Hoe sla je drie vliegen in één klap? Hoe maak je dat studenten hun studie kunnen betalen zonder wekelijks twintig uur te verspillen aan bijbaantjes? Hoe bied je onze pensioenfondsen nieuwe investeringskansen, zonder casinoachtige toestanden? En hoe benut je de overvloedige private rijkdom in ons land voor het financieren van iets dat in ons aller belang is?

De truc is - ik verklap het maar meteen - investeren in menselijk kapitaal. Nú geld uitgeven aan een opleiding, levertop termijn meer geld op dan het heeft gekost. Al eerder hebben we op deze plek vastgesteld dat het rendement van onderwijs groot is voor degene die zijn diploma haalt. Hoogopgeleiden verdienen gemiddeld 49.000 euro per jaar, terwijl laagopgeleiden (alles minder dan een mbo-diploma) het gemiddeld met 26.000 euro per jaar moeten doen. Rekenen we dit om naar de verdiencapaciteit over een heel leven, de zogeheten lifetime earnings, dan is een universitaire bul in Nederland al gauw een miljoen euro waard.

Studenten kunnen met een gerust hart geld lenen om zichzelf te ontwikkelen. Het betaalt zich dubbel en dwars terug. Maar dat is de theorie, in de praktijk houden Nederlandse studenten niet van lenen. Ze hebben liever een minimale studiebeurs - betaald met schaars publiek geld - een tijdrovende bijbaan en te weinig tijd voor hun hoofdtaak. Liever dat dan dat ze tijdens hun studie vol vertrouwen geld lenen, keihard studeren en later - indien het inkomen toereikt - het geleende fortuin terugbetalen. Door deze gemakzucht en eigenbelang voor de korte termijn verzetten studenten zich steeds opnieuw tegen het goede idee van een sociaal leenstelsel.

De leenhuiver van studenten is onterechte koudwatervrees. Net als aan alle fobieën is ook dit een angst waar goed iets aan te doen valt. Bied studenten een transparante regeling, op basis waarvan ze ruimhartig geld aan hun ontwikkeling kunnen uitgeven. De overheid zou het benodigde geld kunnen foerageren, maar het kabinet heeft de stap naar een sociaal leenstelsel voor studenten niet aangedurfd. Waarom dan niet een private partij? Als investeren in menselijk kapitaal rendabel is, dan kunnen zij dit toch net zo goed of misschien wel beter?

Private partijen kunnen prima studenten van geld voorzien. Het Duitse bedrijfje Brain Capi-tal betaalt bijvoorbeeld al het collegegeld van studenten, in ruil voor een deel van hun latere inkomen, mocht dit hoog genoeg worden. De studenten 'studieren ohne finanzielle Sorgen' en Brain Capital profiteert. Een privaat gefinancierd sociaal leenstelsel dus. Wie gaat dat betalen in Nederland? Wat dacht u van de pensioenfondsen? Die zouden een goede kandidaat zijn. Econometrist Tjitsger Hulshoff, in het dagelijks leven strateeg bij SAMCo (voorheen Shell Pensioenfondsbeheer), heeft dit drie-in-één-klap-idee onlangs gelanceerd op economensite MeJudice.

Als het aan Hulshoff ligt, gaan de pensioenfondsen investeren in onderwijs. Zoals we allemaal weten, kampen de fondsen met geldtekort en zijn ze op zoek naar beleggingen die meer opleveren dan een spaarrekening, maar die niet te riskant zijn. Een langetermijninvestering in cohorten studenten zou volgens Hulshoff een mooie aanvulling zijn op de beleggingsportefeuilles van de pensioenfondsen.

Investeren in studenten is interessant omdat het rendement zit in de lonen die de studenten later gaan verdienen. Die salarissen groeien doorgaans mee met de inflatie. Investeren in menselijk kapitaal is zo dus ook beleggen mét ingebouwde inflatiecorrectie. Handig voor de pensioenfondsen, want zij proberen hun pensioenuitkeringen ook met de inflatie te laten meegroeien en aandelen en obligaties die aan de Nederlandse inflatie zijn gekoppeld, bestaan vooralsnog niet.

Ten slotte is investeren in onderwijs maatschappelijk relevant. Een deel van de ruim achthonderd miljard euro pensioengeld die we met elkaar hebben gespaard, pompen we met een privaat gefinancierd sociaal leenstelsel weer terug in de samenleving. De opleiding van toekomstige generaties is in ons aller belang. Zo maar doen dan?