Uitgekibbeld

11-04-2009
Door Sophie Derkzen en Thijs Niemantsverdriet

Na jaren bakkeleien worden deze week twee legerimams beëdigd. Een van hen is de uitgesproken publicist Ali Eddaoudi, wist VN te achterhalen.

Ali Eddaoudi, publicist en voormalig geestelijk verzorger van gevangenen, heeft een duidelijke mening over de militaire missie in Uruzgan. 'Een wederopbouw met gewelddadigheden en vernederingen gepleegd door westerse soldaten, daar heeft een Afghaan niets aan,' schreef hij in juni 2007 op discussieforum Maroc.nl. 'Als soldaten te pas en te onpas huizen binnenvallen, hun gezinnen onteren, vrouwen en kinderen aan het schrikken maken, dan kan die hele wederopbouw de Afghanen gestolen worden. (…) Nederlanders, Amerikanen en Britten hebben geen moer te zoeken in de islamitische wereld en vragen zelf om problemen is mijn bittere conclusie.'

Milli Görüs
Vermoedelijk moet Eddaoudi zijn scherpe opinies over ons krijgsvertoon in den vreemde enigszins bijstellen, want deze week wordt hij beëdigd als een van de twee legerimams bij Defensie. Tijdens een feestelijke baretuitreiking op de Koninklijke Militaire Academie in Breda krijgt de Marokkaanse Nederlander de rang van kapitein en de titel Islamitisch Geestelijk Verzorger (IGV). Defensie koos ervoor om de namen van Eddaoudi en zijn Turkse collega-imam Souad Aydin de komende drie maanden niet naar buiten te brengen. Waarom, dat is niet helemaal duidelijk. Volgens een woordvoerder is Defensie 'overstelpt' met media-aanvragen en moeten de imams eerst maar eens 'wennen aan de organisatie'. Een interview in de Defensiekrant werd ter elfder ure afgeblazen en de beloofde foto's van de imams in legeruniform bleven uit. Vrij Nederland wist hun namen niettemin te achterhalen.

Over Souad Aydin is weinig bekend. Hij is geboren in Oost-Turkije en werkte de afgelopen tien jaar in Nederland, waar hij verbonden was aan de Fatih-moskee in Soest. Die valt onder Milli GörüS, een organisatie die ongeveer veertig moskeeën in Nederland bestiert. Met de keuze voor Aydin is dus voorbijgegaan aan de Diyanet, het machtige ministerie van Godsdienstzaken van de Turkse Republiek, dat zo'n honderdvijftig Turkse moskeeën in Nederland onder zijn hoede heeft. Hoewel Milli Görüs te boek staat als een conservatieve organisatie, is Aydin volgens ingewijden een 'laagdrempelig persoon' met een 'open geest' die 'openstaat voor de dialoog met andere religies'.

Ali Eddaoudi (35) omschreef zichzelf ooit als 'een docent levensbeschouwing met een grote muil'. Daar zit geen woord Spaans bij. In 2002 veroorzaakte hij voor het eerst commotie toen hij boos wegliep uit een uitzending van Rondom Tien met de toen nog onbekende Ayaan Hirsi Ali. Later noemde hij haar een 'simpele leugenachtige ex-asielzoeker'. Sindsdien laat Eddaoudi, wiens joods-Nederlandse vrouw zich bekeerde tot de islam, regelmatig van zich horen. Hij schreef twee boeken over Marokkanen in Nederland en is regelmatig terug te vinden op de opiniepagina's. In zijn stukken levert hij stevige kritiek op Nederlandse moslims, die hij passiviteit en slachtoffergedrag verwijt. 'Een half verlamde gemeenschap die platgespoten lijkt te zijn met de maandelijkse shots van de sociale dienst,' noemde hij ze ooit in NRC Handelsblad. Eddaoudi is een voorstander van dialoog, zelfkritiek en debat in de eigen gelederen. Hij vindt dat moslims weerbaarder moeten worden: 'De moslims in Nederland moeten de "jihad" in een nieuw jasje hijsen: ze moeten zichzelf corrigeren en tegelijkertijd Nederland klaarstomen voor de zelfbewuste moslim die zich niet langer de les laat lezen.'

