31-05-2008
Ko Colijn

Tijdens de Koude Oorlog probeerden Kissinger en Gromyko samen het lastige Holland in het gareel te houden.

In de Koude Oorlog waren de betrekkingen tussen oost en west ijzig. Maar de beheersing won het van de vijandschap. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie rammelden zelden met de wapens, vééél te gevaarlijk. Alleen misverstanden of buurtoorlogjes konden de ongeschreven wet van de zelfbeheersing verstoren. Alles draaide om één ding: veiligheid.

Het realisme van de zelfbeheersing is prachtig na te lezen in de onlangs verschenen History of the Foreign Relations of the United States, waarin de veiligheid in Europa gedurende de jaren 1969-1976 staat beschreven. De regeringsleiders (Nixon en Ford, en Sovjetleider Brezjnev) ontbreken niet, maar het zijn vooral de twee ministers van Buitenlandse Zaken Kissinger en Gromyko die het steekspel spelen en samen de boel bij elkaar polderen. Daar gaan de vijanden zo in op dat zich een rolwisseling voltrekt: ze tonen wederzijds begrip en helpen elkaar zelfs de lastige kleintjes in het gareel te houden.

Een van de hoofdthema's van de History is de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, een vergadercircus dat alle landen tussen Vancouver en Wladiwostok jarenlang bezighield en uiteindelijk (1975) tot de Slotakte van Helsinki zou leiden. Misschien wel het begin van het einde van de koude oorlog. Voor de Amerikanen hoefde het allemaal niet, de CVSE was in Kissingers ogen een surrogaat voor een vredesverdrag dat de Sovjet-Unie en haar schaduwrijk in Oost-Europa consolideerde. Maar goed, ook veel West-Europeanen wilden van de dreiging af en afspraken over veiligheid, dat was iets waar de realist Kissinger desnoods wel brood in zag. Zo vonden Kissinger en Gromyko elkaar in het compromis dat er vooral niet te veel over bijzaken als sport, mensenrechten, toerisme en balletvoorstellingen onderhandeld moest worden.

Een van de grootste stoorzenders was het kleine Holland, dat het zogenaamde derde onderhandelingsmandje met steeds meer van die 'onbenullige' voorstellen vulde. Als een running gag loopt Dutch cabaret door het officiële relaas heen, Kissinger en Gromyko krijgen soms bijna de slappe lach van die Hollanders - als ze zich er niet groen en geel aan ergeren. Een vrije greep:
Gromyko: 'Ik weet niet of u die papierberg hebt gelezen. Kan allemaal zo de prullenbak in.'

Kissinger: 'Ik niet. Ik geloof niet dat het Sovjetsysteem door een Nederlands cabaret in Moskou zal veranderen.' (gelach).

Volgende zitting.
Gromyko: 'Ik sprak laatst met iemand uit een lastig land.'

Kissinger: 'Roemenië, of Frankrijk?'
Gromyko: 'Nee, Nederland.'

Kissinger: 'Ha, het cabaret!' (Gelach) 'Probeert u dat cabaret naar Moskou te halen? (…) Ik heb u toch al gezegd dat de Europeanen dat belangrijker vinden dan wij.'

Gromyko: 'Het liefst zou ik de bodem uit die derde mand willen snijden. Niet omdat die zo slecht is, maar omdat de inhoud honderd keer belangrijker wordt gemaakt dan waar het om gaat, vrede en veiligheid.'

Zelfs de afgezant van Ceausescu krijgt de verzekering van Kissinger dat de dictator zich geen zorgen hoeft te maken: 'We do not want a Dutch cabaret in Moscow. Zelfs secretaris-generaal Brezjnev wordt gek van mand-3. Waarom snoeren de Amerikanen hun zeurpieten toch niet de mond?'

Kissinger jent: 'Omdat ik een Dutch cabaret in Moskou wil. Dan kan ik erheen.'

Brezjnev: 'Geef ons tijd om een theater te bouwen.'

Zelfs in de belangrijke mand-1, militaire ontspanning, hebben de Hollanders te veel noten op hun zang. Het gaat over het controleren en aanmelden van troepenbewegingen. Sommigen vinden dat elke tankbeweging in de onmetelijke vlakte tot Wladiwostok daar ook onder moeten vallen. Dat wordt Brezjnev echt te gortig: 'Ik accepteer niet dat Holland zijn voorwaarden aan de Sovjet-Unie dicteert. Nooit. Holland zou al dankbaar moeten zijn met onze opstelling.'

Kissinger: 'Ik wist niet dat Holland daar iets van vond. We vinden wel een oplossing.'

Gromyko: 'Ze scheppen bewust verwarring. Sommige landen komen met onmogelijke voorstellen. België en Holland willen de halve Sovjet-Unie onder toezicht stellen.'

Kissinger: 'Ik heb jullie al gezegd dat we dat voorstel niet zullen steunen.'

Gromyko: 'Mooi, maar kunnen we afspreken dat daar nu eens korte metten mee wordt gemaakt?'

Kissinger: 'Zeker, ik zal het op de terugreis in Londen bespreken.'

Gromyko: 'Heel goed. Heel goed.'

Kissinger: 'Zo komen we er wel uit. (…) We kunnen dit soort voorstellen flink afzwakken.'

De History of Foreign Relations leest als een cursus 'De Boel Bij Elkaar Houden'. Spelen Hollandse cabaretiers tóch een rol in de wereldpolitiek.