De burgemeester van Amsterdam is overtuigd gematigd in een stad van extremen. Kan Job Cohen het ook landelijk? ‘Binden is zo belangrijk.’

'Een belediging voor vrouwen.' 'Wanneer komt er eens een burgemeester met ballen.' 'Burgemeester van de allochtonen.' Een greep uit de reacties op internet nadat Job Cohen dit voorjaar uitlegde waarom de gemeente met een straatcoach werkt die vrouwen op religieuze gronden geen hand geeft. Cohen zou 'onze westerse waarden' verkwanselen.

Eerder waren er al felle uithalen naar de burgemeester. Hero Brinkman, PVV-Tweede Kamerlid, liet weten dat hij Cohen niet alleen de allerslechtste burgemeester vond, maar ook een laffe bestuurder die lastige Marokkanen niet hard genoeg aanpakte. Hoogste tijd, vond hij, om de burgemeester van Amsterdam te ontslaan.

Omdat de opgewonden tijdgeest Cohen al langer dwars zat, kondigde hij vorig jaar aan dat hij zijn gedachten op papier ging zetten. In zijn werkkamer op het Amsterdamse stadhuis vertelt Cohen dat het schrijven ervan iets langer zal duren dan verwacht. Op de wandkast staan allerlei geschenken, ook de Martin Luther King Award die Cohen vorige maand kreeg uit handen van de neef van de beroemdste mensenrechtenactivist. In het buitenland wordt Cohen geroemd om zijn inspanning verschillende bevolkingsgroepen bij elkaar te houden.

Zijn pamflet zal onder de titel Een vurig pleidooi voor gematigdheid bij uitgeverij Querido verschijnen. 'De tegenstelling in de titel vond ik erg mooi. Die zegt iets over de manier waarop ik in het leven sta. Hoe belangrijk onmatigheid in je privéleven ook kan zijn, in het publieke domein waar ik me begeef, zijn de extremen - links de SP en rechts de PVV en Verdonk - veel te prominent aanwezig. Ik wil graag aandacht voor de nuances, voor het midden, en dat is niet eenvoudig. Media hebben vooral oog voor de uitschieters, op die manier krijg je geen echt debat.'

Wat wilt u uitdragen?

'Dat ik de trek vanuit het midden een ongunstige ontwikkeling vind, het is slecht voor de balans in de samenleving.'

Dat hebt u in een paar pagina's uit de doeken gedaan.

'Ja, maar ik wil voorbeelden bij mijn beweringen zoeken, en dat is nog niet zo eenvoudig.'

Wie zit er op zo'n pamflet te wachten?

'Er zijn genoeg mensen die mijn zorg delen. Dat merkte ik na het NOVA-debat met Hero Brinkman. Ik heb geloof ik nog nooit zoveel positieve reacties gehad. Kijkers waren erover te spreken dat ik zijn botte aanvallen niet met botheid, maar met argumenten beantwoordde.'

Waarom besloot u publiekelijk op zijn aanval reageren?

'Eerst was ik dat helemaal niet van plan. Je eerste reactie is toch: kom op zeg! Maar eigenlijk is dat een verkeerde reactie. Hero Brinkman en zijn PVV maken deel uit van de samenleving. En aangezien ik daar een rol in speel, moet ik ook bepaalde opvattingen van de PVV bestrijden. Achteraf bezien ben ik tevreden dat ik dat heb gedaan. Dat hij me de allerslechtste burgemeester noemde, vooruit. Maar mij afschilderen als iemand die niets doet en die niet hard genoeg optreedt, dat is echt onzin.'

U ging met uw optreden bij NOVA bewust de arena in.

Monter: 'Ja! Ik dacht: kom maar op! Het gebeurt wel eens vaker dat ik iets lees en denk: dit slaat echt nergens op. In eerste instantie heb ik de aanvechting om te reageren, en vervolgens zie ik daar toch maar vanaf. Maar dit was een vorm van botheid die betrekkelijk nieuw is. Dat vroeg om repliek. Als ik antwoord, maai ik niet alles om mij heen met getrokken zwaard weg, ik probeer precies en genuanceerd te zijn.'

Dat is altijd uw aanpak geweest, toch?

'Ja, dat hoort bij mij, ik ben een Weegschaal.'

