VN MediagidsEen dure grap
Kosten allochtonen al vaker berekend
01-08-2009
Door Thijs Niemantsverdriet en Map Oberndorff
En daar is-ie: de komkommertijdprovocatie van de PVV. Vorige week werd bekend dat het PVV-Kamerlid Sietse Fritsma van het kabinet een overzicht wil van de kosten en baten van niet-westerse allochtonen.
Hij diende in totaal negenenzeventig Kamervragen in bij vrijwel alle Haagse ministeries. Zo wil hij van minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken) weten hoeveel politie en AIVD uitgeven aan allochtonen, gezien ‘de oververtegenwoordiging van deze groep in criminaliteit en overlast’. Van minister Klink (Volksgezondheid) eist hij inzage in de ziektekosten van de nieuwe Nederlanders, die volgens hem een ‘relatief zwaar beroep’ doen op zorg en welzijn, ‘wat zich vertaalt in zaken als frequent huisartsenbezoek’. Zelfs Verkeer en Waterstaat en Defensie kregen een vragenlijstje toegestuurd over hun uitgaven aan allochtonen.
De politieke reacties op de PVV-vragen waren nogal voorspelbaar. ‘Een onmogelijke discussie die nergens toe leidt,’ oordeelde PvdA-Kamerlid Khadija Arib. ‘Veel groepen in de samenleving kosten geld, dat past bij onze verzorgingsstaat,’ zei Ed Anker van de ChristenUnie. Volgens Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, is het ‘idioot de waarde van mensen in geld te willen uitdrukken’. Een hoofdredactioneel commentaar in NRC Handelsblad vatte het algemene gevoelen als volgt samen: ‘In de Grondwet staat nergens dat burgerschap afhangt van een batig saldo per individu.’
Koffiedik kijken
Maar is er eigenlijk wel iets mis met een kosten-batenanalyse van immigratie? Nederlandse wetenschappers die zich met het onderwerp bezighouden verschillen van mening. Een van de eersten die zich over het onderwerp boog, was socioloog Carlo van Praag, destijds verbonden aan het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). In 1988 gaf minister Brinkman van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur het SCP de opdracht tot een beknopte kosten-batenanalyse van immigranten. Van Praag schreef binnen twee dagen een rapport van enkele pagina’s, dat nooit gepubliceerd is. Zijn conclusie: tot aan het jaar 2000 zouden ‘etnische groepen’ voor de staat een netto kostenpost vormen van drieënvijftig miljard gulden (ongeveer vierentwintig miljard euro).
‘Ik had moeite met de opdracht,’ zegt Van Praag nu. ‘De kosten van een bevolkingsgroep, dat is een heikel onderwerp. Je berekent toch ook niet de kosten van Limburgers of Friezen?’ Maar hij wilde ook niet ‘keihard nee’ zeggen tegen de opdracht. Om te voorkomen dat zijn onderzoek gebruikt zou worden voor kwade doeleinden, formuleerde Van Praag naar eigen zeggen een ‘positieve vraagstelling’.
Dus niet: hoeveel kost de immigratie van niet-westerse allochtonen ons? Maar: hoeveel geld is nodig om deze bevolkingsgroep de komende dertien jaar goed op te kunnen vangen? Terugkijkend klopten de berekeningen volgens Van Praag ‘redelijk’. ‘Maar je zit toch met factoren die nauwelijks zijn in te schatten. Eind jaren tachtig was de werkloosheid onder Turken en Marokkanen bijna vijftig procent. Het was moeilijk te voorspellen hoe hoog deze in de toekomst zou zijn. Voor een deel is het koffiedik kijken, elke aanname is aanvechtbaar.’
In 1999 publiceerde de econoom Pieter Lakeman het boek Binnen zonder kloppen. Lakeman had een stuk minder scrupules over het onderwerp dan Van Praag. Hij becijferde dat Marokkaanse en Turkse gastarbeiders, Surinamers en asielzoekers de Nederlandse staat in de voorgaande twintig jaar zo’n zeventig miljard gulden (tweeëndertig miljard euro) hadden gekost. Zijn stellingname leidde tot verontwaardigde reacties van wetenschappelijke collega’s. Zo verwierp Han Entzinger, hoogleraar internationale migratie en arbeidsmarkt, Lakemans suggestie dat er een verband bestaat tussen immigratie en het fileprobleem. Het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB) overwoog zelfs een kort geding tegen hem aan te spannen vanwege ‘tendentieuze en stigmatiserende uitspraken’.
