Vier jaar geleden werd VN al benaderd over de kwestie Mariko Peters. Waarom hebben we destijds niet gepubliceerd?

Het is 1 december 2004 als de foto wordt genomen in de hal van het Afghaanse ministerie van Informatie en Cultuur. Alles is dan nog koek en ei tussen 'cultureel ondernemer' Robert Kluijver en zijn Spaanse vrouw Ana Rodrigues, met wie hij in 2001 trouwde en sinds 2002 in Kabul woonde. Hij (stropdas, grijs pak) zit op de eerste rij en lacht. Links op de voorgrond zit Ana Rodrigues. GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters, dan nog werkzaam bij de Nederlandse ambassade in Kabul, draagt een paarse jurk. Het zijn de drie hoofdrolspelers in de affaire rond Peters' vermeende belangenverstrengeling die de afgelopen twee weken uitgebreid in de media kwam.

Het feestelijke samenzijn in 2004 vond plaats ter gelegenheid van de uitreiking van de Prins Claus-prijs aan Omara Khan Massoudi, de directeur van het Nationaal Museum in Kabul. Met grote persoonlijke moed verborg Massoudi tijdens de oorlogsjaren belangrijke kunstschatten, reden waarom hij werd geëerd. De oudere vrouw die half naar Kluijver is toegedraaid, is Nancy Duprée, ook een beroemdheid in Afghanistan. Zij schreef verschillende boeken over de geschiedenis van het land en was betrokken bij talloze oudheidkundige opgravingen.

Robert Kluijver die op dat moment bij de Afghan Foundation for Culture and Civil Society werkte, was door de ambassade belast met de organisatie van de prijsuitreiking. Hij werkte samen met Mariko Peters die door ambassadeur De la Beij gevraagd was de festiviteiten rond de uitreiking te regelen, waaronder een lunch. Ana Rodrigues was vanzelfsprekend van de partij. Als echtgenote van Kluijver, maar zij behoorde ook tot de kleine kring van mensen in Kabul die zich druk maakte om het behoud van het cultureel erfgoed in het door oorlog verwoeste Afghanistan.

De foto kreeg ik in het voorjaar van 2007 van Rodrigues toen ik in Kabul was. Via via kwam ik met haar in contact. Zij woonde in een ommuurd huis in het centrum van de stad. In de woonkamer speelden drie blonde meisjes, de kleinste was nog geen drie jaar oud. Rodrigues was verwikkeld in een bitter echtscheidingsproces en daarover wilde ze praten met een Nederlandse journalist. Ik had met haar te doen. Verwikkeld in een nare scheiding en met drie kleine kinderen in gevaarlijk Kabul. Rodrigues beweerde dat er sprake was van ongeoorloofde belangenverstrengeling tussen Robert Kluijver en zijn nieuwe geliefde Mariko Peters. Een paar maanden eerder had Rodrigues met De Telegraaf gesproken, maar die krant was niet tot publicatie overgegaan.

Kluijver en Peters waren in het voorjaar van 2005 verliefd geworden. Dat had tot enorme clashes geleid met zijn vrouw en op een gegeven moment overnachtte hij zelfs op de ambassade. Daar woonden en werkten de diplomaten achter een hoge muur. Ook Mariko Peters had er een kamer en daar logeerde hij. Later gingen Peters en Kluijver samenwonen in Kabul totdat ze in 2006 naar Nederland vertrokken, waar Peters in november van dat jaar toetrad tot de Tweede Kamerfractie van GroenLinks.

Rodrigues noemde het 'onbegrijpelijk' dat een progressief Kamerlid dat zich betrokken toonde bij het leed van de wereld en zei zich in te zetten voor vrouwenrechten, een relatie kon aangaan met een man waarvan zij beweerde dat hij losse handjes had. Ze toonde me een doktersrapport, foto's van haarzelf met blauwe plekken en excuusbriefjes van Robert Kluijver. Een van de foto's en de briefjes zijn afgelopen week op GeenStijl geplaatst.

Na terugkomst uit Afghanistan besloot ik in de zaak te duiken. Ten eerste om te kijken of er sprake was van belangenverstrengeling omdat Peters en Kluijver mogelijk ook zakelijke contacten hadden gehad tijdens hun romance, ten tweede om na te gaan wat er precies was gebeurd tijdens het scheidingsdrama, voor zover relevant.

