31-05-2008
Door Harm Ede Botje

De vroegere consul-generaal in Rio de Janeiro schreef zijn baas een woedende brief over de afgifte van noodpaspoorten aan verdachten in een kinderpornozaak. VN citeert exclusief.

Op 22 december 2005 schrijft voormalig consul-generaal in Rio de Janeiro Ronald Brouwer een rondzendmail waarin hij zijn hart lucht over de manier waarop het ministerie van Buitenlandse Zaken hem behandelt. Brouwer is dan al een paar maanden met vervroegd pensioen.

De kwestie van de van kinderporno verdachte mannen die met noodpaspoorten naar Nederland ontkwamen, zit Brouwer nog steeds hoog. In de media is de oud-diplomaat regelmatig opgevoerd als degene met de meeste schuld aan het geblunder bij Buitenlandse Zaken. En dat, zo benadrukt hij, is absoluut onterecht. Hij was op het moment dat de paspoorten werden afgegeven immers op vakantie.

Niet hij, maar zijn toenmalige baas op het ministerie, Peter van Wullften Palthe, treft de meeste blaam, aldus Brouwer in de e-mails. Van Wulfften Palthe, in 2005 benoemd tot ambassadeur in Berlijn, was destijds directeur consulaire zaken en in die hoedanigheid de hoogste ambtenaar betrokken bij de affaire in Rio. Brouwer vindt dat hij is geslachtofferd, zo blijkt uit de correspondentie waar Vrij Nederland de hand op legde. Die correspondentie geeft een uniek inkijkje in de ruzie die op het ministerie losbrak rond de paspoortaffaire. ‘De departementsleiding bleek niet bereid de door Palthe c.s. ten koste van mij gemaakte blunders tegenover collega’s, de media en derden recht te zetten,’ aldus Brouwer in zijn mail van 2005. Hij stuurde als attachment een brief mee aan Palthe uit september 2005, zodat de ‘vele BZ-collega’s en vrienden die hem hierom gevraagd hebben’, alsnog kunnen lezen wat hij zijn oude baas op het ministerie heeft geschreven.

Machtigingen
De zaak draait om twee Nederlandse verdachten in een Braziliaanse kinderpornozaak (zie kader). Als deze verdachten begin december 2003 van de rechter te horen krijgen dat ze het hoger beroep in vrijheid kunnen afwachten, zonder dat ze in Brazilië moeten blijven, vragen ze noodpaspoorten aan bij het consulaat in Rio. Die krijgen ze vervolgens ook. Brouwer benadrukt in zijn brief in 2005 dat die noodpaspoorten pas werden afgegeven na mondelinge en uitdrukkelijk gevraagde schriftelijke machtigingen van de afdeling consulaire zaken, waarvan Van Wulfften Palthe directeur-generaal was.

Toenmalig minister Ben Bot bevestigde in 2004 in antwoord op Kamervragen en tijdens een plenair debat dat er op het ministerie ‘ernstige’ fouten waren gemaakt waarvoor ‘meerdere personen verantwoordelijk zijn’ die ‘daarop ook zijn aangesproken’. De minister in de Tweede Kamer: ‘Vanuit het ministerie had men sneller en met meer moreel verantwoordelijkheidsgevoel moeten reageren op deze zeer ernstige zaak. (...) De machtiging tot afgifte is ten onrechte verstrekt.’ Brouwer in zijn brief in 2005 aan Van Wulfften Palthe: ‘Dat idee van missers van de Consul-Generaal in Rio bestond alleen in jouw hoofd. En jij handelde ernaar.’ Brouwer is dan ook teleurgesteld dat er nooit meer een rectificatie is gekomen. ‘Wij moeten in het buitenland kunnen vertrouwen op de ruggesteun van het departement. En niet het risico lopen door de eigen werkgever in de media te worden veroordeeld.’

De voormalige consul-generaal gaat door met de verwijtende mededeling dat ‘de afgelopen dertien maanden een nare periode waren’ door ‘jouw acties en de daardoor ontstane media-aandacht’. En het was nog niet afgelopen want de Braziliaanse justitie begon in september 2005 een strafrechtelijk onderzoek naar de omstandigheden waaronder de Nederlanders het land waren uitgevlucht. Dat onderzoek is overigens op niets uitgelopen.

Na de stortvloed van klachten en verwijten sluit de voormalig consul-generaal de brief aan zijn toenmalige baas Palthe af met de woorden: ‘Zonder groet, Ronald Brouwer.’

Belangrijkste man
Ondanks deze cri du coeur heeft Brouwer nooit antwoord gekregen. ‘Het zal voor mij altijd onduidelijk blijven wat onze minister heeft bewogen om Palthe toch als ambassadeur naar Berlijn te laten gaan. Zijn handelswijze in deze zaak, gevoegd bij zijn optreden in de kwestie Arjan Erkel, zou hem voor de belangrijke functie hebben moeten diskwalificeren.’

Van Wulfften Palthe was in de kwestie Erkel namens BZ de belangrijkste man. Hij voerde de onderhandelingen over de vrijlating van de medewerker van Artsen Zonder Grenzen (AZG). De huidige ambassadeur in Berlijn kreeg destijds het verwijt geen duidelijke afspraken te hebben gemaakt over de vraag wie de één miljoen euro losgeld voor Erkel moest betalen – AZG of het ministerie. Uiteindelijk bepaalde de rechter in Zwitserland eind februari in hoger beroep dat de Nederlandse staat op moet draaien voor het hele bedrag.

Of Van Wulfften Palthe inderdaad de hoofdverantwoordelijke is voor de blunders rond de noodpaspoorten en zo ja, of daaraan consequenties zullen worden verbonden, wordt binnenkort duidelijk. Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken heeft aangekondigd dat het ‘diepgaande onderzoek’ naar verstrekking van de noodpaspoorten begin juni zal zijn voltooid.
Ambassadeur Palthe van Wulfften en het ministerie willen in afwachting van het onderzoek niet reageren. Ook Ronald Brouwer wilde niet meewerken aan dit artikel.

De kinderpornozaak

Op 28 september 2002 werden Jerry K. en zijn zwager Johan T. gearresteerd in Rio de Janeiro op verdenking van handel in kinderporno. Jerry K. had een pornowebsite waar heel jonge meisjes op staan. Ze werkten samen met fotograaf Tony de M. die eerder was gearresteerd. Hij had minderjarige meisjes gefotografeerd terwijl ze onder meer aan plasseks deden. De twee Nederlanders hielden vol dat ze ‘erin zijn geluisd’ door Tony en dat ze juist zeker wilden weten dat er alleen met meerderjarige modellen was gewerkt. In september 2002 werden ze in voorlopige vrijheid gesteld. Ze moesten wel in Brazilië blijven, iets waarvoor het consulaat geen garantie zei te kunnen afgeven. Ze bleven in Rio wachten. De uitspraak volgde in december 2003: acht jaar voor Johan en elf voor Jerry. Ze mochten in vrijheid hun hoger beroep afwachten. Dit keer was er geen eis om in Brazilië te blijven. Daarop vroegen én kregen ze een noodpaspoort waarmee ze in februari 2004 ontkwamen naar Nederland. Sindsdien zijn ze op vrije voeten. In april van dit jaar werden ze in hoger beroep bij verstek veroordeeld tot 17 en 21 jaar. Minister Hirsch Ballin van Justitie werkt aan een verdrag met Brazilië, waardoor ze de straf wellicht in Nederland kan uitzitten.