05-07-2008
Door Ko Colijn

Ja, dat Ierse nee. Sommige mensen kunnen hun geluk niet op dat het Verdrag van Lissabon ermee is geblokkeerd, alsof de oude wereld er door van de ondergang is gered. Net als de euro, de welvaart en onze veiligheid blijkt ook kortzichtigheid geen grenzen te kennen. Staatssecretaris Frans Timmermans, die de Ieren in het tv-programma Buitenhof hard aanpakte, werd in de Volkskrant weggezet als een ‘eurocraat van de ergste soort’ en als een slecht verliezer.

Ik vond de Nederlandse reactie nog wel meevallen. De regering was een beetje teleurgesteld, maar vond het verder vooral sneu voor de Ieren. Verder bleef het stil in Den Haag. Waarom? Enige timiditeit was na ons eigen ‘nee’ in 2005 natuurlijk wel op zijn plaats, maar je kunt je ook een valsere gedachte voorstellen. Elk nadeel heb immers zijn voordeel. Om dat uit leggen, moeten we eerst even naar Parijs. Op 1 juli begint het Franse voorzitterschap van de EU. Als er één land is dat al zijn plannen door het Ier-se nee doorkruist ziet, dan Frankrijk wel. Sarkozy lust de Ie-ren rauw. In 2000 was Frankrijk voor het laatst voorzitter van de Unie. Grote landen kunnen wat ‘doen’ in die rol, verder is het jarenlang toekijken hoe kleintjes als Cy-prus en Malta ons door de wereldpolitiek gidsen. Nu Frank-rijk aan de beurt is, moet het vooral puinruimen en kijken of er uit de Ierse brokstukken nog wat van zijn agenda te redden valt.

Bovenaan die agenda stond de Europese defensie. Vriend en vijand vinden dat op dat gebied beschamend weinig gebeurt. Na het Balkan-debacle, waar de Amerikaanse luchtmacht met veel tegenzin de oplossingen forceerde die Europa niet wist te bereiken, besloten Blair en Chirac in 1998 in het Saint Malo-akkoord dat Europa een autonome defensiecapaciteit moest krijgen. Met mooie woorden en de export van boter, kaas & eieren red je het niet in de wereld, Europa moest zijn tanden kunnen laten zien. Op zijn Amerikaans hoefde het nou ook weer niet, maar iedereen begreep dat de bastards in de wereld je niet serieus nemen als je alleen maar soft power hebt.

Tien jaar later en vele conflicten en terreuraanslagen verder, schiet Europa op dat gebied nog weinig op. Het heeft een paar battle groups opgetuigd, maar de transportvliegtuigen om ze naar conflicthaarden te brengen, ontbreken helaas. Het Franse voorzitterschap beloofde flinke stappen te zetten. Om te beginnen staat ons de terugkeer van Frankrijk in de NAVO te wachten. Na tweeënveertig jaar Franse koppigheid (generaal de Gaulle verliet de militaire tak van het bondgenootschap in 1966) mag veel worden verwacht van de Franse erkenning dat de EU en de NAVO anno 2008 niet langer zonder elkaar kunnen. Met aartsrivaal Groot-Brittannië sloot Sarkozy in maart een entente formidable. In juni lanceerde Sarkozy plannen voor een gezamenlijke Europese interventiemacht van zestigduizend man die een jaar lang orde op zaken in hotspots zou kunnen stellen, voor een Europese transportvloot die zo’n interventiemacht daar vliegensvlug heen zou kunnen brengen en voor een heus Europees vliegkampeskader dat macht en kracht zou kunnen projecteren voor de kust van foute landen. In ruil voor Frankrijks terugkeer in de NAVO zou het Europese defensiebeleid wel een stuk invloedrijker moeten worden, iets waar de VS na veel argwaan wel mee wilden instemmen.

Troefkaart van het Franse voorzitterschap zou het voorstel worden om daartoe inhoud te geven aan een bepaling uit het Verdrag van Lissabon die, haak niet af lezer, te boek staat als permanente structurele samenwerking. Dat is nauwe samenwerking voor een eliteclub van EU-landen, die volgens de Lissabontekst zouden ‘voldoen aan strengere eisen qua militair vermogen en die verdergaande verplichtingen zijn aangegaan’. De Franse regering had al laten weten zo’n elitegroep te willen oprichten en daarbij te denken aan landen die tenminste twee procent van het nationaal inkomen aan defensie willen besteden. Zo niet, dan kun je waterdrager worden of zou je eventueel zelfs uit de kerngroep verstoten kunnen worden.

Nu zal ik de eerste zijn om te erkennen dat tussen een Frans plan en de daadwerkelijke uitvoering daarvan nog vele hobbels zijn te nemen. Maar ik denk dat het Ierse nee, hoe ook betreurd door Den Haag, onze ‘arrogante eurocraten’ even van een akelig probleem verlost. Ik denk dat onze regering de Fransen pertinent niet de toezegging van die twee procent had willen geven (Nederland besteedt nu 1,4 procent BNP aan defensie), dat Nederland tegelijk ook geen zin had om buiten dat Europese kopgroepje te worden gehouden (terwijl we ondertussen wel gevaarlijke missies in Uruzgan uitvoeren waar Duitsers en Italianen ver te zoeken zijn) en dat Nederland überhaupt wantrouwig staat tegenover Franse kopgroepenideetjes op defensiegebied.

Dat met het Ierse nee het hele vraagstuk van een sterker Eu-ro-pees veiligheidsbeleid in de ijskast is gezet, vind ik desondanks veel ernstiger, maar doet niets af aan het kleine, valse Ne-der-land-se genoegen dat de Fransen hun agenda even niet kunnen uitvoeren.