Ik had gewaarschuwd kunnen zijn, want het genre van de musical is extreem gevaarlijk. De manier waarop mensen er plegen te zingen (het zogenaamde 'belten') door met veel kracht nog meer stemband te verwoesten, doet plaatsvervangend pijn. En dan die lopendeband-vorm van dansje, sketchje, liedje, dansje, sketchje, liedje… Daar moet je maag tegen bestand zijn. Toch ging ik naar Fela!, de Broadway-musical over het leven van de Nigeriaanse muzikant en politiek activist Fela Kuti. De recensies die ik van tevoren las, stonden vol van 'wervelend' en 'oogstrelend', dus ik was van plan mijn elitaire mening in te ruilen voor een Halbe Zijlstra-achtig standpunt. Maar dat lukte niet, om veel redenen, waarvan de belangrijkste deze was: ik zat amper op mijn stoel, net als de honderden andere bezoekers in Carré, of wij werden door de voorganger op het toneel gemaand en masse 'hey, hey' te scanderen. 'I can't hear you,' riep-ie nog.

Daarna werd de zaal gevraagd, nee gedwongen, op te staan en mee te wiegen en de armen in de lucht te gooien. Publieksparticipatie. Het klinkt onschuldig, maar ik ervaar het als emotioneel terrorisme, niet meer en niet minder.

Alles verstijft op zo'n moment in mij, ik zie niets meer - ook al omdat voor mij zich boomlange Nederlanders hebben opgericht - en voel me gevangen in een woud van conformisme waaruit ontsnappen onmogelijk is. Ik kwam hier als welwillende eenling en moet ineens een wuivend bos spelen. Woedend word ik, zo woedend dat mijn hele lichaam ervan ineen krimpt. Het maakt het er niet beter op als je ziet dat de rest van de zaal zich ogenschijnlijk zonder moeite overgeeft aan de dictaten van het podium. Misschien ben ik wel jaloers op hun meegaandheid. Misschien haat ik mijn eigen, burgerlijke reserves. Maar vooral toch haat ik deze van hogerhand afgedwongen scheiding tussen de massa van goedwillenden en het handjevol weigerachtigen.

De rest van de musical was een kwestie van uitzitten, de kramp in mijn lichaam na afloop bewees hoeveel moeite het kostte mij te verweren.

Heel ander voorbeeld: de forse bezuinigingen op de kunsten zijn bekend, de kranten vullen zich met tegenstand. Wie zich een leven lang heeft ingezet om een theatergroep draaiende te houden, of een dansgezelschap, ziet zijn levenswerk ongaarne verwoest door één pennenstreek van de staatssecretaris van dienst. Hoe begrijpelijk en veelal terecht dat protest ook is, wat op een gegeven moment begint te storen is dat al die ingezonden brieven en woedende artikelen ondertekend zijn door dhr. X of mevr. Y, allen verbonden als artistiek leider aan Z. Achter elkaar, krant in, krant uit. Het is in elk geval niet waar dat kunstenaars geen stem hebben.

Wat is dan zo storend? Stel, ik schrijf een zeer kritisch artikel over Hilversum, de provinciestad; over het wegenplan dat er niet deugt, het uitgaansleven dat non-existent is, de inwoners die provinciaals en argwanend zijn. Subiet begint mijn brievenbus uit te puilen. Al die brieven komen van heel verschillende mensen, de één heeft zich geërgerd aan dat wegenplan dat juist fantastisch is, de ander heeft nog nooit van z'n leven zo 'tot in de late uurtjes' gefuifd als juist in Hilversum.

Eén ding hebben alle briefschrijvers gemeen: ze verblijven allen, hoogachtend, te Hilversum.
Daarmee is het gelijk of ongelijk van die briefschrijvers niet bewezen, maar wel wordt nu de advocaat van de duivel in mij wakker. Die eenstemmigheid ergert me, want zij is zo ongelooflijk voorspelbaar. Tussen al die artistiek leiders X, Y en Z, en al die inwoners te H., moet er toch ééntje zijn die een afwijkend geluid laat horen? Iemand die midden in de kunsten staat, in het centrum van H. woont, en toch aan zijn eigen schaduw weet te ontsnappen?

Het is misschien wel een esthetische kwestie: zoals je in de muziek het contrapunt hebt, zo verwacht ik eigenlijk dat er mensen zijn die tegen zichzelf, en desnoods tegen hun eigen mening in denken. Niet eens omdat ze overtuigd zijn van het dissidente standpunt dat ze innemen, maar omdat ze het onverantwoord en zelfs 'lelijk' vinden als iedereen van dezelfde club ook hetzelfde vindt. Het komt mij als een plicht voor dat je niet alleen zegt wat je denkt, maar soms onder woorden brengt wat je óók zou kunnen denken, als je niet zoveel jou was geweest.

Er gaat een merkwaardige tegenstelling schuil in de term 'massaal protest': de protestant is iemand die opstaat en 'nee' zegt, om met Remco Campert te spreken. Maar het massale protest kent door haar conformisme geen enkele protestant meer.
Zelfs het 'goede doel' rechtvaardigt geen eensluidendheid. Een zaal die massaal opstaat en 'hey, hey' roept of desnoods 'nee', dat blijft hoe dan ook een zaal vol ja-knikkers.