Baby Hendrikus werd door de kinderbescherming uit huis geplaatst omdat zijn ouders niet in staat zouden zijn voor hem te zorgen wegens hun te lage IQ. Ervaringsdeskundige William Westveer (41), directeur van de Landelijke Federatie Belangenverenigingen Onderling Sterk (LFB): ‘Vindt u dat normaal? Nou, ik niet.’

08-11-2008
Door Rudie Kagie

Dat geval in Gelder­malsen, waarbij een baby door de kinderbescherming uit huis werd geplaatst omdat de mentaal gehandicapte ouders niet in staat zouden zijn om er voor te zorgen, is in de ‘wereld van mensen met een verstandelijke beperking ingeslagen als een bom’, verzekert directeur Westveer van de Landelijke Federatie Belangenverenigingen Onderling Sterk (LFB). In het Utrechtse hoofdkantoor van de organisatie overhandigt hij twee A4’tjes waarin het drama vanuit het perspectief van de doelgroep wordt becommentarieerd: ‘Het is te triest voor woorden. Mensen die zélf om hulp gevraagd hebben, wordt hun kind ontnomen. Dat komt door regels en bezorgdheid van dienstverleners.’

Volgens de LFB blunderde in deze affaire in de eerste plaats de regionale afdeling van MEE, een instantie voor ‘onafhankelijke, laagdrempelige cliëntondersteuning aan alle mensen met een handicap, functiebeperking of chronische ziekte’. En dat terwijl MEE eerst bij de ervaringsdeskundigen van LFB advies inwon toen er een protocol opgesteld zou worden met richtlijnen voor de bejegening van hulpvragers met een kinderwens.

‘Het was allemaal voor niets,’ zegt LFB-directeur Westveer. ‘Wij hebben destijds duidelijk gezegd: de ernstige gevallen mogen geen kinderen, maar de kinderwens van mensen met een lichte handicap moet worden gerespecteerd.

Ik ken de achtergronden niet, maar volgens mij is in Geldermalsen dat protocol geschonden. Wij peperen onze leden voortdurend in dat ze niet bang moeten zijn om hulp te vragen als het moeilijk voor ze wordt. Dat echtpaar in Geldermalsen klopte bij MEE aan om in aanmerking te komen voor kinderopvang. In plaats van dat ze normaal antwoord kregen, bepaalde MEE dat die mensen niet in staat waren om een kind op te voeden. Twee dagen na de geboorte werd de baby daar weggehaald. Vindt u dat normaal? Nou, ik niet.’

Hoe maak je iemand met een handicap duidelijk dat het beter is om geen kinderen te nemen?
‘Mijn vrouw en ik hebben allebei een verstandelijke beperking, maar ons gezin met twee kinderen functioneert zoals elk ander gezin. Als mijn vrouw denkt dat ze het even niet meer aankan thuis, dan belt ze voor zorgverlening via het PGB, het persoonsgebonden budget. Er komt dan iemand langs om tijdelijk wat taken uit handen te nemen, zoals koken of de kinderen naar bed brengen.
Mijn zus Jolanda heeft het syndroom van Down. Ze heeft het IQ van een zevenjarige. Ze denkt niet verder dan dat haar neus lang is, zal ik maar zeggen. Voor haar ligt het anders dan voor ons. Een Baby Born-pop, dat is een pop die eruitziet als een échte baby, beschouwt ze al als een kind.

Toen onze oudste zoon Joeri die nu dertien is, net geboren was, bracht dat bij Jolanda een kinderwens naar boven. Ze was vierentwintig en wilde een kind. Toen hebben mijn vrouw en ik gezegd dat als Jolanda zo naar een kindje verlangde, zij maar een poosje voor Joeri moest komen zorgen. In de vakantie kwam ze drie weken bij ons logeren om onze zoon op te voeden. Ik vroeg haar of ze wel wist hoe dat moest, maar Jolanda had een Baby Born-pop, zei ze, dus ze wist best hoe dat ging. Op de achtergrond keken wij zo’n beetje mee.

De luier verschonen ging perfect. Hartstikke leuk. Maar ja, toen begon Joeri te huilen. Terwijl hij op de commode lag, holde Jolanda naar beneden om de flesvoeding klaar te maken. Intussen pakten wij haar pop en gooiden die op de grond. Joeri legden we in de wieg en dekten we een beetje toe, zodat ze hem niet kon zien. Zodra Jolanda bovenkwam en die pop op de grond zag liggen, begon ze te brullen. Helemaal in paniek. Ik kalmeerde haar en legde uit dat er met Joeri niets aan de hand was, maar dat we die pop daar hadden neergelegd om te laten zien wat er kan gebeuren als je een baby onbeheerd achterlaat.

