Tijdens een etentje in de Ridderzaal was ik getuige van een hoog oplopende discussie tussen drie voormannen van ondernemend Nederland. Het CDA had de verkiezingen net verloren, Mark Rutte zat nog lang niet in het zadel. Onderwerp van gesprek: de gewenste richting van het kabinetsbeleid. De man die aan tafel de grote werkgevers vertegenwoordigde, gaf hoog op van de internationalistische en pro-Europese traditie van Nederland. We moesten handel drijven en openstaan voor talentvolle immigranten. De politici boden te weinig weerwerk aan het om zich heen grijpende nationalisme en populisme. Zijn gesprekspartners - één was van het midden- en kleinbedrijf, de ander kwam uit de bouwwereld - wekten de indruk dat ze hem het liefst aan hun vork wilden rijgen. De grote werkgevers hadden makkelijk praten, betoogden zij. Met ronkende taal over een open Nederland in een snel globaliserende wereld oogstte je applaus op de hoofdkantoren van multinationals als Philips, Shell en Akzo. Maar hun achterban bestond uit mensen die met de poten in de modder stonden. Ze hoorden van hun klanten de klachten over de dure euro en potverterende Grieken. Ze leden onder de winkeldiefstallen door allochtone straatbendes. Kosmopolitische prietpraat was aan hen niet meer besteed. Veel van hun leden stemden PVV, of koesterden op zijn minst sympathie voor die partij. Daarom zou een coalitie met Wilders geen slecht idee zijn. Het liep die avond hoog op. Decennialang stond het Nederlandse bedrijfsleven pal achter de Europese gedachte. Nu sprak het niet meer met één mond.

Ik moest aan die woordenwisseling terugdenken toen ik naar het Kamerdebat over de Europese financiële crisis keek. Wat was er ook in de politiek in het tussenliggende jaar veel veranderd! Ook daar leken de middenstanders en aannemers het van de multinationals te hebben gewonnen. Afgezien van GroenLinkser Bruno Braakhuis en Wouter Koolmees van D66 durfde geen enkele politicus zich nog tot het Europese idealisme te bekennen. Minister van Financiën Jan Kees de Jager, in Brussel berucht om ferme uitspraken als 'I'm Dutch so I may be blunt', en 'We gaan er een Nederlands feestje van bouwen', hield zich voor zijn doen in. Hij was een volbloed Europeaan, verzekerde hij de Kamer. Maar wel een strenge. De Grieken en Italianen moesten de broekriem flink aanhalen. Want zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Wouter Koolmees memoreerde dat de mediterranen hard op weg waren zichzelf kapot te bezuinigen. Als Europa nou eens met één mond sprak in plaats van elkaar de tent uit te vechten, scheelde dat al heel wat. Het werd door de meeste van zijn collega's een ouderwets eurofiele uitspraak gevonden. Elly Blanksma van het CDA, de partij die altijd inspiratie ontleende aan grote Europeanen als Konrad Adenauer, Robert Schuman en Alcide de Gaspari, keerde zich tegen de uitgifte van Eurobonds die de waardeloos geworden obligaties van Griekenland en Italië moeten vervangen. Een te riskante operatie voor de welvarende landen in het noorden van Europa, vond ze. De eigen Nederlandse bevoegdheden mochten niet worden verkwanseld. VVD'er Mark Harbers prees de manier waarop De Jager zijn poot stijf had gehouden in Brussel. Meer armslag voor het Europees noodfonds leek hem niet gewenst. De Grieken hadden hun problemen zelf veroorzaakt. Nu moesten ze op de blaren zitten. PvdA-woordvoerder Ronald Plasterk, als columnist van de Volkskrant de grote gangmaker achter het 'nee' tegen de Europese grondwet in 2005, wilde niet zeggen of hij aan eurofilie of eurofobie leed. Dat moest je volgens hem van keer tot keer bekijken. De financiële en fiscale expert van de PVV, Tony van Dijck uit Venlo, vond dat landen 'die er een puinhoop van maken' zonder genade uit de euro moesten worden gezet. De Grieken moesten hun eigen broek ophouden. Als de drachme terugkwam, had dat het voordeel dat vakantie vieren in Hersonissos voor de Nederlander goedkoper werd (gratis ouzo voor Henk en Ingrid, het lijkt me geen slechte verkiezingsleus). Uiteindelijk besloten Merkel en Sarkozy dat de bevoegdheden van het Europees noodfonds drastisch werden uitgebreid. Maar als het aan Elly Blanksma, Mark Harbers en Tony van Dijck had gelegen, hadden de Grieken, Italianen en Spanjaarden nog lang kunnen wachten.

Dit is geen pleidooi om alles wat uit Brussel komt kritiekloos te slikken. Natuurlijk bestaat daar te veel bureaucratie, uiteraard is het van belang dat Nederland zijn gezondheidszorg, sociale zekerheid en drugsbeleid zelf kan inrichten. Maar zo op de centen letten als de VVD, PVV, CDA maar ook de SP en de Partij voor de Dieren doen, is kortzichtig. Ik weet dat het uit mijn mond raar klinkt, maar moeten we niet beter luisteren naar de hoofdkantoren van Philips, Shell en Akzo?