint de Vinkenkade, richting Amsterdam. Daar staan links van de weg allerlei woningen in het groen verscholen. Onder meer het voormalige huisje van actrice Katja Schuurman, waar de recherche op 31 januari 2003 een heus wapenarsenaal vond. De woning werd op dat moment gehuurd door Fred R., een van de verdachten uit het liquidatieproces.

Het zijn zomaar wat namen van bewoners en eigenaren van de panden aan de Zuwe. Uiteraard wordt het straatje niet alleen maar bewoond door criminelen of met hen geassocieerde types. Er huizen ook - op het oog - eerzame burgers. Een willekeurige greep resulteert in een plastisch-reconstructief neuschirurg, een professor aan de Universiteit Twente, een oud-directeur van energiebedrijf Nuon, de oprichter van de Keukenconcurrent en een darmchirurg van het AMC. Ze wonen zij aan zij, de gegoede burgerij en de fortuinlijke avonturiers. Ieder op z'n eigen stukje grond. Eigenlijk bestaat de Baambrugse Zuwe uit een soort mini-gated communities, waarbij de bewoners afzonderlijk van elkaar hun veiligheid garanderen met vervaarlijk ogende erfafscheidingen en dito honden. Ze zouden wellicht goedkoper af zijn als ze een hek plaatsen aan het begin en het einde van de moerasstrook. Een vrijhaven voor nieuw geld, een laboratorium voor de kruisbestuiving tussen boven- en onderwereld.