Mad As Hell heet het boek dat de opiniepeilers Scott Rasmussen en Douglas Schoen schreven over de Tea Party-beweging die president Obama uit het Witte Huis wil verdrijven. Van San Diego in Californië tot Washington D.C. interviewden Rasmussen en Schoen aanhangers van de rechts-populistische beweging: de anesthesist Jack Sadick die nog nooit zo teleurgesteld is geweest in de politiek als nu, Lisa uit Rochester die klaagt dat niemand naar haar luistert, Suzanne Pabst die in patriottische kledij (blauwe broek, wit T-shirt, grote rode hoed op) demonstreerde voor belastingverlaging. Ze hebben met elkaar gemeen dat ze verontwaardigd zijn over de kredietcrisis: de banken ontsprongen de dans, terwijl de gewone man moet bloeden.

Zeven miljoen Amerikanen verloren hun baan, bijna drie miljoen hun huis. Jack, Lisa en Suzanne haten linkse media als The New York Times en The Washington Post die over hun huis-, tuin- en keukenproblemen met geen letter schrijven. Ze noemen Obama een elitaire intellectueel. Ze zijn tegen abortus en het homohuwelijk, tegen amnestie voor illegale immigranten en voor de bouw van kerncentrales. Rasmussen en Schoen waarschuwen tegen de gedachte dat de Tea Party-beweging alleen uit excentrieke freaks bestaat. Miljoenen Amerikanen uit de middenklasse kunnen zich in het 'nieuwe patriottisme' vinden. Ze geloven dat de overheid het alleen voor de rijken en de uitkeringstrekkers opneemt. Terwijl zíj de premies daarvoor moeten opbrengen.

De politieke consequenties zijn gigantisch. De Tea Party-beweging verhindert op dit moment al dat de Repu-blikeinen de compromissen over de verhoging van het schuldenplafond sluiten die Obama nodig heeft. De boze burgers zouden er wel eens voor kunnen zorgen dat de volgende president van de VS Rick Perry of Michele Bachmann heet. De rechtse populisten zijn mainstream geworden, constateren de opiniepeilers. 'De mogelijkheid om een politiek van het midden te voeren is aan het verdwijnen. Het centrum staat op instorten.'

Geldt die onheilsboodschap ook voor Nederland? Er zijn uiteraard grote verschillen. Wij kennen een meerpartijenstelsel en dan lopen de hartstochten nooit zo hoog op als tussen de Democraten en de Republikeinen. Onze rechts-populisten zijn voor law-and-order en tegen de islamisering maar koesteren niet zo'n haat tegen belasting betalen als de Tea Party. In Nederland kunnen liberalen als Rutte en christen-democraten als Verhagen en Donner de hoop koesteren dat ze erin slagen de onrust te kanaliseren door zich de gedoogsteun van Wilders te laten aanleunen en hem dan sluipenderwijs tandeloos te maken. Maar de sociologische gegevens waarop Rasmussen en Schoen zich baseren, wijken niet af van de bevindingen van Nederlandse bureaus als Motivaction en Synovate. Ook wij beschikken over een grote groep teleurgestelde burgers die de heilige overtuiging koestert dat de overheid wel oog heeft voor de miljonairs, de bofkonten met een pied-à-terre aan de grachtengordel en de immigranten maar niet voor hén. Het zijn de lager en middelbaar opgeleiden in de grote steden en de vinexwijken. Ze voelen zich ingeklemd tussen een kosmopolitische elite die op hen neerkijkt en de migranten die naar hun idee worden voorgetrokken. Uit dat reservoir aan kiezers put de PVV. Ook Nederland dreigt te worden geregeerd door de rancune van de lagere middenklasse.

Is die rancune misplaatst? Niet helemaal. Deze zomer publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau het rapport Minder voor het midden. De onderzoekers wilden weten welke bevolkingsgroepen het meest profijt trekken van de overheid. Wat blijkt? De rijken profiteren van de hypotheekrenteaftrek en de subsidies aan crèches en symfonieorkesten. De allerarmsten van de huursubsidie en de zorgtoeslag. Het SCP: 'In dit rapport blijkt dat de middeninkomens relatief minder bedeeld worden dan lagere en hogere inkomens.'

De onderzoekers werpen de vraag op of de middengroepen 'zich tekort gedaan voelen door de overheid'. Dat kun je wel zeggen. 'In focusgroepen brengen deze burgers regelmatig naar voren dat je met een normaal salaris overal buiten valt en nergens voor in aanmerking komt, terwijl mensen met weinig geld aanspraak kunnen maken op allerlei regelingen.' De respondenten laakten het grote graaien aan de top maar ook de voorrechten die niet-westerse migranten zouden genieten.

Ten koste van hén. Als ik Rutte, Verhagen of Cohen was, zou ik me grote zorgen maken over de stemming onder de middengroepen. Ze zijn mad as hell.