Afgewogen

Als Job Cohen, samen met zijn vrouw Lidie op het congres van de Partij van de Arbeid binnenkomt, valt hij nauwelijks op. In spijkerbroek loopt hij de bomvolle zaal van het Chassétheater te Breda in. Daar houdt fractievoorzitter Mariëtte Hamer net haar speech: 'We spelen een zware wedstrijd, maar we staan op het veld. Iedereen die denkt dat het gedaan is met de PvdA zal raar opkijken.'

Ze krijgt een ovationeel applaus. Je zou bijna denken dat er geen vuiltje aan de lucht is, terwijl de PvdA in de peilingen is gehalveerd. Alleen de Jonge Socialisten dempen de vreugde met hun foldertje 'Vijf voor twaalf'. De ervaren partijtijgers zijn er niet van onder de indruk, zegt Michiel Emmelkamp, voorzitter van de Jonge Socialisten een beetje beteuterd. 'Ze zeggen dat het al zo vaak slecht is gegaan.'

De congresgangers houden hun zorgen over de prognoses voor zich. Alle twijfel wordt weggepoetst, eenheid in de partij, daar gaat het nu om. Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans, auteur van een gedegen stuk over de toekomst van de PvdA in NRC Handelsblad, had na publicatie meer debat binnen de partij verwacht. Omdat een pittige discussie uitbleef, deed het hem goed dat Cohen zich in een uitzending van NOVA achter de strekking van zijn artikel schaarde. Volgens Timmermans belichaamt Cohen een unieke combinatie: 'Hij heeft een innerlijke overtuiging, hij heeft een boodschap en die draagt hij ook nog eens geloofwaardig uit.'

Hoewel sommige congresgangers zich afvragen of Cohen (60) tegen de tijd dat er weer verkiezingen zijn niet te oud is om partijleider te worden, lijken velen behoefte te hebben aan een man als hij: een politicus die eenheid en rust binnen de partij kan brengen. En bovenal: een stemmentrekker.

'Cohen straalt leiderschap uit,' zegt Jelmer Staal, eenentwintig jaar en gemeenteraadslid in Leeuwarden. 'Zelfs als ik het niet met hem eens ben, vind ik zijn uitleg redelijk. Zoals bij de straatcoach die vrouwen geen hand wilde geven. Ik vind dat discriminerend, maar Cohen gaf zo'n mooie, afgewogen reactie. Bij hem denk je altijd dat er een groter verhaal achter zit.'

Onkwetsbaar

Tien jaar geleden, als pas aangetreden staatssecretaris van Justitie, was zijn grootste zorg de grote stroom asielzoekers. In dat jaar werden er ongeveer zestigduizend verwacht, twintigduizend meer dan het jaar ervoor. Cohen bleef koelbloedig onder de prognoses, maar riep luid en duidelijk dat er iets moest gebeuren, anders zou het asielstelsel 'ontploffen'. De nieuwe Vreemdelingenwet loodste hij vervolgens soepel door de Kamer en zo maakte deze schijnbaar onverstoorbare man carrière met het dossier waar zijn voorgangers zich aan hadden vertild. Twee jaar later, in 2001, werd hem gevraagd om burgemeester van Amsterdam te worden. Te vroeg, zeiden sommigen, maar Cohen wilde de baan graag.

Klaas de Vries, in die jaren minister van Binnenlandse Zaken, nu lid van de Eerste Kamer: 'Amsterdam wilde dat Cohen burgemeester werd, maar Ad Melkert, fractievoorzitter van de PvdA, en premier Wim Kok wilden dat hij in Den Haag bleef. Cohen vroeg me raad. Ik zei dat ik niets te maken had met de wens van Melkert en Kok. Aangezien de vertrouwenscommissie in Amsterdam unaniem was en Cohen zelf ook graag wilde, zou ik een slechte minister zijn geweest als ik hem niet had benoemd.'

Zeven jaar later heeft Klaas de Vries daar geen spijt van: 'Die man is een klasse apart.'

Tegenover de volgens De Vries 'integere verzoenende houding' van Cohen stellen zijn criticasters juist dat hij geen ruggengraat heeft, dat hij naïef is. 'Een slappe Marokkanenknecht', wordt hij op de PvdA-site genoemd.