De volgende keer deed Jolanda dat niet meer, maar ja, ’s nachts huilde Joeri wel eens en toen werd het te vervelend voor haar. Wij ’s nachts naar haar toe: Jolanda, húp, uit bed, Joeri moet eten hebben of een schone luier of wat dan ook. Nou, dat vond ze helemaal niet leuk, ze wilde slapen. Op die manier hebben wij Jolanda min of meer bewust gemaakt. Ze heeft uiteindelijk zelf het besluit genomen: liever toch maar geen kind, een Baby Born-pop is ook goed.’

Er wordt wel eens gepleit voor gedwongen anti­conceptie of zelfs sterilisatie als het onverantwoord wordt gevonden als bepaalde mensen kinderen nemen.
‘We zijn er als LFB niet blij mee als zoiets wordt geroepen. Zolang ons land een Wet Gelijke Behandeling kent, zal iedereen gelijk behandeld moeten worden. Als ze ons willen verplichten om een prikpil of iets dergelijks te accepteren, dan is dat discriminatie.

Een rechter mag niet tegen een echtpaar zeggen dat het geen kinderen mag nemen. Hij kan wél bepalen dat een kind uit huis geplaatst moet worden.

Wat denk je wat er gaat gebeuren met het echtpaar uit Geldermalsen van wie dat kindje werd afgepakt? Als de media-aandacht is weggeëbd, vallen die mensen in een gat. Ze gaan natuurlijk een nieuw kindje maken, maar ze zullen nooit meer hulp van een instantie accepteren omdat ze bang zijn dat het dan weer fout loopt.

Het probleem is dat veel hulpverleners uitsluitend vanuit het negatieve werken. Een zorgaanbieder denkt dat na vier bijeenkomsten dat iedereen snapt waar het om draait. Sorry, maar wij zijn gehandicapt. Bij ons zijn misschien acht tot twaalf bijeenkomsten nodig voordat we het helemaal begrijpen.’

U heeft geen hoge pet op van professionele hulpverleners?
‘Sinds mijn geboorte hebben honderden hulpverleners zich met mij bezig gehouden. Een paar daarvan hebben écht iets voor mij betekend. De meesten luisteren niet.

Ik zal een voorbeeld geven. Toen ik zeventien was, stierf mijn moeder. Ik woonde een half jaar in een gezinsvervangend tehuis en vervolgens kwam ik in aanmerking voor begeleid zelfstandig wonen. Ik heb toen duidelijk aangegeven dat ik een mannelijke ondersteuner wilde hebben. Ik zocht een vaderfiguur, want mijn eigen vader sloeg me in elkaar en mishandelde me ook geestelijk. Daarom wilde ik een mannelijke ondersteuner, maar wat kreeg ik? Een vrouw! Ik luisterde niet naar haar. Ik deed de deur niet open als ze aanbelde. Ik maakte schulden, dook de kroeg in en ging helemaal het verkeerde pad op.

Mijn geluk was dat ik in Zierikzee in het bestuur van Onderling Sterk zat, de belangenvereniging voor mensen met een verstandelijke beperking. Een coach van Onderling Sterk kwam naar me toe. Hij wees me op de voorbeeldfunctie die ik als bestuurslid had. Hij stelde me voor de keus: óf ik zou mijn gedrag drastisch veranderen óf ik zou geroyeerd worden. Die coach heeft me ondersteund om mijn leven weer op de rails te zetten. Dat heeft me gemaakt tot degene die ik nu ben.’

Als u het mij niet zelf had verteld, zou ik u niet verstandelijk beperkt noemen.
‘Praten gaat me goed af, ja. Mijn verstandelijke beperking zit hem erin dat ik heel slecht kan lezen. Ik moet een zin tien keer lezen voordat ik hem begrijp.’

Hoe kan herhaling van een tragedie zoals in Geldermalsen worden voorkomen?
‘Het officiële beleid is om mensen met een verstandelijke beperking te ontmoedigen om kinderen te krijgen.

Zelf ben ik meer geneigd om tegen iemand te zeggen: goh, wat leuk, ik hoor dat je zwanger bent. Wat heb je allemaal geregeld? Hoe zit het met het ziekenhuis, de kraamzorg, de babyspulletjes? Maar de meeste hulpverleners gaan kreunend en steunend naar hun werk. Ze beschouwen elk verstandelijk beperkt echtpaar met een kinderwens als een hopeloos geval.’