Het beleid van het kabinet-Rutte is niet gebaseerd op feiten en cijfers maar op emoties, zo klinkt het verwijt. Klopt dat?

In het kader van ons onderzoek naar fact-free politics neemt Vrij Nederland de proef op de som bij de drie kernpunten van het kabinet Rutte: criminaliteit, de economie en immigratie. In de loop van de week scheiden we de feiten van de onderbuikgevoelens over veiligheid en de bezuinigingen, maar nu eerst de 'migrantentsunami'. Waar is die term eigenlijk op gebaseerd?

1. immigratie

Bij de presentatie van het regeerakkoord deed Geert Wilders een straffe belofte: over vier jaar komen er vijftig procent minder niet-westerse allochtonen naar ons land toe. Dit kabinet, luidde zijn boodschap, zal de 'massa-immigratie' van moslims eindelijk een halt toeroepen. Zijn partners VVD en CDA hanteren een wat minder ronkende terminologie: in het regeerakkoord gaat het over het 'beperken' van 'de migratie van kansarme migranten'. (Al heeft Mark Rutte op een onbewaakt ogenblik ook wel eens het woord 'massa-immigratie' in de mond genomen.)

Maar hoe zit het eigenlijk met die vloedgolf van kansloze gelukszoekers? Wie naar de cijfers kijkt, ziet iets heel anders. Om te beginnen vormen die 'niet-westerse' migranten slechts een derde van de nieuwkomers die jaarlijks ons land binnenkomen: de rest bestaat uit inwoners van andere EU-landen en Nederlanders die terugkeren uit het buitenland. Daarnaast nam het aantal niet-westerse migranten tussen 2000 en 2007 ook nog eens af van 45.000 naar 26.000. Sindsdien is het weer gestegen tot ongeveer 40.000 per jaar. Maar wie denkt dat al deze mensen rechtstreeks afkomstig zijn uit het Rifgebergte of Oost-Anatolië, zit er mooi naast: onder 'niet-westers' vallen ook - en in toenemende mate - hoogopgeleide Indiërs en Chinezen, adoptiekinderen en studenten van buiten de EU. Ten slotte verlaten ook een heleboel mensen Nederland. Het netto resultaat: in 2009 kwamen er welgeteld 3287 Marokkanen en Turken naar Nederland, de jaren daarvoor was er zelfs sprake van een vertrekoverschot. Kortom, allesbehalve 'massa-immigratie'.

Is dat beeld van die migrantentsunami dan helemaal nergens op gebaseerd? Dat ook weer niet. In de afgelopen decennia zijn er inderdaad veel Marokkanen en Turken naar Nederland gekomen. Alleen: de top van deze immigratiegolf ligt rond 1980 - zo'n dertig jaar geleden. Sindsdien, en met name sinds de eeuwwisseling, is de komst van migranten uit deze landen gestaag afgenomen. Het beeld is dus grotendeels gebaseerd op het verleden.

Zo gek is dat overigens niet. Want allochtone Nederlanders zijn oververtegenwoordigd in criminaliteitscijfers, en maken onevenredig veel gebruik van de gezondheidszorg en van sociale voorzieningen. Een voorbeeld: niet-westerse allochtonen ontvangen veertig procent van de bijstandsuitkeringen, terwijl ze elf procent van de bevolking vormen. En er zijn ontegenzeggelijk spanningen in achterstandswijken tussen migranten en autochtone Nederlanders. Maar deze problemen los je op door de integratie van allochtonen te bevorderen, streng te zijn bij het uitdelen van sociale voorzieningen en criminaliteit en overlast hard aan te pakken. Niet, zoals dit kabinet, door strengere eisen te stellen voor verblijfsvergunningen, het terugkeerbeleid te 'intensiveren' en een boete in te stellen op illegaliteit.

Sterker nog: een harder immigratiebeleid zou wel eens averechts kunnen werken. In hun onlangs verschenen boek Winnaars en verliezers. Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie laten de Leidse migratieonderzoekers Jan en Leo Lucassen zien hoe een beperking van de arbeidsmigratie in de nasleep van de oliecrisis van 1973 juist tot gevolg had dat méér gastarbeiders zich permanent in Nederland vestigden. Nu vertrekken, dachten velen, betekent dat we er straks niet meer inkomen. Ze bleven dus, en lieten ook nog eens hun gezin overkomen. Hetzelfde scenario zou zich kunnen voltrekken, schrijven de gebroeders Lucassen, als Nederland nu de grenzen zou sluiten voor Poolse arbeidsmigranten.

Kortom: op het gebied van immigratie lijkt het kabinet het verkeerde probleem te willen oplossen. Zoals de Rotterdamse hoogleraar migratiestudies Han Entzinger het formuleert: 'Wat het kabinet nu probeert, is een aantal integratieproblemen op te lossen door immigratie af te remmen.'

Tegenstanders hopen dat de coalitie zo snel mogelijk door de mand zal vallen met deze strategie. Maar paradoxaal genoeg zouden de fact-free politics op immigratiegebied wel eens de redding van Rutte en de zijnen kunnen betekenen. In de immigratieparagraaf van het regeerakkoord zijn geen feiten of cijfers opgenomen. Juist daarom kan het kabinet niet worden betrapt op verdraaien, omzeilen of weglaten. Behalve misschien door de man die als enige wél cijfers noemde: Geert Wilders. Maar in diens handen ligt het lot van Ruttes regering sowieso.