28-02-2009
Door Jonathan van het Reve

Van het Reve ontzenuwt hypes. Deze week: Patronen uit het verleden loslaten op het heden, dat doen crisisvoorspellers. Maar waar baseren zij zich eigenlijk op?

'De geschiedenis van de jaren dertig zal ons (in deze crisis) als leidraad kunnen dienen. Het is daarom zinnig om de komende jaren wat minder te vertrouwen op het oordeel van politici en economen en wat meer op dat van historici.'

Dat zegt Eric Mecking, zelf historicus. De laatste tijd verschijnt hij regelmatig in de media om te vertellen over zijn kijk op de huidige crisis. Economen hebben te weinig historisch besef, vindt hij. Zelf had hij de crisis al voorspeld, doordat hij overeenkomsten zag tussen de jaren negentig en de jaren twintig. Het knappen van de internetzeepbel in 2000 is volgens hem goed vergelijkbaar met de beurskrach van 1929, en de huidige recessie is dus het begin van een diepe depressie.

De meeste historici zijn tegenwoordig huiverig om lijnen uit het verleden door te trekken naar het heden. Vaak lijken zij zelfs allergisch voor alles wat riekt naar een marxistische kijk op de geschiedenis. Zo niet Mecking. Hij beroept zich voortdurend op het werk van de Sovjet-econoom Nikolai Kondratiev uit de jaren twintig. Volgens Kondratiev ontwikkelt elke kapitalistische economie zich in een golfbeweging, vergelijkbaar met de vier seizoenen. Na een periode van groei (lente) ontstaat een plateau (zomer), waarna de economie via de herfst in de winter belandt, een depressie dus. Zo'n cyclus duurt zo'n vierenvijftig jaar. Kondratiev 'ontdekte' het patroon toen hij economische cijfers bestudeerde van westerse landen in de achttiende en de negentiende eeuw. Welke drijvende kracht er achter deze golfbeweging zit, vertelt de theorie helaas niet.

Ook Mecking niet. Hij richt zich vooral op het aanwijzen van overeenkomsten tussen bepaalde perioden die de golventheorie lijken te bevestigen. Zo was de radio volgens hem het internet van de jaren twintig: een nieuw medium waar iedereen zulke verwachtingen van had, dat economen dachten dat de voorspoed permanent zou zijn. En de beleggingsoplichter Madoff? Nou, die deed aan Ponzifraude, en dat is uitgevonden... in de jaren twintig!

Wat Mecking niet vertelt, is dat de Kondratievgolven in de achttiende en negentiende eeuw helemaal geen echte golven waren. Bij gebrek aan bruikbare economische cijfers gebruikte hij groothandelsprijzen, en hij wees dus op tamelijk willekeurige gronden 'depressies' aan; inmiddels denken wij anders over de perioden waarop hij zich baseerde. Ook interessant is het feit dat Mecking nog altijd vasthoudt aan dat gemiddelde van vierenvijftig jaar: tussen 1929 en 2000 zitten er eenenzeventig, en de echte recessie begint pas nu, tachtig jaar later.

Het patroon is kenmerkend voor pseudowetenschap. Iemand neemt iets waar en timmert er een theorie omheen. Die theorie lijkt (uiteraard) goed te kloppen, en is een succes. Mettertijd blijkt de theorie minder goed te kloppen met nieuwe ontwikkelingen, maar door die met een vooringenomen welwillendheid te interpreteren, kunnen ze gemakkelijk in het raamwerk van de theorie worden gepast.

Nog weer later blijkt dat ook de oorsprónkelijke waarnemingen niet helemaal klopten, de verschijnselen dus waar de theorie ooit omheen is gebouwd. Maar zelfs dat is geen reden om van gedachten te veranderen: niemand denkt er meer aan om die mooie, beproefde theorie als geheel te verwerpen.

Je leest wel eens dat apen het op de beurs beter doen dan menselijke professionals. Dat zegt veel over de aard van de aandelenmarkt en ook over de 'kennis' van getrainde beleggers. Maar of het iets zegt over het inzicht van apen? Dat weiger ik te geloven.