De PvdA staat electoraal voor een duivels dilemma. Kunnen ze de vox populi blijven trotseren?

Als de Nederlandse kiezers doen wat de opiniepeilers voorspellen, ziet het er voor de Grieken niet best uit. De laatste peiling van Maurice de Hond spreekt boekdelen: winst voor de PVV en de SP die geen geld in een bodemloze put willen gooien, verlies voor alle anderen. Maar de kiezers zijn niet de enigen die tellen. Werkgeversvoorzitter Wientjes en vakbondsleider Jongerius trokken gezamenlijk op naar het Torentje om premier Rutte uit te leggen hoe belangrijk Europa voor het bedrijfsleven is. Kon hij dat niet een keer hardop zeggen, ook in de richting van Henk en Ingrid? Vanuit de Kamer trotseerden Cohen, Pechtold en Van Gent de vox populi. Ze baalden van dit rechtse kabinet, maar de Europese gedachte ging voor: als een gul gebaar in de richting van Athene moest worden gemaakt, kon Rutte op hun steun rekenen.

Vraag is hoe lang de linkse oppositiepartijen in die gouvernementele houding zullen volharden. Zij kennen de cijfers van De Hond ook. D66 en GroenLinks, die vooral scoren in de universiteitssteden en bij de creatieve klasse, kunnen zich een kosmopolitische opstelling wel veroorloven. Maar de PvdA staat electoraal voor een duivels dilemma. De sociaal-democraten stellen zich tot doel de winnaars en verliezers van de globalisering te verenigen. Het risico is reëel dat de verliezers overlopen naar een eurosceptische partij als de SP.

In een interview met NRC Handelsblad sprak Cohen zichzelf moed in. Hij was de leider van de grootste oppositiepartij. Hij ging Rutte voortaan flink de waarheid zeggen. Er was een grote behoefte aan overbrugging en hij was daarvan de verpersoonlijking. Maar tegelijk liet hij doorschemeren dat Europa hem te dierbaar was om politiek munt uit te slaan: 'Op dat soort majeure punten ga ik niet zeggen: omdat ik ruzie heb met het kabinet, geef ik geen steun.'

VNO-voorzitter Wientjes en CDA-fractieleider Buma waren er als de kippen bij om zijn constructieve opstelling te prijzen. Ze wisten zonder twijfel dat een deel van de PvdA-fractie zich harder had willen afzetten tegen Rutte en De Jager dan Cohen deed. Het ging om de leden die ook wel de 'ADHD-vleugel' van de fractie worden genoemd: opgewonden standjes als Diederik Samsom en financieel woordvoerder Ronald Plasterk. Parlementariërs die zich als het om de Europese schuldenberg gaat de kaas niet van het brood willen laten eten. Plasterk stond nooit bekend om zijn liefde voor de bureaucraten in Brussel. In 2005 voerde de toenmalige Buitenhof-columnist schouder aan schouder met Van Bommel van de SP en Rouvoet van de ChristenUnie actie tegen de op handen zijnde Europese grondwet. Brussel mocht zich van hem niet met de lengte van de ladders en de samenstelling van de schimmelkaasjes bemoeien. De columnist voelde de stemming goed aan. Terwijl de PvdA-top zich voor de grondwet had uitgesproken, stemde een groot deel van de leden tegen. Het leidde tot een kritischer houding van de partij tegenover Europa. In navolging van Gerrit Zalm gingen ook de sociaal-democraten nu roepen dat de Nederlandse bijdrage aan de Europese begroting omlaag kon.

In 2010 werd Plasterk Kamerlid. Als financieel woordvoerder liet hij meteen merken dat hij niet in een eurofiel was veranderd. Toen het kabinet-Rutte akkoord wilde gaan met een hulppakket voor het armlastige Ierland, eiste Plasterk de garantie dat zo'n royale geste niet tot bezuinigingen op óns onderwijs en ónze sociale zekerheid zou leiden. Plasterk had goed naar Geert Wilders met zijn Henk en Ingrid geluisterd. Van hem mochten Pietje en Marietje niet de dupe worden van de steun aan de Ieren. De andere progressieve partijen reageerden als door een wesp gestoken. Wouter Koolmees van D66 verweet Plasterk dat hij een 'binnenlands-politiek spelletje' speelde. GroenLinkser Bruno Braakhuis stond 'perplex' van zijn optreden. Uiteindelijk haalde Plasterk bakzeil.

De afgelopen weken sloeg hij opnieuw een hoge toon aan tegen Rutte en De Jager. Het kabinet bagatelliseerde de gevolgen die het redden van de Grieken zou kunnen krijgen voor de Nederlandse belastingbetaler. Het kabinet sprak halve waarheden. Geen wonder dat de bevolking er weinig vertrouwen in had. Plasterk begon er schoon genoeg van te krijgen om al die steunmaatregelen als Kamerlid te moeten accorderen.

Het week nogal af van Cohens verzoeningsgezinde taal. Wie de site van de PvdA volgt, kan vermoeden dat Plasterks toonzetting bij de achterban het meest in de smaak valt. Daar stromen opmerkingen binnen als 'de belastingbetaler is weer het haasje', 'wat betekent dit voor mijn portemonnee?', 'stap uit de euro als Nederland u lief is' en 'ik steun in deze de SP en als het moet zal ik mijn stem zelfs aan de PVV geven$apos;.

Benieuwd wie binnen de PvdA uiteindelijk aan het langste eind trekt.