In het voorjaar van 2005 was Peters gevraagd door het Prins Claus Fonds om een advies uit te brengen over een subsidieaanvraag door het FCCS, de stichting waar Kluijver werkte. Op dat moment was Peters al hevig aan het flirten, zo blijkt uit de e-mails waaruit de Volkskrant en NRC Handelsblad vorige week citeerden. 'Ik kan je vertellen dat ik de hele tijd wegdroom en niet meer mijn hoofd lijk te bezitten. Daar wandelen duizend gedachten aan jou die met me mee buitelen bij alle dingen die ik doe,' schrijft ze begin april. Ook doet ze op 17 april 2005 jolig over het advies dat ze moet uitbrengen: 'Rarara… Bij deze kwijt ik me graag van die taak. Misschien dat ik gauw een kop koffie bij je mag halen voor een vakkundige presentatie.'

Vrij Nederland beschikte in 2007 ook over deze e-mails en vroeg Mariko Peters destijds om een reactie. Ze was heel zeker van haar zaak. 'Ik kende Robert toen nauwelijks. Er speelde dus geen integriteitskwestie,' schreef ze. En: 'Ons eerste intiem contact ontstond eerst eind mei 2005, tijdens een eerste privé-afspraak.' Ook de woordvoerder van Buitenlandse Zaken was destijds heel beslist. Peters had zich volgens hem keurig gedragen. 'Ik heb het intern nog weer eens nagevraagd en toen is niets gebleken van non-integer handelen.'

Vrij Nederland besloot vier jaar geleden niet te publiceren, ook al was duidelijk dat Peters, ondanks ontkenningen, slordig had geopereerd. Waarom niet publiceren? In de eerste plaats omdat de informatie waarop we ons verhaal zouden moeten baseren, afkomstig was uit brieven en e-mails die overduidelijk uit Kluijvers of Peters computer waren ontvreemd. Publicatie zou dus neerkomen op heling, hetgeen slechts gebillijkt kan worden door een groot maatschappelijk belang. Wij vonden dat belang niet groot genoeg, concludeerden we na een onderzoek van enige weken en uitgebreid weerwoord van zowel Peters, Kluijver als het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook toen was al duidelijk dat er géén sprake was van het stelselmatig bevoordelen van Kluijver. Uit het onderzoek naar de zaak van het ministerie van Buitenlandse Zaken dat afgelopen vrijdag uitkwam, blijkt dat Peters ondanks alle verliefde gevoelens zelfs adviseerde een lager bedrag toe te kennen dan de 38.000 euro waarom was gevraagd. Cultuur was een kleine post op de Nederlandse ambassade in Kabul. Door het Prins Claus Fonds waren verscheidene adviezen voor die subsidieaanvraag ingewonnen en ook die waren positief. En het was niet Peters maar het Fonds dat de beslissing nam over de toekenning. Peters had een fout gemaakt door haar verliefdheid niet eerder te melden bij de ambassadeleiding, maar dat was onvoldoende reden om de kwestie te openbaren.

Peters en Kluijver waren daarover opgelucht. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema bleef ongerust. In juni 2007 meldde ze de hoofdredactie bezorgd te zijn over de schade die haar fractiegenoot zou kunnen oplopen door verhalen over haar privéleven die in Den Haag de ronde zouden doen.

Het is overigens opvallend dat vier jaar later zowel Peters als het ministerie minder stellig zijn over de vermeende belangenverstrengeling. Na de nodige mediadruk ('Zwijgen helpt niet meer' kopte de Volkskrant) gaf Peters op 9 augustus haar enige interview aan NRC Handelsblad. Hierin trok ze min of meer het boetekleed aan: 'Als je de mailtjes zo leest, dan denk ik ook: ja, die toon is wel heel informeel. En nee, het is zeker niet de paus die daar aan het woord is.' En: 'Toen ik dit weekeinde kennis nam van de e-mails die ik zes jaar geleden heb verstuurd, was ik enorm gegeneerd. Koffiedrinken en praten over een culturele instelling met een man die later mijn partner werd - dan denk je natuurlijk: dat had wel wat zakelijker gemogen. Maar ik weet dat ik destijds integer heb gehandeld.'

