Het beleid van het kabinet-Rutte is niet gebaseerd op feiten en cijfers maar op emoties, zo klinkt het verwijt. Klopt dat? Hoe zit dat eigenlijk met de bezuinigingen

In het kader van ons onderzoek naar fact-free politics neemt Vrij Nederland de proef op de som bij de drie kernpunten van het kabinet Rutte: immigratie, criminaliteit en in dit laatste deel de economie.

3. bezuinigingen

Hoe zit het met het misschien wel belangrijkste speerpunt van het kabinet-Rutte: de financiën op orde brengen? Achttien miljard euro bezuinigen is het doel dat Rutte zich voor deze regeerperiode gesteld heeft. Er gaat geen Kamerdebat, persconferentie of tv-optreden voorbij, of de premier neemt het magische getal in de mond. Achttien miljard, en geen cent minder.

Maar klopt dat getal wel? Vrijwel alle toonaangevende economen zeggen van niet. De meest uitgesprokene van hen is Bas Jacobs, hoogleraar Economie en Overheidsfinanciën aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Sinds het regeerakkoord bekend werd, in oktober vorig jaar, probeert Jacobs op zijn weblog en in opiniestukken aan het publiek duidelijk te maken dat de begrotingscijfers van het kabinet niet kloppen. In werkelijkheid, zo stelt Jacobs, bezuinigt het kabinet niet achttien miljard euro, maar slechts de helft: een kleine negen miljard.

Dat zit zo. Om te beginnen is 3,14 van de 18 miljard uit het regeerakkoord al ingeboekt in de laatste Miljoenennota van het kabinet Balkenende-IV. Die krijgt Rutte er dus gratis en voor niets bij. Van de rest bestaat 6,25 miljard helemaal niet uit bezuinigingen, maar uit lastenverzwaringen. Zo zegt de regering te gaan bezuinigen door loonmatiging bij ambtenaren. Maar volgens het CPB is dat niet haalbaar, omdat de ambtenarensalarissen niet structureel kunnen achterblijven bij die in de private sector. Ook vermeldt de regering niet dat er belastingopbrengsten op aanvullende pensioenen uit de toekomst naar voren worden gehaald.

De belangrijkste bron van lastenverzwaringen is de zorg. Volgens het CPB is het onvermijdelijk dat de eigen bijdrage de komende jaren fors zal stijgen, in totaal met zo'n 3,61 miljard. Maar dat wil de coalitie niet. En dus zal de overheid dat gat moeten vullen - al staat dat nergens in het regeerakkoord. Daarnaast zullen de zorgpremies flink omhoog gaan, maar ook dat is buiten de boeken gehouden.

Kortom: een fraaie verzameling boekhoudkundige trucs. En vrij onthutsend voor Rutte: in werkelijkheid realiseert zijn rechtse kabinet minder bezuinigingen dan de linkse 'potverteerders' van de PvdA in hun verkiezingsprogramma hadden staan. Toch denkt iedereen nog steeds dat het kabinet achttien miljard bezuinigt. Hoe is dat mogelijk? Volgens Bas Jacobs hebben Rutte en de zijnen het publicitair bijzonder handig gespeeld. 'Er is nog nooit een regering geweest die de spin zó goed beheerst. Door het voortdurend te herhalen, is het frame van de achttien miljard geslaagd. Iedereen praat erover alsof het een feit is, ook de media.' Jacobs zal de komende jaren blijven strijden tegen deze 'leugenachtige voorstelling van zaken', zegt hij. Maar hij begint ook enigszins wanhopig te worden. 'In het huidige politieke klimaat leggen kennis en rede het af tegen emotie en niet-gefundeerde opinies.'