De term 'schuldencrisis' was tot voor kort gereserveerd voor ontwikkelingslanden. Herinnert u zich de schuldencrisis van de jaren tachtig nog? Het is deze zomer dertig jaar geleden dat Mexico zijn schuldeisers niet langer kon betalen. De Latijns-Amerikaanse crisis de la deuda externa was een feit. Het ene na het andere land ging de schuldsanering in. Schuldencrisis, dat was iets voor verre, warme, arme landen.

Maar afgelopen week was het euroland Griekenland dat - keurig verpakt in het papier van een Europees akkoord - de betalingsbelofte aan zijn schuldeisers brak. De Griekse schuld is afgewaardeerd met ruim eenvijfde. En dat maakt Griekenland tot wanbetaler. Voor het eerst in de geschiedenis gaat een land uit de eurozone bankroet.

En het verhaal wordt nog erger. Want niet alleen Europa, ook de grootste economie van de wereld zit in een acute schuldencrisis. Terwijl ik dit schrijf, wordt in Washington wanhopig onderhandeld over hoe de Verenigde Staten hun faillissement kunnen afwenden.

De politiek heeft zichzelf in de VS een grens opgelegd waarboven de overheid geen geld meer mag lenen of uitgeven. Dit schuldplafond ligt momenteel op 14.300 miljard dollar. Een flinke smak geld, maar in mei was deze limiet al overschreden. En als het schuldplafond niet vóór dinsdag (2 augustus) wordt verhoogd, dan gaat de Amerikaanse schatkist op slot. Technisch gezien zijn dan ook de Verenigde Staten failliet.

Nu zal het in de VS zo ver niet komen. Maar het faillissement van Griekenland en de netelige situatie van de VS demonstreren wel dat er in dertig jaar veel is veranderd. In 1982 was het de rijke westerse wereld die de arme ontwikkelingslanden had overladen met schuld om af te komen van al haar overtollige oliedollars, weet u nog? Dertig jaar later lijkt het plaatje omgekeerd.

Hoe kan dit? En waar ligt het antwoord op de schuldvraag? Tijdens de schuldencrisis van de jaren tachtig hadden de ontwikkelingslanden te veel geleend en het geld niet productief benut. Aan de andere kant hadden de Verenigde Staten en Europa te makkelijk leningen verstrekt. Dit omdat er nu eenmaal veel kapitaal beschikbaar was - de beruchte oliedollars - en omdat het rijke Westen de ontwikkelingslanden maar al te graag in staat stelde om spullen te blijven importeren uit, jawel, het rijke Westen.

Dertig jaar later is de rituele dans tussen schuldenaar en schuldeiser weinig veranderd. Schuldenaar de Verenigde Staten zwemt in de goedkope leningen die schuldeiser China verstrekt opdat de VS spullen blijven kopen in China. Schuldenaar Griekenland heeft sinds de invoering van de euro bijna gratis tientallen miljarden dollars kunnen lenen uit Noord-Europa. Dit in een - mislukte - poging de kreupele Griekse economie op de been te brengen én de Grieken in staat te stellen om spullen te blijven kopen in Noord-Europa. En net zoals China profiteert van de schulden van de VS, zo profiteren landen als Nederland en Duitsland ervan dat Zuid-Europa rood staat.

De schuldvraag bij de schuldencrisis kunnen we alleen beantwoorden door te wijzen naar schuldenaar én schuldeiser. Macro-economisch gaat het om een disbalans in de handelsstromen. Wie meer exporteert dan importeert, verdient geld, pot dat op en kan het weer goedkoop uitlenen. Wie meer importeert dan exporteert, heeft constant een tekort en moet dus steeds geld lenen om te kunnen blijven importeren. Voor zowel de schuldenaar/importeur als de schuldeiser/exporteur is het verleidelijk schulden te maken. Zo verleidelijk zelfs dat we hier gerust de hypothese kunnen opwerpen dat naarmate de wereldhandel groeit, het aantal schuldencrises toeneemt.

De 'schuldencrisis' is niet langer iets voor verre, warme, arme landen. Het is zaak grote onevenredigheden in handelsstromen tijdig te onderkennen en te voorkomen dat - hoe verleidelijk ook - die onbalans zich vertaalt in uit de hand gelopen creditering en de dan onvermijdelijke schuldencrisis. Wellicht dat de Europese Unie, die vanaf september weer meer te zeggen krijgt over de begrotingen van lidstaten, ook wat dit betreft een oogje in het zeil kan houden.