26-04-2008
VN/The Atlantic Monthly

Komiek Bill Cosby trekt door de Verenigde Staten met de boodschap dat de zwarten hun eigen cultuur moeten zuiveren. Zijn conservatieve agenda duikt nu op bij Obama.

Zomaar een avond tijdens de tournee van Bill Cosby, dit keer in de St Paul Church of God in Christ in Detroit. De kerk is gevuld met zwarte mannen. In de gangpaden zitten mannen in rolstoelen, anderen leunen tegen de muur. Cosby ijsbeert voor in de kerk, de draadloze mike in de hand, gebarend, orerend, behendig overstappend van zijn voorbereide tekst naar humoristische terzijdes, en terug. Achter hem zit een rij met oude zwarte mannen, notabelen uit de gemeenschap; ze knikken en brommen hun instemming. De rest van het publiek leeft mee als bij een zwarte kerkdienst. Cosby’s grappen krijgen een volle lach, en na zijn belerende punch lines roept de kerk: ‘Teach, black man! Teach!’

De Bill Cosby Show was een Zeg ’ns AAA met een zwart gezin in de hoofdrol. Tussen 1984 en 1992 verblijdde de komiek Cosby, in de rol van warme huisvader en tevens producent van de serie, de wereld met de belevenissen van een innemende All American Family, een heel wat harmonieuzer en onschuldiger gezin dan dat van Archie Bunker in All in the Family.

Nu, in 2008, hoort Cosby volgens de Afro-Amerikaanse gemeenschap bij de topdrie van invloedrijke zwarten, na Oprah Winfrey, maar vóór Barack Obama. Die waardering dankt hij aan zijn nieuwe rol: hij trekt het land door als antiracistische preker. Zijn boodschap borduurt voort op het idee achter de Cosby Show dat een goed gezin, netheid en discipline de sleutel zijn tot een beter bestaan voor zwart Amerika. Zijn conservatieve retoriek, waarmee hij uitvaart tegen vaders die hun gezin in de steek laten, tegen zwarte criminaliteit en tegen de verloedering van de zwarte cultuur door de hiphop en de gangsterromantiek, trekt overal volle zalen. ‘Ik ben er moe van altijd maar te verliezen van de blanken,’ zegt hij.

Taart-toespraak
Cosby was naar Detroit gekomen om de zwarte mannen van de stad bij de kraag te grijpen. Ze wisten wat hen te wachten stond. Vier jaar geleden had Cosby een zaal vol zwarte activisten verbijsterd met zijn verhaal. ‘Niemand schaamt zich er meer voor om zwanger te raken en geen echtgenoot te hebben,’ riep hij tegen een zaal met zwarte activisten. ‘Niemand schaamt zich meer voor een jongen die vlucht voor het vaderschap van zijn kind.’ En over de zwarte criminaliteit: ‘Mensen krijgen een kogel in hun achterhoofd vanwege een stuk taart.’

Een deel van het publiek onstak in woede: de komiek was gek geworden. Hij was een verwende miljonair die de armlastige zwarte aanviel. De ‘taart-toespraak’ heeft nu een eigen lemma in Wikipedia (The Pound Cake Speech) en de controverse duurt voort. Tegenstanders van Cosby’s kruistocht zweren bij Martin Luther Kings droom van integratie en gelijke rechten, zij ijveren voor politieke macht. Dat is Cosby te indirect. ‘Begin bij jezelf, maak je sterk,’ is zijn idee, want je integreren met de onwelwillende blanke man levert niets op.

Hij wijst op de statistieken: dertien procent van de bevolking is zwart, maar negenenveertig procent van de slachtoffers van moord is zwart net als eenenveertig procent van de gevangenen. Ongewenste zwangerschappen komen bij zwarten twee keer zo veel voor als bij blanken. Zwarte gezinnen verdienen minder dan gezinnen in welke andere etnische groep dan ook. Zwarten wonen nog steeds in getto’s, de ramp met orkaan Katrina heeft weer eens bewezen dat de arme zwarte bevolking niets kan verwachten van de blanke meerderheid.

In plaats van te wachten op een aalmoes moeten zwarten hun eigen cultuur zuiveren, vindt Cosby. Hiphop is zijn favoriete doelwit. ‘Wat denken de muziekproducenten als zij gangsta rap met antisociale, vrouwenhatende teksten uitbraken?’ schrijft hij in een boek dat hij schreef met een bevriende Harvard-hoogleraar psychatrie: ‘Denken zij echt dat zwarte jongens niet zullen handelen naar wat zij hebben herhaald vanaf het moment dat ze konden horen?’ Volgens Cosby pleegt zwart Amerika culturele zelfmoord. Eenenzeventig procent van de zwarten is het eens is met zijn kritiek op de hiphopcultuur. Niet verwonderlijk dus dat Cosby’s conservatieve agenda nu ook opduikt in de campagne van Barack Obama. De roomzwarte kandidaat klom in de polls met de waarschuwing dat zwarte kinderen hun PlayStation moeten uitzetten en dat zwarte vaders hun verantwoordelijkheid moeten nemen. In feite spelen Obama en Cosby in op zowel de conservatieve zwarten als de blanken die denken dat zwart Amerika een bolwerk van decadentie is. Daarmee slaagt Obama erin om de verdenking van zich af te schudden dat in hem een harde zwarte activist schuilt, die wacht op zijn kans om de blanke man te vernederen.

Intussen blijft Bill Cosby zijn preken afsteken. En hij gaat een hiphopalbum maken (zonder vloeken).