29-08-2009
Door Stephan Sanders

Dit jaar vonden er in Amsterdam Zuid-Oost, dat ouderwetse mensen zoals ik hardnekkig de Bijlmer blijven noemen, al 21 schietincidenten plaats. Voor de bewoners van een deel van die Bijlmer is dat verontrustend, en voor de Amsterdamse politie tekent zich een kleine nachtmerrie af, want het milieu waarin om het minste of geringste een wapen wordt getrokken, is niet het meest mededeelzame milieu. Je moet vooral denken aan jongens en mannen van Caribische herkomst, die Amerikaanse gangleden naspelen tegen het decor van die behoorlijk aangeharkte, socialistische weidevelden, die ooit voor rust, ruimte en regelmaat moesten staan.

Geen van de direct betrokkenen heeft er belang bij om met de politie samen te werken, dat staat niet stoer bij je maten, en dus is onderzoek - laat staan een oplossing van het probleem - behoorlijk lastig. En wat doet de Amsterdamse hoofdcommissaris Bernard Welten als het echt moeilijk wordt? Die kiest voor de cultuursociologische vlucht naar voren. Ik citeer uit NRC Handelsblad: 'De schietpartijen wortelen in de MTV-cultuur. Het gaat om mensen die aan een stereotype willen voldoen. Dat is een beetje opgefokt narcisme, dat zich uit in blingbling en stoerdoenerij.'

'Stereotype', 'narcisme', 'MTV-cultuur': dertig jaar geleden zou een hoofdcommissaris die woorden nooit gebruiken - niet alleen omdat die 'MTV-cultuur' toen amper bestond, maar ook omdat zo'n korpschef zich wel zou wachten het jargon in de mond te nemen dat toen courant was bij de inmiddels afgeschafte opleiding der andragologie. Politiemensen vonden toen dat ze problemen moesten oplossen, en dat het niet zozeer hun taak was daar een kleine maatschappijanalyse op los te laten. Ik vind daar, ouderwets als ik ben, nog steeds veel voor te zeggen.

Kijk, iedereen die wel eens een clip heeft gezien van een macho hiphopper, waarin vrouwen consequent 'bitches' of 'wijvvies' worden genoemd, terwijl de zanger zichzelf en zijn vrienden liefkozend als 'niggahs' dan wel 'gangsta's' aanduidt, weet ongeveer waar Welten het over heeft. Het probleem is: Welten hoort meer te weten dan wat algemeenheden die iedereen met havo-3 kan oplepelen. Hij en zijn agenten horen namen te kennen, telefoon- en huisnummers, ze zouden moeten weten waar dat wapentuig ligt opgeslagen en waar de 'gangsters' uitgaan. Daar komt weinig sociologie aan te pas, en ook de psychoanalyse hoeft niet meteen van stal te worden gehaald: degelijk recherchewerk doet hier wonderen. Rechercheactiviteiten zijn per definitie behoorlijk onzichtbaar, daar kan je op het moment zelf weinig eer aan ontlenen. Pas als de 'gangsters' zijn gepakt, volgt een bescheiden applausje. En wat doe je, als je lange tijd met lege handen staat? Vroeger deden hoofdcommissarissen er dan het zwijgen toe, nu spelen ze voor maatschappijcriticus. Ik vind dat een zeldzaam bewijs van onvermogen.

Socioloog A. de Swaan, bij mijn weten nooit gepolst als hoofdcommissaris voor de Amsterdamse politie, heeft het begrip 'protoprofessionalisering' gemunt. Dat komt erop neer dat het lingo van professionals in de mond belandt van derden, die geen specialist zijn op dat terrein, maar wel de taal gaan overnemen. Patiënten gaan praten als hun internist, hoofdcommissarissen als criminologen en de boeven zelf doen er ook aan mee, want die klinken precies als de hulpverleners met wie ze veelvuldig in contact komen.

Het afgelopen weekend sprak ik met hiphopproducent DJ Chief (in het dagelijkse leven V. Kanhai geheten, maar dat klinkt Hindoestaans en dus niet stoer genoeg). Hij somde zonder te haperen het bekende rijtje op: achterstandswijk, uitkering, kleine woning, moeilijke jeugd, ja, en dan moet je niet vreemd staan te kijken als er wat jongens gaan 'poppen' oftewel schieten of knallen. Ook wist hij meteen waarom Welten die Caribische hiphopjeugd op de korrel nam: de hoofdcommissaris zocht een 'zondebok' en 'wijst alleen maar met zijn vingertje'. Het had me niet verbaasd als hij in een vloeiende lijn ook de woorden stigmatisering en demonisering had laten vallen, maar hij hield zich in. Zo'n man moet ook een beetje aan zijn goeie naam denken.

Daar zitten we dan: 21 schietincidenten, een hoofdcommissaris met sociologische interesse en een bekende uit het hiphopmilieu, die de hoofdcommissaris naar de kroon steekt als het om sociologische interesse gaat. Het heeft iets van een schimmengevecht. Wanneer is dat toch begonnen (volgens mij met Nordholt), dat mensen niet zomaar agent of muzikant of voor mijn part korpschef of gangster wilden worden, maar meteen ook een gooi gingen doen naar de algemene geesteswetenschappen? Er is bij mijn weten geen misdrijf meer door opgelost, ik geloof dat ook de boeven, om het nog eens ouderwets te zeggen, niet erg schrikken van de dreigende analyses van de korpschefs, en ook de gewone burger zoals ik voelt zich nauwelijks gesterkt door het gezag, dat haar onvermogen compenseert met de aanzet tot een onvoldragen eerstejaarsscriptie. Die ruis moet eruit, mensen zouden zich weer moeten houden aan hun eigen beroepsgrenzen, en alleen columnisten zoals ik mogen aankomen met vage, halfbakken analyses, omdat het gewoon mijn werk is en niet dat van de Amsterdamse korpschef.

Ik lullen, u boeven vangen.