Lakeman zelf herinnert zich tien jaar later ‘overwegend positieve reacties, zij het dat sommige commentatoren het onethisch vonden dat ik de kosten van immigratie had berekend’. Volgens hem staat zijn berekening nog steeds in grote lijnen overeind.
‘Lakemans werkwijze was wat grof,’ zegt Hans Roodenburg. ‘Het was een schets op de achterkant van een sigarendoos. Maar zijn pionierswerk verdient ook waardering.’ De econoom Roodenburg, destijds werkzaam bij het Centraal Planbureau (CPB), verdiept zich sinds medio jaren negentig ook in de kosten en baten van immigratie. Het resulteerde in 2003 in een CPB-rapport dat de kosten van iedere nieuwe niet-westerse allochtoon van vijfentwintig jaar en ouder raamde op drieënveertigduizend euro. Het onderzoek probeerde ook af te rekenen met het heersende idee dat immigratie een oplossing zou zijn voor de vergrijzing.
Roodenburg is van mening dat er wel degelijk een goede schatting gemaakt kan worden van de kosten van immigratie. ‘Belastinginkomsten, arbeidsparticipatie, inkomen en gebruik van sociale voorzieningen vormen de belangrijkste indicatoren. Die kunnen we allemaal berekenen. Maar dan moet je de hele levensloop van de immigrant meenemen, en niet slechts vijf jaar vooruit willen kijken, zoals de PVV.’
Enorme bedragen
Alle onderzoeken naar de kosten van immigratie kregen telkens dezelfde ontvangst uit de politiek: oorverdovende stilte. ‘Ik heb destijds nergens een reactie gelezen van minister Brinkman op ons rapport,’ zegt Carlo van Praag. Pieter Lakeman zegt indertijd ‘geen enkele politieke reactie’ te hebben gekregen op zijn boek. Ook Hans Roodenburg was verbaasd dat de politiek zijn bevindingen op geen enkele manier oppikte. ‘Zelfs al kleven er bezwaren aan dit soort berekeningen, zoals het risico van stigmatisering, dan nog zou ik als politicus over deze informatie willen beschikken. Het gaat bij immigratie om enorme bedragen. Je wilt toch weten wat je beleid kost en oplevert? Zeker nu, in deze niet al te rooskleurige economische tijden.’
Deze keer roert de politiek zich wel. De meeste partijen hebben hun – overwegend afkeurende – geluid laten horen. Maar of het kabinet een serieuze poging gaat doen om de vragenlawine van Kamerlid Fritsma te beantwoorden, is voorlopig nog onduidelijk. De PVV zelf zal het waarschijnlijk weinig kunnen schelen. De inmiddels traditionele zomerstunt is gelukt. Bovendien denkt Fritsma zelf het antwoord op zijn vragen al te weten. In een debat met minister Van der Laan (Wonen, Wijken en Integratie) zei hij vorige maand dat niet-westerse allochtonen de staat al zo’n honderd miljard euro zouden hebben gekost.
Onderzoeker Roodenburg is blij dat de kosten van immigratie eindelijk onderwerp zijn van publiek debat. ‘Maar het is ongelukkig dat deze vraag nu geassocieerd wordt met de PVV, een partij die niet populair is bij het politieke establishment. Het risico is nu dat een op zich nuttige discussie in de kiem gesmoord wordt.’ Hij hoopt dat het kabinet toch een serieuze poging zal doen om Fritsma’s vragen te beantwoorden. ‘Anders is het een gemiste kans.’
Geert over de grens
Sinds de PVV februari 2006 werd opgericht, heeft Geert Wilders de grenzen van het politieke debat verlegd. Een overzicht.
Maart 2006 - Artikel 1 & immigratiestop
In zijn verkiezingsprogramma ‘Klare Wijn’ zegt Wilders dat Artikel 1 van de Grondwet over gelijke behandeling en non-discriminatie moet verdwijnen. In plaats daarvan moet opgenomen worden dat de joods-christelijke en humanistische traditie de dominante cultuur in Nederland is. ‘Het gelijkheidsdenken maakt het onmogelijk om problemen te benoemen,’ vindt Wilders. Hij pleit ook voor een immigratiestop van vijf jaar voor niet-westerse immigranten en een halt aan de oprichting van moskeeën en islamitische scholen.