Het ministerie van Buitenlandse Zaken beaamde dat vrijdag in een 'aanvullend feitenonderzoek', maar oordeelde ook dat Peters de integriteitscode, die verplicht ook de schijn van belangenverstrengeling te vermijden, wel degelijk heeft overtreden door de ambassadeur niet onmiddellijk op de hoogte te stellen. Een woordvoerder van datzelfde ministerie meldde in 2007 nog dat Peters niets te verwijten viel.

Naast de belangenverstrengeling is er ook nog het scheidingsdrama. In 2007 confronteerde ik Robert Kluijver met Ana Rodrigues' beschuldigingen over mishandeling. Hij schreef me een lange e-mail, die hij onlangs korte tijd op zijn weblog zette. Kluijver ontkende zijn ex-vrouw ooit te hebben geslagen, beweert dat ze zichzelf heeft verwond, hem met messen te lijf is gegaan, 'psychische stoornissen' heeft. Ze zou bezig zijn met 'een permanente campagne' tegen hem en Mariko Peters.

In oktober 2006 moest Kluijver zich voor die zaak melden bij het politiebureau en daar werd zijn paspoort ingenomen. De Afghaanse politiecommandant liet hem pas gaan na bemiddeling door de ambassade, zo liet een woordvoerder van het ministerie in 2007 weten. Een dag later, toen hij zich bij de openbare aanklager meldde, moest hij opnieuw op het bureau blijven. De Nederlandse ambassade heeft toen een verklaring afgegeven waarin werd gesteld dat het volste vertrouwen bestond dat Kluijver zich voor verder onderzoek beschikbaar zou houden. Kluijver vertrok niet veel later naar Nederland, volgens zijn zeggen met instemming van de Afghaanse autoriteiten. De klacht zou later in hoger beroep vernietigd zijn, volgens Peters.

En dan waren er ook nog de posters op het vliegveld van Kabul, die door onbekenden waren opgehangen. Hierop waren Kluijver en Peters te zien, met de oproep dat ze het land niet mochten verlaten. De ambassade is toen in actie gekomen en heeft verzocht om verwijdering van de posters. 'Het kan alleen Ana Rodrigues zijn geweest die de foto's aan de grenspolitie heeft verschaft,' liet Peters in 2007 in een reactie weten. 'Ik zie daarin dan ook vooral een bewuste poging tot smaad en verdachtmakerij.'

Hoe dramatisch het scheidingsverhaal ook was, we besloten ook hierover niet te publiceren. In scheidingsdrama's waarbij kinderen betrokken zijn, is het haast onmogelijk de feiten vast te stellen. En dan nog, wat had dit pijnlijke verhaal te maken met de integriteit van een Kamerlid?