In de periode sinds hij burgemeester is, is de wereld enorm veranderd,vindt Cohen: 'Harder geworden en onrustiger; mensen zijn onzekerder.' Naast oorzaken als individualisering en globalisering voegde Cohen daar in zijn in 2002 uitgesproken Cleveringa-lezing nog secularisatie aan toe. 'Aanvankelijk werkte die ontkerkelijking bevrijdend, maar het heeft mensen ook onzeker gemaakt. De vraag naar zingeving is op dit moment heel sterk terwijl de antwoorden erop steeds minder duidelijk zijn.'

De volle ernst van de maatschappelijke crisis drong in de tweede helft van 2004 tot Cohen door. 'Na de aanslagen in Madrid in juli besefte ik dat zoiets ook hier kon gebeuren.' Toen niet veel later Theo van Gogh werd vermoord en het hele land in shock was, moest Cohen de rust zien te bewaren. Complicatie was dat Van Gogh zich in zijn columns grievend over de burgemeester had uitgelaten. Van Gogh vond dat Cohen Marokkanen te veel als slachtoffers zag en niet als veroorzakers van ellende.

Ook na de moord gaf Cohen zijn verzoenende toon niet op, hij bleef alle partijen voortdurend begrijpen. Hiermee dwong Cohen bij veel mensen respect af, maar zijn houding riep ook irritatie op. Hij probeerde als burgemeester boven de partijen te blijven staan en dat is hem wonderwel gelukt. Ook al klagen Amsterdammers soms dat het lijkt of alles van hem af glijdt, of hij onkwetsbaar is. Misschien de enige manier om zo'n zware baan vol te houden. Maar toch, zou hij af en toe niet een beetje op Boris Johnson willen lijken, de branieachtige, pasgekozen burgemeester van Londen?

'Nee, dat zou ik niet willen en ik zou het ook niet kunnen. Waarmee niet gezegd is dat je dan geen verrekte goeie burgemeester of bestuurder kunt zijn. Ik heb als staatssecretaris van Justitie geweldig goed met Benk Korthals, toen minister, gewerkt. Hij was in zijn werk zeer consciëntieus, maar in sommige dingen bepaald makkelijker dan ik en misschien had hij daar gelijk in. Toen in 1999 Kosovaren uit hun dorpen werden verdreven, had ik het hele weekend dag en nacht voor de televisie gezeten. Ik kwam op maandag met grote kringen onder mijn ogen het ministerie binnen. Benk was er altijd eerder. "Staatssecretaris, goedemorgen," riep hij vrolijk. Toen ik hem vertelde dat die beelden me niet loslieten, vroeg hij me waarom ik na een paar uur kijken niet wat anders was gaan doen. Had hij zelf ook gedaan. Kijk, dat is het verschil, ik kan dat niet.'

Hebt u een groter verantwoordelijkheidsgevoel?

'Nee, zeker niet, het is een verschil in levenshouding. Ik ben nogal serieus, geen uit-de-bandspringer.'

Wanneer werd u lid van de PvdA

'In 1966, ik studeerde net in Groningen.'

U was ook lid van het studentencorps. Was het gebruikelijk dat corpsleden lid waren van de PvdA?

Lachend: 'Nou nee. Lid worden van het corps zat in de traditie van de familie, mijn vader was het geweest en mijn broertje Floris ook. Ik heb er een leuke tijd gehad. Bovendien wilde ik wel het een en ander veranderen. Dat is ook gebeurd, in de tijd dat ik er zat werd de ontgroening op basis van ongelijkheid afgeschaft.'

Hebt u in de senaat gezeten?

'Nee, ik ben er wel voor gevraagd, maar ik heb het niet gedaan, ik heb gekozen voor een bestuursfunctie bij de juridische faculteitsvereniging. Het was de tijd van de democratisering en dat vond ik veel spannender. Ik was een van de allereerste studenten die in een faculteitsbestuur zaten, samen met Laurens-Jan Brinkhorst, later D66-minister, en Jos Staatsen, jarenlang voorzitter van de KNVB, en Beppie Blankert, nu choreografe.'

Waarom wilt u altijd in besturen zitten?

'Omdat ik het leuk vind en omdat ik er goed in ben. Eigenlijk is besturen de boel bij elkaar houden. Iemand anders gaat voetballen of lekker koken. Ik speelde als jong volwassene niet goed viool, maar ik zat wel in het bestuur van het orkest. Op de middelbare school was ik klassenvertegenwoordiger, in de tweede klas werd ik helaas afgezet omdat ik had bepaald dat het klassefeestje om half tien afgelopen moest zijn. Mij leek dat een redelijk tijdstip. Blijkbaar dachten mijn klasgenoten daar anders over.'

