Kees Schaepman, medewerker van Vrij Nederland, onderzoekt namens de Inter nationale Federatie van Journalisten en de NVJ de moord op Sander Thoenes. Hieronder een eerste kort verslag van zijn bevindingen. Volgende week zal hij in VN uitvoerig rapport uitbrengen.

Dili-Darwin-Jakarta - Het wordt steeds duidelijker dat niet een Oost-Timorees militielid, maar een militair van het geregelde Indonesische leger (TNI) het dodelijke schot op Sander Thoenes loste. Het lijkt ook vast te staan dat de moordenaar deel uitmaakte van het 745ste bataljon van het TNI. Leden van datzelfde bataljon pleegden, kort voor de fatale ontmoeting met Sander Thoenes, een aanslag op de Britse journalist Jon Swain, de Amerikaanse fotograaf Chip Hires, hun tolk Anacleteo Bendito da Silva en hun chauffeur. Swain en Hires kwamen met de schrik vrij. De chauffeur verloor zijn rechteroog - een soldaat stak het uit met de loop van zijn geweer. De tolk is waarschijnlijk gedood. Toen Indonesische soldaten hem wegvoerden riep hij: ik ga eraan. Daarna is niets meer van hem vernomen, zijn lichaam is niet gevonden.

Het onderzoek naar de dood van Sander Thoenes is door de Internationale Vredesmacht Interfet en de assisterende Nederlandse politie voortvarend aangepakt. Maar de Indonesische onderzoekers, die door minister van Buitenlandse Zaken Ali Alatas waren toegezegd, hebben het laten afweten. In Dili voerden twee leden van de Indonesische militaire politie, vergezeld door twee civiele collega's, een enkel gesprek met hun counterparts - daar is het bij gebleven. Dat gesprek was 'eenrichtingsverkeer', zegt een van de aanwezigen. 'Ze wilden vooral weten wat wij al aan gegevens verzameld hadden.'

Het onderzoeksteam bestaat door het ontbreken van de Indonesiërs in feite uit twee mensen: de Nederlandse hoofdinspecteur Gerrit Thiry en de Australische sergeant Jim Bell. In Darwin worden zij bijgestaan door sergeant Ken Dobson van de onderzoeksafdeling van de Australische militaire politie. In Jakarta fungeert de Nederlandse commissaris J.J. Kleppers als liaison.

Bell werd op vrijdag 24 september, drie dagen na de moord, uit Brisbane naar Dili overgevlogen. Thiry arriveerde dat weekeinde in Jakarta, vloog drie dagen later door naar Darwin en vandaar met een militair toestel naar Dili. Daar bezocht hij, met een kogelwerend vest aan en onder zware bewaking, de plaats van de moord. Er werden bloedsporen en andere stille getuigen gevonden. Maar er waren vooral veel aanwijzingen dat het TNI een schoonmaakactie moet hebben gehouden op het stuk weg, waar binnen dertig minuten eerst de confrontatie met Swain en diens metgezellen en daarna de moord op Sander Thoenes plaatsvond. Zowel de auto waarin Swaine had gezeten als de motor die Thoenes vervoerde waren verdwenen. Swaine had verteld dat de achterruit met een blok beton was kapotgegooid. De glasscherven waren opgeruimd.

Op vrijdag 2 oktober vroeg generaal-majoor Peter Cosgrove, commandant van Interfet, de Indonesische autoriteiten om medewerking, zodat vier TNI-leden gehoord zouden kunnen worden door het rechercheteam dat de moord op Sander Thoenes onderzoekt. Thiry en Bell willen graag praten met de commandant van het 745ste bataljon en een kapitein van het TNI. Ook willen ze majoor Ahmads van het TNI horen. Ahmads was nog vóór Interfet op de plaats waar Sander Thoenes' lichaam werd gevonden. Tenslotte willen de onderzoekers luitenant-kolonel Geerhand en kolonel Willem horen. Beiden waren stafofficieren van het TNI ten tijde van de moord. Willem sprak met fotograaf Hires nadat die de ontmoeting met het 745ste bataljon overleefd had. Hij zou hem excuses hebben aangeboden. En hij zou ook hebben gezegd dat de Indonesische militaire politie twintig soldaten had gearresteerd wegens hun wangedrag op Oost-Timor. Hires bood aan die twintig te bekijken, om zo mogelijk de schuldigen te identificeren aan de aanslag waar hij een van de slachtoffers van was. Dat aanbod werd afgeslagen.

Ook op het verlanglijstje, maar met minder prioriteit, staat een gesprek met de Indonesische arts die het stoffelijk overschot van Sander Thoenes als eerste onderzocht en concludeerde dat hij waarschijnlijk door de onafhankelijkheidsbeweging Falantil was omgebracht. Een opmerkelijke conclusie, die volstrekt in tegenspraak was met de bevindingen van de patholoog-anatoom die in Darwin autopsie verrichtte. In Darwin werd vastgesteld dat Sander Thoenes omkwam door een enkel schot in de rug dat zijn long en zijn hart raakte. Die kogelwond zou volgens de Indonesiër heel goed ook door een scherp voorwerp aangebracht kunnen zijn. Verminking van Sander Thoenes' gezicht wees volgens de Indonesische arts op typische Falantil-rituelen, maar niemand kon vervolgens het bestaan van zulke rituelen bevestigen.

Aanvankelijk volgde op het verzoek van Cosgrove om vier Indonesische militairen voor verhoor beschikbaar te stellen een diep stilzwijgen. Dat duurde tot het afgelopen weekeinde. Zondag maakte Interfet-woordvoerder kolonel Mark Kelly in Dili bekend dat de Indonesiërs een getuige voor verhoor zouden overdragen. De naam noemde hij niet, wel zei Kelly dat de anderen om wier verhoor gevraagd was, niet meer op Oost-Timor waren. Dat leidt tot de conclusie dat alleen kolonel Willem voor verhoor beschikbaar is. Hij heeft eerder als woordvoerder voor het TNI al buitenlandse journalisten over de moord te woord gestaan. Mocht hij sergeant Bell en hoofdinspecteur Thiry hetzelfde verhaal vertellen, dan brengt dat ze niet veel verder. Kolonel Willem wist van niets, en zelfs daarvan was hij niet zeker.