HP/De Tijd zag twee weken geleden wél een verhaal in de blijkbaar nog immer voortdurende strijd tussen Kluijver en Rodrigues. Er was sprake van een nieuwe ontwikkeling. Kluijver zou zijn kinderen hebben ontvoerd en Mariko Peters, die immers met hem samenwoont en inmiddels zelf drie kinderen van hem heeft, zou zich daaraan volgens HP/De Tijd medeplichtig hebben gemaakt ('Dat Peters dit risico voor lief neemt, is opmerkelijk'). Wat is het geval? Kluijver bracht zijn drie dochters na Pasen niet terug naar hun moeder die inmiddels in Londen woont. Volgens HP/De Tijd had Ana Rodrigues 'als enige' het ouderlijk gezag. Rodrigues trok aan de bel bij de Britse Child Abduction Unit en die had weer contact opgenomen met de Centrale Autoriteit Internationale Kinderontvoeringen van het ministerie van Justitie en Veiligheid. HP/De Tijd schrijft dat deze instantie 'eveneens concludeert dat hier sprake is van ontvoering en roept Robert op de kinderen terug te geven'. Het is geen letterlijk citaat, maar een geparafraseerde passage uit de brief die het weekblad in handen zou hebben. Kluijver plaatste na publicatie een verklaring op zijn weblog, waarin hij betoogt dat de zaak een stuk genuanceerder ligt. Volgens Kluijver wordt in de gewraakte brief van Justitie een belangrijk voorbehoud gemaakt. Want alleen als 'de stellingen van de moeder juist zijn' zou het feit dat Kluijver zijn kinderen bij zich houdt kunnen worden aangemerkt als 'ongeoorloofd in de zin van het Haags Kinderontvoeringsverdrag'. En Kluijver bestrijdt nu juist dat zijn ex-vrouw alleen het ouderlijk gezag heeft. Ze hebben dat volgens hem op grond van het Europese familierecht samen. Zijn ex-vrouw wilde volgens hem de kinderen in Zuid-Frankrijk bij familie op school doen, terwijl zijzelf in Engeland op zoek ging naar werk en een huis. En daar was hij tegen. 'Ze zijn hier bij hun vader in een stabiele omgeving in plaats van bij familie te worden ondergebracht in een land waarvan ze de taal niet spreken,' aldus Kluijver op zijn weblog. Inmiddels zijn de kinderen op 6 augustus weer teruggekeerd naar hun moeder. Hoofdredacteur van HP/De Tijd Frank Poorthuis geeft toe dat zijn blad feitelijk onjuist was met de bewering dat alleen de moeder het ouderlijk gezag had. 'Maar dat doet aan de zaak niets af. Kluijver mocht zijn kinderen niet bij zich houden, hij kreeg een brief van het ministerie waarin sprake was van kinderontvoering.' Kluijver laat telefonisch aan Vrij Nederland weten 'nooit' door HP/De Tijd benaderd te zijn voor weerwoord. Op zijn weblog schreef hij: 'De Nederlandse media zijn erg onzorgvuldig omgesprongen met een ingewikkelde en delicate privé-aangelegenheid, en hebben zich zonder verder onderzoek of wederhoor laten spannen voor het karretje van een rancuneuze ex.'

De voorlichter van GroenLinks kreeg op zondag 31 juli voor de eerste keer per e-mail een vragenlijst toegestuurd. Een dag later ging het blad naar de drukker. 'We waren verbaasd dat we pas zo laat van het verhaal hoorden,' aldus de partijvoorlichter. 'Ik heb laten weten dat ik Mariko niet kon bereiken omdat ze op vakantie was. Maandag zou ik het opnieuw proberen.' Peters kwam uiteindelijk met een korte, defensieve reactie. Frank Poorthuis: 'We hebben expliciet om meer gedetailleerde beantwoording gevraagd na het eerste summiere antwoord. Omdat wij wisten dat onze bronnen betrouwbaar waren en onze zaak klopte, hebben we toen gepubliceerd. Ik had desnoods publicatie een week uit kunnen stellen. Maar toen het hierbij bleef, zijn we gaan publiceren.'

Het verhaal over de 'medeplichtigheid' van Mariko Peters aan mogelijke ontvoering was dun. Een woordvoerder van het ministerie van Justitie laat weten dat geschillen over omgangsregelingen in de eerste plaats civielrechtelijk zijn, en dus een kwestie tussen de beide ouders. Pas als een van de ouders een strafzaak begint 'zou het mogelijk kunnen zijn' dat een partner medeplichtigheid aan ontvoering ten laste wordt gelegd. Een week later beklaagde een van de geïnterviewden zich in HP/De Tijd over de werkwijze van het weekblad. De als deskundige opgevoerde advocate Dianne Kroezen: 'Ik ben vooraf, noch ten tijde van, noch na het interview geïnformeerd over de concrete zaak van mevrouw Peters en haar partner. Ook is mij niet duidelijk gemaakt dat mijn uitlatingen zouden worden gebruikt in een artikel over mevrouw Peters en haar partner.' De advocate benadrukt dat 'strafrechtelijke vervolging' bij omgangsregelingen in haar praktijk zelden voorkomt.

HP/De Tijd plaatste bij het verhaal over de vermeende kinderontvoering in een kader een stukje onder de kop 'Vriendjespolitiek?' waarin melding werd gemaakt van de mogelijke belangenverstrengeling tussen Peters en Kluijver. En dáár doken alle media op. De Volkskrant citeerde als eerste uit de e-mailwisselingen tussen Mariko Peters en Robert Kluijver, de NRC volgde diezelfde middag zonder dat de krant zelf over de originele mails beschikte.