Wat doet de onttakelde staat van de PvdA u?

'Dat vind ik heel erg, vooral omdat de redenen waarom ik ooit lid ben geworden van die partij er nog steeds zijn. Rechtvaardigheid, solidariteit. Ook al is de wereld veranderd, de sociaaldemocratie heeft veel te verdedigen, juist nu er zoveel bereikt is.

Mijn broer Floris, hij is wetenschapshistoricus, vertelde laatst in een interview dat hij uit de PvdA is gestapt omdat het daar te veel gaat over het verdelen van de koek terwijl je de koek ook groter kunt maken. Hij vond dat de PvdA het belang van het kapitalisme ontkent. Ik vind het belangrijk dat de sociaal-democratie het kapitalisme een beetje in de klauwen ziet te houden. Zeker nu het kapitalisme weer heel fors om zich heengrijpt. Waarom is het nodig dat iemand vijf miljoen euro verdient? Een rem op die exorbitante verdiensten is belangrijk, al is het maar in moreel opzicht. Het is niet voor niets dat er nu weer flink gestaakt wordt. Mensen aan de onderkant hebben het idee dat ze steeds harder moeten werken terwijl ze er nauwelijks iets voor terugkrijgen. Natuurlijk, de verzorgingsstaat heeft schaduwkanten, soms worden mensen te afhankelijk van de overheid. Maar je moet wel heel goed nadenken voor je al die verworvenheden weggooit.'

Wanneer werd u politiek actief?

'Pas na mijn studententijd. Ik ging vanuit engagement de politiek in, en die betrokkenheid heb ik nog steeds. Ik begon als afdelingsvoorzitter in Oegstgeest, daarna werd ik secretaris van het gewest Zuid-Holland.'

Dat klinkt nogal saai

'Ik vond het een leuke tijd. Wij zaten voortdurend te praten met al die Kamerleden - Max van der Stoel, Dick Dolman, Schelto Patijn, dat waren onze Kamerleden en die waren echt heel goed.

We hadden denk ik zestig leden in Oegstgeest, maar de opkomst was altijd groot. Ik ging ook naar landelijke bijeenkomsten. Zo heb ik nog de hand geschud van Joop den Uyl, daar was ik behoorlijk van onder de indruk. Ik was echt een partijbaron, daar moet je niet te min over doen.'

Frans Timmermans schreef in 'NRC Handelsblad' dat de PvdA moet binden en verheffen. Kunt u zich daarin vinden?

'Ja, zeer.'

Het stuk van Frans Timmermans 'geeft energie', zegt Cohen, en zou richting kunnen geven aan het debat. 'Binden is zo belangrijk. De samenleving is meer dan de som van individuen. Het is raar dat Nederlanders zich in deze tijd individueel heel gelukkig voelen, maar in de samenleving onzeker. En ook verheffen is hoogst noodzakelijk. Veel kinderen en kleinkinderen van de armere migranten uit Turkije en Marokko kunnen meer dan er nu uit ze wordt gehaald. We moeten extra aandacht aan kansarmen besteden, ook aan de autochtonen.'

Is de term verheffen niet een beetje uit de tijd? Burgers zijn inmiddels mondig en veeleisend.

'Nou, ik hou wel van die ouderwetse term, die heeft nog niets aan kracht ingeboet. Verheffen mag je van mij ook heel breed opvatten, ik zie het als een beschavingsoffensief. Het belang van onderwijs, het belang van cultuur; emancipatie betekent dat je burgers stimuleert zich te ontplooien.'

Het doet Cohen pijn dat zijn partij er nu zo slecht voor staat. Wat zou hij kunnen betekenen? Zou hij partijleider willen worden, en dus desnoods ook de oppositie leiden?

Licht geïrriteerd: 'Dat is niet aan de orde, ik kan er niets over zeggen, het houdt me ook niet bezig. Ik heb het hier prima naar mijn zin. Maar, nogmaals, het gaat me wel aan het hart dat het niet goed gaat met de PvdA.'

Wat kunt u wél doen?

