De Franse sociaal-democraten moeten het definitief doen zonder DSK. Een zegen, want nu is een echt debat mogelijk over hun socialisme uit de oude doos.

Hij komt niet terug. Even leek het er op dat de wederopstanding van Dominique Strauss-Kahn de opmaat was voor een spectaculaire come back. Ongeveer zoals de graaf van Monte-Cristo in de roman van Alexandre Dumas: Vals beschuldigd, gelouterd door de beproeving, klaar om wraak te nemen.
DSK vierde het opheffen van zijn huisarrest bij een Italiaan in de Upper East Side. Hij bestelde er pasta met zwarte truffels à 100 dollar. Een provocatie. Of in ieder geval een bewijs van nieuw zelfvertrouwen, want in Frankrijk is zijn hang naar luxe minstens zo omstreden als zijn obsessie met seks.
Inmiddels is duidelijk, zelfs voor zijn fanatiekste supporters, dat de Sofitel-episode voor een presidentskandidaat een serieuze handicap is. “Voor mij blijft hij die man”, zei Sylvie Kauffmann, chef opinie bij Le Monde, “Die vlak voor hij met zijn dochter ging lunchen seks had met een kamermeisje en daarna het vliegtuig naar zijn vrouw nam.”
Met de late aangifte van de schrijfster Tristane Banon verdween het laatste optimisme over een terugkeer. Volgens Banon scheurde DSK op een februariavond in 2003 de rits van haar spijkerbroek en bh kapot. Justitie opent een vooronderzoek, ‘DSK seizoen 2’ is onderweg.

Belast de rijken

Maakt het iets uit, inhoudelijk gesproken dan, dat DSK geen gooi doet naar het Elysée? Dat weten we niet, hij was nog niet officieel kandidaat. Enkele journalisten had hij toevertrouwd dat zijn campagne in het teken van Europa zou staan. Hij wilde de Fransen met Europa verzoenen. “Geen Europa zonder Frankrijk, geen Frankrijk zonder Europa”, was een slogan waar hij op liep te broeden.

Dat hij niet meedoet, heeft in ieder geval één groot voordeel. De voorverkiezingen in de Parti Socialiste (PS) kunnen alsnog interessant worden. Deze primaires waren eigenlijk alleen bedoeld om DSK feestelijk te lanceren voor de verkiezingen in mei volgend jaar. Nu is er onverwacht ruimte voor een confrontatie van ideeën.

Dat is verfrissend, omdat de PS zo’n debat al jaren uit de weg gaat. In 2007 dacht men de inhoudelijke crisis te bezweren met de kandidatuur van Ségolène Royal: een vrouw in het Elysée, het maakte veel enthousiasme los. Dit keer leek de overwinning zelfs bijna zeker, dankzij DSK’s prestige als IMF-baas en de historisch lage populariteit van president Nicolas Sarkozy.

Alleen werd ondertussen een programma (Le Changement, De Verandering) aangenomen dat moeilijk serieus te nemen is. De pensioengerechtigde leeftijd, door Sarkozy met veel moeite verhoogd van 60 naar 62 jaar, gaat weer naar 60. 300.000 jongeren moeten aan een gesubsidieerde baan worden geholpen en de 35-urige werkweek - in 2000 geïntroduceerd door DSK en een van de vijf huidige kandidaten, Martine Aubry, blijft onaangeroerd.

“Heel modern in 1981”, schamperde de econoom en essayist Alain Minc. Minc, adviseur van Sarkozy maar bevriend met Aubry, voorspelt dat Frankrijk op deze manier zijn AAA-rating bij de kredietbeoordelaars zal verliezen.

Over de onontkoombaarheid van bezuinigingen inderdaad geen woord in De Verandering. Over het belasten van de rijken des te meer. Het geld halen waar het zit, het refrein bleef onveranderd sinds de oprichting van de PS in 1971. Toen filosofeerde François Mitterrand over een breuk met het kapitalisme, waar de Duitse en Nederlandse zusterpartijen zich al decennia bij neer hadden gelegd.

Pas in de jaren negentig werd onder leiding van Lionel Jospin afstand gedaan van revolutionaire bedoelingen. DSK lanceerde, net als Jospin een realo, het begrip ‘radicaal reformisme’. Het ging hierbij, legde hij zijn kameraden uit, om het juiste evenwicht tussen sociale rechtvaardigheid en de markteconomie. “Dit reformisme verschuilt zich niet achter de belofte van een grote omwenteling die altijd weer wordt uitgesteld.” Dat was in 2004, je wrijft je de ogen uit.

Nieuw volk

De bekering tot de sociaal-democratie kwam laat, de neiging tot economische luchtfietserij en subsidiesocialisme bleef altijd groot.

Daarbij zoekt de PS naar een verhaal, een narratief om in PvdA-termen te spreken, en een strategie. Op wie richt de PS zich? De partij verloor net als de PvdA het contact met het volk. Links trekt maximaal 14 procent van de categorie die opiniepeiler Sofres ‘arbeiders’ noemt en 20 procent van de employés (werknemers zonder leidinggevende taken).

De oorzaken van de scheiding met de volkse kiezer - arbeiders en employés samen, iets meer dan 50 procent van het electoraat - zijn van culturele aard. De PS werd de afgelopen decennia de partij van een ‘nieuw volk’ van vrouwen, hoger opgeleiden, minderheden en jongeren. Vandaar de nadruk op thema’s als Europa, de strijd tegen racisme en homofobie.

De linkse denktank Terra Nova denkt dat een ‘scheut populisme à la Marine Le Pen’ niet helpt om het volk terug te veroveren. De partij zou de kaarten moeten zetten op de koopkracht, de grote klacht bij de classes populaires. Alsof het beloven van hogere lonen bij een lege kas geen populisme is.

Ondanks het herkenbare geworstel is er een belangrijk verschil met de PvdA. Volgens de peilingen zou een PS-kandidaat de presidentsverkiezingen op dit moment eenvoudig winnen. Aubry, of oud-partijleider François Hollande , ze houden Sarkozy, net als DSK, op ongeveer 10 punten afstand.

Maar de afwijzing van het ‘Sarkozysme’ - een politiek die de belangen van een oligarchie zou dienen en, waar hebben wij dat eerder gehoord, ‘de mensen tegen elkaar opzet - lijkt onvoldoende om de slag voor het eerst sinds 1988 te winnen. De presidentsverkiezingen zijn pas in mei volgend jaar, meer dan de helft van de kiezers zegt van mening te kunnen veranderen. En hoelang kan je de ware aard van de crisis ontkennen?

Onveiligheid

Een outsiders in de primaires, de Strauss-Kahnien Manuel Valls, heeft die vraag al beantwoord. Het programma verwees hij grotendeels naar de prullenbak. “Omdat we niet kunnen liegen tegen de Fransen.” Zijn concurrenten zweren nu dat zij dit na de verkiezingen niet zullen doen.

Een slimme manoeuvre van de 48-jarige Valls. Anders dan Aubry, Hollande en Royal weet hij ook goed raad met dat andere cruciale thema, veiligheid en immigratie. Hij schreef er een boek over met veel Eberhard van der Laan-achtige taal, gebaseerd op zijn ervaring als burgemeester van de moeilijke Parijse voorstad Evry. Zo bestrijdt hij het in de PS wijdverbreide idee dat onveiligheid het gevolg is van sociaal onrecht.

Een Catalaanse immigrantenzoon tegen het kind van een Hongaarse vluchteling. Het zou een mooi affiche voor de eindstrijd zijn.