Wat opvalt in de stroom publicaties, is dat het leek alsof Peters en Kluijver een breed front tegenover zich hadden van journalisten van verschillende media. Maar sommige trokken in goed overleg daarbij samen op. Tussen HP/De Tijd en de Volkskrant was sprake van een-tweetje: toen HP/De Tijd nog niet eens in de winkel lag, bracht de Volkskrant 3 augustus al een eerste eigen bericht: 'Kamerlid betrokken bij kinderontvoering, Mariko Peters ontkent aantijgingen van HP/De Tijd.'

De banden tussen het week- en dagblad bleken hecht. HP/De Tijd-hoofdredacteur Frank Poorthuis is oud-chef Den Haag bij de Volkskrant. Hij werkte jarenlang samen met zijn opvolger Raoul du Pré. De laatste wijdde verschillende stukken aan de affaire. In een hoofdartikel op 11 augustus gaf Du Pré toe dat 'Peters geen verschrikkelijke dingen heeft gedaan' maar vooral 'dom en onhandig is geweest'. Maar GroenLinks is immers een partij die anderen altijd op hoge toon de maat neemt. En dus: 'Een beetje integer' kan niet.

Raoul du Pré: 'HP is naar ons toegekomen met de vraag of dat verhaal iets voor ons was. We hebben voor het eerste stuk op woensdag 3 augustus Mariko Peters niet kunnen bereiken. Wel hebben we zes keer gesproken met de voorlichtster van GroenLinks. Zij zei alleen maar dat het verhaal uit HP niet klopte, maar ging niet in op verdere vragen. Wij zagen er geen probleem in uit de mails te citeren. Het gaat om zakelijke mailadressen, die je wellicht ook zou kunnen krijgen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur.'

Lise Witteman is freelance-journaliste, halfzus van columniste Sylvia Witteman (partner van Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque) en auteur van het stuk in HP/De Tijd. Maar Witteman ging verder met de zaak voor de Volkskrant. 'De hoofdredacties van Volkskrant en HP/De Tijd hebben met elkaar afgesproken dat ik ook in de krant kon schrijven,' zegt Witteman in een reactie. 'Ik zie daar verder geen kwaad in.' Raoul du Pré: 'Ze heeft bij ons stage gelopen, en toen ze met dit verhaal kwam, is met de hoofdredacties afgesproken dat ze bij ons kon publiceren.'

Witteman was een waardevolle kracht. Niet alleen had zij kennelijk toegang tot de e-mails, ook kende ze de familie Kluijver persoonlijk. Als studente werkte zij een aantal zomers als kamermeisje in het Franse pension van de moeder van Robert Kluijver. Ook haar ouders en de Kluijvers kennen elkaar al jaren, bevestigde zij ook zelf telefonisch. Via dit netwerk kwam Witteman ook in contact met Ana Rodrigues. Robert Kluijver: 'Dat maakt het des te onbegrijpelijker dat Lise me niet even heeft gebeld om mijn kant van het verhaal te horen, terwijl ze wekenlang met de zaak bezig is geweest.' Witteman zegt hierop: 'Ik heb al mijn vragen aan Mariko Peters voorgelegd. Ze wonen in een en hetzelfde huis. Robert had via haar kunnen reageren.'

Witteman ging in de Volkskrant dus door met de zaak-Peters, samen met redacteur Jan Hoedeman. In het stuk met als kop 'Iedereen wist van relatie Peters' lieten ze op 11 augustus een anonieme ambassademedewerker aan het woord die schande sprak over de overspelige relatie en citeren ze opnieuw uit de e-mailwisselingen. Daaruit zou moeten blijken dat Peters en Kluijver meer 'zaken' met elkaar deden; er was sprake van steun voor een boekenbeurs. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken leidde dat niet tot een subsidieverstrekking.