'Meepraten over de richting en verder mijn best doen. Want hier in Amsterdam doen we het niet slecht. (Uit de Burgermonitor blijkt dat tachtig procent van de Amsterdammers vertrouwen heeft in het gemeentebestuur, MK.) Ik heb het uitdrukkelijk over we. Mensen als Lodewijk Asscher, Caroline Gehrels, Ahmed Marcouch, die springen er echt uit. Die formuleren helder en duidelijk welke kant het opmoet. Ze lopen niet weg voor de problemen. Asscher bracht onlangs het beroerde nieuws dat de tweedeling in de stad groter is geworden, de enorme welvarendheid van de mensen binnen de westelijke ring staat in schril contrast met de bewoners buiten de ring. Dat baart ons grote zorgen en we hebben daar niet meteen een antwoord op. Toch is het goed dat Asscher dit probleem aan de orde stelde, hoe akelig ook. Met onverholen trots: 'Asscher is echt heel erg goed. Niet zomaar goed, nee, héél goed!'

Zondagskind

Cohen, zelf vader van een zoon en een dochter, groeide op in een seculier-joods gezin in Heemstede. Zijn vader Dolf Cohen was net als zijn moeder historicus en werkte lange tijd bij Oorlogsdocumentatie, het huidige NIOD. Job Cohen vertelde een treffende anekdote tijdens de presentatie van het boek Vader en Zoon, een dubbelportret over Jaap en Ischa Meijer. De familie Cohen en de familie Meijer woonden in de jaren zestig dicht bij elkaar. Zo dicht dat beide mannen - Jaap Meijer was ook historicus - elkaar in de gaten konden houden. Ze konden zien of er bij de ander licht in de studeerkamer brandde. Op die manier hielden ze bij wie er het hardst werkte. Maar soms werd er vals gespeeld, vertelde Cohen, en liet zijn vader het licht boven branden terwijl hij zelf gezellig beneden zat.

Minister Hirsch Ballin vertelde onlangs in

Vrij Nederland dat zijn achtergrond - zoon van een Duits-joodse vader en een moeder

die in het verzet zat - hem inspireerde zich tegen het populisme van nu uit te spreken. Herkent u daar iets in?

'Nee, niet erg. Ik kan het me van hem goed voorstellen, zijn achtergrond is een stuk gecompliceerder dan de mijne. Ik ben wat dat betreft echt een zondagskind. Kind van joodse ouders die het toch relatief makkelijk hebben gehad in de oorlog. Mijn vader heeft op één plek ondergedoken gezeten, mijn moeder op een heleboel verschillende plekken. Mijn grootouders van vaders zijde zijn omgekomen in de oorlog. Mijn grootvader van moeders zijde is aan begin van de oorlog aan een blindedarmontsteking overleden en mijn grootmoeder heeft het overleefd.'

Dus eigenlijk was er weinig aan de hand?

'Nee dat is onzin, mijn ouders hebben wel veel familieleden verloren, maar vergeleken bij anderen waren ze zelf betrekkelijk goed af.

Uw moeder heeft toch iets verschrikkelijks meegemaakt?

Even schrikt hij, zijn ogen flikkeren. 'Ja, dat klopt, haar eerste man heeft in het begin van de oorlog zelfmoord gepleegd. Toch hebben mijn broer en ik geen tweedegeneratieprobleem. Daar ben ik ontzettend blij om, het is puur geluk. Puur geluk!'

Hirsch Ballin bedoelt dat hij het onrecht dat hij indirect via zijn ouders heeft ervaren als drijfveer beschouwt.

'Wij hebben thuis veel over de oorlog gepraat, maar toch, zo'n drijfveer heb ik niet.'

Wat betekent het feit dat u een kind bent van ouders wier eigen ouders zijn vermoord wél voor u?

Cohen is stil, hij geeft geen antwoord. Zegt dan dat discriminatie en uitsluiting altijd op de loer liggen. Hij gaat door met te zeggen dat juist gewone burgers een rol speelden in de jodenvervolging. Terwijl ze dat misschien helemaal niet van plan waren, werden ze plotseling deel van een moordmachine. 'Al die Schreibtischmörder die het idee hadden gewoon hun werk te doen. Laatst bij de Buchenwaldherdenking heb ik een verhaal gehouden over de firma die ovens maakte voor de concentratiekampen. Doodgewone mensen die kwaliteit wilden leveren. En zich pas gaandeweg realiseerden waar die kwaliteit voor bedoeld was. Dat is misschien het allerangstigste, dat het iedereen kan overkomen.'