Februari 2007- Dubbele nationaliteit
Bij het debat over de regeringsverklaring in de Tweede Kamer weet Wilders de emoties hoog op te laten lopen. Hij dient een motie van wantrouwen tegen de net benoemde staatssecretarissen Albayrak en Aboutaleb. De PVV’er vindt de twee niet geschikt voor een kabinetspost vanwege hun dubbele nationaliteit die volgens hem kan leiden tot belangenverstrengeling. Bovendien vindt hij het ‘geen prettig idee’ dat ze een islamitische achtergrond hebben.
Augustus 2007 - Koranverbod
In een ingezonden brief in de Volkskrant pleit Wilders voor een verbod op de Koran. Hij noemt het geschrift, dat volgens hem aanzet tot haat en geweld, een ‘islamitische Mein Kampf’ en ‘een ellendig fascistisch boek’.
December 2007 - Boos op de koningin
Beatrix moet als staatshoofd uit de regering worden gehaald, vindt Wilders. Hij is boos op de koningin, die in haar kersttoespraak zijn partij zou hebben aangevallen. In verschillende dagbladen spuwt hij zijn gal met opmerkingen dat de boodschap ‘boordevol multiculti-onzin zit’ en ‘De PVV komt in de hele tekst niet voor, maar iedereen begrijpt wel op wie ze doelt’. Wilders wil dat het koningschap wordt beperkt tot een ceremoniele functie.
April 2008 - Het kabinet liegt
Wilders debatteert in de Tweede Kamer over zijn zojuist verschenen anti-islam film Fitna. Minister Hirsch Ballin (Justitie) zegt dat Wilders tijdens een vertrouwelijk gesprek met het kabinet heeft aangekondigd in Fitna de Koran te zullen verscheuren. De PVV-leider reageert furieus: ‘U maakt mij uit voor leugenaar. Terwijl u het bent die leugens verkoopt.’ Ook zegt hij: ‘Ik word hier belazerd door de minister van Justitie.’
September 2008 - Marokkaanse straatterroristen
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen bestempelt Wilders probleemjongeren in de Goudse wijk Oosterwei als ‘moslim-kolonisten’ en ‘Marokkaanse straatterroristen’. Hij stelt voor om de Nederlandse troepen terug te halen uit Afghanistan en ze in te zetten in Gouda.
Maart 2009 - Weglopen uit de kamer
De Tweede Kamer debatteert met het kabinet over het zojuist gesloten crisisakkoord. Als CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel toegeeft ‘beperkt ruimte’ te hebben om iets te veranderen aan het pakket maatregelen, verlaten Wilders en de rest van zijn PVV-fractie demonstratief de Tweede Kamer. Hij heeft geen zin om voor ‘piet snot’ bij het debat over een ‘schijnakkoord’ te zitten.
Mei 2009 - Begrip voor verkrachting
Tijdens het Verantwoordingsdebat in de Tweede Kamer haalt Wilders de Nederlandse journaliste Joanie de Rijke door het slijk. De Rijke, die in Afghanistan werd ontvoerd en verkracht door de Taliban en daar een boek over schreef, zou volgens de PVV-leider ‘begrip’ hebben getoond voor haar verkrachter. Daarmee illustreert zij volgens Wilders de slappe knieën van de ‘glad pratende bestuursdoctorandussen met designerbrillen’.
Juli 2009 - Hoeveel kost de allochtoon
Dagblad Trouw meldt dat PVV-Kamerlid Sietse Fritsma negenenzeventig vragen heeft gesteld aan het kabinet om in kaart te brengen hoeveel geld de staat kwijt is aan niet-westerse allochtonen. Hij wil een overzicht van de kosten van de afgelopen vijf jaar, plus een prognose voor de komende vijf jaar.
- Cannes Het filmfestival van Cannes is in volle gang. Wat zijn de beste films en de smakelijkste roddels?
- Sap of Dibi GroenLinks houdt een ledenreferendum. Wat is er eigenlijk te kiezen?
- Griekse verkiezingen Op 17 juni gaan de Grieken weer stemmen. De radicaal-linkse partij Syriza en de rechts-extremistische partij Gouden Dageraad doen het goed. Wat willen ze?
- Uit het zicht Steeds meer grote kunstwerken verdwijnen naar de huizen van rijke particulieren. Wat nu?
- Netneutraliteit Nederland heeft als eerste Europese land netneutaliteit in de wet verankerd. Maar wat is het eigenlijk?