Ook citeerden Witteman en Hoedeman in een artikel op 10 augustus Ben Bot, destijds minister van Buitenlandse Zaken, die over het optreden van Peters gezegd zou hebben: 'Dit kan helemaal niet.' Bot toonde zich diezelfde dag op de website van concurrent NRC Handelsblad 'toch wel heel boos' over de weergave van zijn woorden in de Volkskrant. Bot noemde Peters 'een voortreffelijk Kamerlid' en zei het onderzoek van Buitenlandse Zaken verder af te wachten. Ook Jan Hoedeman reageerde op zijn beurt op nrc.nl. Volgens hem had Bot 'wel degelijk de uitspraken letterlijk zo gedaan. Hij heeft nog wel steviger dingen gezegd over Peters, maar die hebben we niet gebruikt.' Waarom die steviger uitspraken niet werden gebruikt, vertelt Hoedeman er niet bij. Wel zegt hij met Bot te hebben afgesproken citaten voortaan voor publicatie voor te leggen. NRC-ombudsman Sjoerd de Jong zag vrijdag in een analyse in zijn krant de verrichtingen van zijn collega's met verbazing aan. 'Ja, de onderzoeksjournalistiek heeft een lange weg afgelegd sinds Watergate,' sneerde hij.

En dan heb je ook nog GeenStijl. De website plaatste foto's van Ana Rodrigues met een blauw oog en de excuusbriefjes van Robert Kluijver en bracht tal van insinuaties en verdachtmakingen over de echtscheidingszaak, zonder enige vorm van wederhoor. Columnist Bas Paternotte eiste in een vlammend betoog het vertrek van Peters. Paternotte is ook medewerker van HP/De Tijd.

Ondanks alle opwinding is er maar één kwestie die overblijft: Peters heeft niet op tijd bij toenmalig ambassadeur Martin de la Beij gemeld dat ze verliefd was. Ook toenmalig ambassadeur De la Beij krijgt overigens in het rapport van het ministerie een standje. Het had op zijn weg gelegen 'mevrouw Peters expliciet aan te spreken op de implicaties van haar verhouding'. En zo is een affaire die begon met vermeende medeplichtigheid aan kinderontvoering en vriendjespolitiek teruggebracht tot een schrobbering aan een diplomate, inmiddels Kamerlid, vanwege het niet tijdig melden aan 'de postleiding' van een affaire.

Kan Peters ondanks alle kritiek in de media in de Kamer blijven? Zelf vindt ze van wel. Haar blazoen is gezuiverd door het onderzoek van Buitenlandse Zaken, riepen Peters en de leiding van GroenLinks binnen een uur nadat het openbaar werd. Collega-politici van andere partijen hebben zich tot nu toe niet over haar uitgesproken. De komende tijd zal uitwijzen of Peters niet te ernstig beschadigd is om nog goed als Kamerlid te functioneren.

Peters zegt dat ze naar de Raad voor de Journalistiek stapt. Ze zal een zaak beginnen tegen HP/De Tijd en Lise Witteman om een principe-uitspraak te krijgen over de hoofdpublicatie die het startsein was voor vervolgpublicaties door nagenoeg alle nationale media. 'De gretigheid waarmee het verhaal is gebracht, was enorm en heeft me verbaasd,' laat Peters maandag weten. 'De Volkskrant heeft zonder nader onderzoek het verhaal van HP/De Tijd overgenomen. Zelfs over zoiets eenvoudigs als het ouderlijk gezag over Roberts kinderen is klakkeloos aangenomen dat de moeder gelijk had. Er is sprake van tendentieuze berichtgeving en verdachtmakingen. Er zijn lichtvaardige beschuldigingen geuit zonder weerwoord. Mijn persoonlijke levenssfeer is door de publicatie op een ontoelaatbare manier geschonden.'

Een verdere procedure in verband met de vermeende kinderontvoering door het ministerie van Justitie is van de baan nu de kinderen terug zijn bij hun moeder, aldus een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft laten weten dat Peters na haar periode als Kamerlid gewoon kan terugkeren als diplomaat, overeenkomstig de regels voor ambtenaren. Robert Kluijver wil afgezien van zijn opmerkingen over Lise Witteman geen commentaar meer geven op de affaire. 'Ik heb liever geen verdere publiciteit over deze hele zaak. Het is al pijnlijk genoeg geweest,' laat Kluijver weten.