Heeft u meer met uw joodse achtergrond dan toen u studeerde?

'Iets meer. Ik ben in die tijd nog wel lid geweest van de NZSO. De Nederlands Zionistische Studentenorganisatie. Ik ging met een vriendje mee. Maar zionistisch ben ik nooit geweest. Zeker nu ik in Amsterdam ben, heb ik meer met de joodse gemeenschap te maken en dat vind ik ook leuk. Ik vind het fantastisch om te zien hoe die zich ontwikkelt. Tegen de klippen op hebben ze een eigen plek in de samenleving verworven. Dat is mooi om te zien. Maar ik ben en blijf een betrokken beschouwer.'

Wat doet de burgemeester met de angst voor de islam, een virus dat door Nederland en ook door Amsterdam waart?

'Het vreemde vinden wij vreemd, dat is een prachtige zin die ik vaker gebruik. Hij is namelijk zo ontzettend waar. Na die verschrikkelijke kransenschopperij op 4 mei een paar jaar geleden, toen jongens uit Amsterdam-West na de herdenking met kransen gingen voetballen, heb ik een aantal gesprekken met mensen uit de Marokkaanse en joodse gemeenschap georganiseerd. Moeilijke onderwerpen als Israël en de Palestijnen werden niet geschuwd. Daarna zijn ze met elkaar een week naar Marokko geweest, stap voor stap hebben ze elkaar beter leren begrijpen. Het zou me niet verbazen als Amsterdammers minder angstig tegenover de islam staan dan de rest van Nederland.'

Of is het uw roze bril?

'Dat kan ook, maar ik denk het niet. Natuurlijk speelt een aantal Marokkaanse jongens een beroerde rol in deze stad. Dat mensen daar horendol om niet te zeggen razend van worden, begrijp ik heel goed. Die jongens moet je met al je energie bij de samenleving trekken en als ze over de schreef gaan, moeten ze keihard worden aangepakt.'

Is dreigend terrorisme niet langer de voornaamste achilleshiel van de stad?

'Het hoeft maar een keer mis te gaan en dan hang je. Dat zou een enorme terugslag betekenen. Hoe meer burgers je bij de samenleving betrekt, des te kleiner de kans op een aanslag.'

Onderschat u de angst van Nederlanders voor de islam niet?

'Omdat verreweg de meeste moslims opgaan in hun leven hier in het Westen, ben ik niet bang voor islamisering. Ze gaan naar hun werk, ze vieren Koninginnedag, kijken naar het Nederlands elftal. Ik verwacht dat steeds meer moslims zullen seculariseren, daarom ben ik ook niet benauwd dat er een enorm sterke moslimzuil zal ontstaan. Burgers die van onze vrijheden en onze rechtsstaat proeven, zijn daar blij mee, die willen ze niet opgeven. Daarom is het belangrijk dat ze een volwaardige plaats krijgen.'

En de angst van de Nederlandse burger dan?

'Die vinden het verrukkelijk dat ze binnen een paar uur in Torremolinos kunnen zijn, maar ze realiseren zich niet dat die vliegtuigen ook weer vol terugkomen, ook met mensen uit andere continenten. Dat is de wereld waar we in leven. Daarom vind ik dat ouderwetse begrip verheffing zo belangrijk. Nederlandse burgers moeten zelfbewust in het leven staan. Ze moeten het gevoel hebben dat ze die wereld ook zonder de oude vertrouwde kaders aankunnen. Zelfstandigheid en onafhankelijkheid zijn termen die passen bij het verlichtingsideaal.'

En als ze geen behoefte hebben aan die verheffing van u?

'Dat is hun eigen keuze. Die burgers kiezen ervoor om de blik naar binnen gericht te houden, dan blijft het vreemde vreemd. Barack Obama heeft heel goed door hoe angstig de Amerikanen over hun toekomst zijn. Hij formuleert zijn toekomstdroom ongeveer zo: "Weg van de angst in de richting van de hoop."'

Misschien ook een mooie titel voor uw pamflet.

Minzaam glimlachend: 'Daar zal ik eens over nadenken.'