22-03-2003
Door Ko Colijn

Dat Amerika oorlog gaat voeren, staat inmiddels wel vast. Dat ze hem gaan winnen ook. Maar hoe? Vooral dankzij een spotgoedkope slimme bom.

De Amerikaanse luchtmachtkolonel John Warden zat in de augustuszon van het jaar 1990 op het achterdek van een cruiseschip ergens op de Caribische Zee, toen hij een telefoontje kreeg. Hij moest zo snel mogelijk naar het Pentagon komen. Of hij een ideetje voor een luchtoorlog op papier wilde zetten.

Warden was een eigenwijze officier, die de aloude militair strateeg von Clausewitz uit de leerboeken wilde schrijven. Von Clausewitz vond in Over de oorlog dat je 'van buiten naar binnen' moest aanvallen. Je begint met de buitenste linies van de vijand, en je werkt uiteindelijk naar het centrum toe. De luchtmachtkolonel vond dat ouderwets. Met luchtbombardementen kon je 'binnenstebuiten' oorlog voeren, door met precisiebommen op de eerste dag van de oorlog de vijand te onthoofden. Lukt dat, dan zijn de commandanten van de vijand hun leider kwijt en kunnen de elektriciteitsvoorziening en de belangrijkste bruggen en wegen verwoest worden. Verzet bieden kan dan niet meer: want alles staat stil. Systematisch kan een aanvallend leger de hulpeloze strijdkrachten van de vijand vervolgens oprollen.

Zo bedeelde Warden de Amerikaanse landmacht met een bijrol. Volgens zijn recept moest de luchtmacht in Bagdad beginnen, uiteindelijk zou Koeweit dan vanzelf bevrijd worden. Dat mocht het leger doen. Instant Thunder, noemde hij zijn plan. 'Het moet een verpletterend salvo worden,' legde Warden uit aan toenmalig chef-staf Colin Powell. 'Het hoeft maar zes dagen te duren, zevenhonderd aanvallen per dag, en dan zal Irak zich overgeven.'

Mooi, zei Powell, maar hij zag twee bezwaren. Hij had toch liever dat de Amerikaanse bommen niet alleen in de roos – Bagdad – maar ook op het Iraakse leger gegooid werden. De een miljoen soldaten en zesduizend tanks van Saddam kon je niet zomaar uitvlakken. En zou al dat luchtgeweld geen onnodige burgerslachtoffers eisen? Konden de piloten wel zo precies mikken? De bommen die daarvoor nodig waren, bestonden toch nog niet? Zelfs de luchtmacht vond Wardens plan luchtfietserij. Instant Thunder belandde in de kast 'voor later'.

In 2003 lijkt Warden alsnog zijn zin te krijgen. Hij mag nu als gepensioneerde generaal op de Amerikaanse televisie commentaar bij zijn eigen plan geven. Alleen zal het vuurwerk dat Irak de eerste dagen van de oorlog zal doen sidderen, zelfs zíjn stoutste verwachtingen nog overtreffen. Er komen de eerste achtenveertig uur geen zevenhonderd, maar drieduizend luchtaanvallen op Irak. En de bom die Powell in 1991 nog miste, is er nu wel: de Joint Direct Attack Munition (JDAM).

Tijdens Desert Storm I waren de bommen nog niet echt slim. De Amerikanen beschikten weliswaar over lasergeleide munitie, maar die raakte in een zandstorm of regenbui de weg al kwijt. Dat kon beter, vond het Pentagon, er moest een bom worden uitgevonden die daar geen last van had.

De opdracht ging naar Boeing. En dat bedrijf had succes. In 1997 rolde de eerste JDAM van de band. Die werkte volgens een heel simpel principe: van elke domme bom kon je een slimme maken door er een satellietontvangertje aan te plakken. Wist je de coördinaten van een vijandelijk doel, dan stuurde dit apparaatje de bom er vanzelf feilloos heen. Daar zorgde het Global Positioning System (GPS) voor. De proeven verliepen verbluffend. Van de bijna vijfhonderd proefbommen was vijfennegentig procent raak, weer of geen weer.

Tijdens de Kosovo-oorlog maakte de voor radar onzichtbare B-2 Stealthbommenwerper, die zestien JDAM-bommen aan de vleugels kon hangen, zijn debuut. In totaal zeshonderdvijftig werden er afgeworpen, meer waren er niet voorhanden. De generaals juichten: de JDAM bleek een soort Aldi-aanbieding, hij scoorde negentig procent, was spotgoedkoop (twintigduizend dollar) in vergelijking met een kruisraket (paar miljoen) of laserbom (kwart miljoen).

De productie werd onmiddellijk opgevoerd. Zo maakte de JDAM van het slaperige stadje Saint Charles in Missouri het centrum van Amerika-Supermacht. Twintig arbeiders schroefden tegen een uurloon van 16,82 dollar GPS-apparaatjes op domme bommen. Zesenvijftig stuks per dag. Toen de oorlog in Afghanistan uitbrak, waren er zevenenveertighonderd op voorraad, een derde van de bommen die nodig waren om de Taliban op de knieën te krijgen. De JDAM had zijn eerste oorlog gewonnen.

Intussen hangt hij onder zo ongeveer elk vliegtuig. Binnenkort kan een enkele B-2-bommenwerper in één vlucht niet zestien, maar tachtig doelen uitschakelen. Ingenieurs werken nu aan minibommen, met hetzelfde explosieve effect als traditionele domme munitie: over een paar jaar zal een B-2 met JDAM-bommen 216 doelen tegelijk kunnen verpulveren. Maar ook oude toestellen, zoals de B-52, beleven hun zoveelste jeugd doordat ze van veilige afstand (tweeëntwintig kilometer) met JDAM-bommen kunnen strooien.

In september, direct na de rede van Bush voor de VN, kreeg Saint Charles opdracht om dag en nacht aan de productie van de JDAM te werken. Ze maken er nu vierendertigduizend per jaar; Irak staat de eerste dagen van de oorlog een wolkbreuk uit Saint Charles te wachten in vergelijking waarmee Wardens Instant Thunder uit 1990 een lentebriesje zal blijken.