Tegelijkertijd is Eddaoudi een vrij traditionele moslim met soms behoorlijk conservatieve opvattingen. Hij keerde zich tegen het boerkaverbod, is ambivalent over homoseksualiteit en vindt dat islamitische buurtwerkers vrouwen de hand mogen weigeren. Hij keurde het geweld van de Deense cartoonrellen af, maar schreef ook dat hij voor het eerst van zijn leven 'trots op de Arabische wereld' was: 'Eindelijk een statement, eindelijk tonen ze zich als verdedigers van de religieuze beschaving.' In hetzelfde stuk schreef Eddaoudi: 'Ik geloof dan ook steeds minder in hechte broederschap tussen christenen en moslims; we kunnen elkaar hooguit tolereren.'

Richtingenstrijd
Met de beëdiging van Eddaoudi en Aydin komt een einde aan jarenlang gesteggel over de legerimams. Al in 2003 zei toenmalig staatssecretaris van Defensie Van der Knaap dat er snel islamitische geestelijke verzorgers moesten komen. De krijgsmacht kent al sinds jaar en dag dominees, aalmoezeniers en humanistische raadsmannen voor soldaten in spirituele nood. Er zijn rabbijnen voor joodse militairen en zelfs twee pandits voor hindoestanen onder de wapenen. Maar de naar schatting vijftienhonderd moslims bij Defensie konden tot deze week nergens terecht met vragen over dieet, vasten en - niet onbelangrijk in het leger - rituelen bij overlijden. 'Er moet zo snel mogelijk een legerimam komen,' zei een anonieme moslimmilitair al in 2005 tegen Vrij Nederland. 'Of het nou een soenniet of een sjiiet is, of hij uit Turkije komt of uit Indonesië - het zal de gemiddelde moslimmilitair een rotzorg zijn.'

Kinnesinne
Maar het vinden van een imam bleek niet eenvoudig. De geestelijk verzorgers worden niet door Defensie geselecteerd, maar door een zogeheten 'zendende instantie'. Aanvankelijk had Defensie twee gesprekspartners. Enerzijds was er het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), dat voornamelijk een soennitische achterban heeft. Daarnaast sprak men ook met de Contact Groep Islam (CGI), die naast soennieten ook sjiieten, alevieten (een vrijzinnige minderheid) en ahmadiyya-moslims (die de profeet Mohammed niet erkennen) vertegenwoordigt. Deze twee clubs moesten het eens worden over een gezamenlijke voordracht.

Dat werd kinnesinne. Het CMO meende een grotere groep moslims te vertegenwoordigen dan de CGI. De CGI betichtte het CMO van arrogantie en discriminatie. Wat ook niet hielp, was dat er naast de richtingenstrijd ook sprake was van een clash of characters. Namens het CMO onderhandelde de als autoritair bekend staande toenmalige voorzitter Ayhan Tonca. De CGI schoof ahmadiyya-voorman Hikmat Mahawat Khan naar voren - evenmin een wonder van buigzaamheid. Brigadegeneraal Jan Peter Spijk, die de onderhandelingen voerde namens Defensie, werd volgens ingewijden 'moedeloos' van de kibbelende moslims.

Na tweeënhalf jaar vruchteloos onderhandelen was Defensie het beu. In het najaar van 2007 werd het CMO aangewezen als zendende instantie. De CGI was des duivels, maar de zoektocht naar een imam kon tenminste beginnen. Na de voordracht volgden uitgebreide medische en psychische keuringen, een screening door de MIVD en een verkorte militaire opleiding (schieten, kaartlezen, marcheren, hindernisbaan, militaire EHBO).

Nu zijn Ali Eddaoudi en Souad Aydin dan officieel onder de wapenen. Of Eddaoudi's gepeperde opvattingen over Afghanistan daadwerkelijk op de proef worden gesteld, valt te betwijfelen. Waarschijnlijk zullen de twee legerimams nooit naar een oorlogsgebied gaan. 'In principe sturen we de imams niet voor langere tijd op uitzending,' zegt voormalig hoofdkrijgsmachtaalmoezenier Geert Hoes, die de geestelijk verzorgers bij Defensie coördineert. 'Ze zijn te hard nodig in Nederland. Mocht er concrete behoefte zijn aan islamitische bijstand in het missiegebied, dan laten we ze invliegen.'