25-01-2003
Door Ko Colijn

Gaat Amerika Irak aanvallen? En mag dat dan van de VN? Of maakt dat niet uit, en is het wapengekletter stiekem al begonnen? Tien vragen over een oorlog die langzaam losbarst.

1. 27 januari, 27 januari, …

VN-resolutie 1441 schrijft voor dat de wapeninspecteurs op 27 januari, zestig dagen na hun terugkeer naar Irak, verslag uitbrengen aan de Veiligheidsraad. Maar de resolutie spreekt over 'to update the Council', dus er is geen sprake van een echte deadline. Dat kan ook niet, want Blix en consorten zijn nog niet klaar. Ze hebben in twee maanden vierhonderd bezoeken gebracht aan zo'n 350 verdachte plaatsen. Niet gek, maar er staan nog zeshonderd sites op zijn lijstje. Overigens verplicht resuolutie 1441 Blix elke onregelmatigheid onmiddellijk te melden – op 27 januari worden dus geen nieuwe feiten bekend. Wel kunnen de Verenigde Naties een oordeel vellen of Irak de resolutie schendt.

2. Als dat de conclusie is, moet er dan een tweede resolutie komen voordat de oorlog kan beginnen?

De huidige rept er niet over. Maar Bush zou er verstandig aan doen wel voor zo'n document te zorgen: de Turkse en Arabische regeringen zullen een aanval dan eerder durven steunen. En het risico van een veto door een van de permanente leden van de Veiligheidsraad is niet groot. Rusland, China en Frankrijk zullen zich onthouden in plaats van een veto uit te spreken. Anders blazen ze de Verenigde Naties op.

3. Moet Blix een 'smoking gun' vinden?

Natuurlijk zou een verborgen kernkop of een voorraadje antrax Irak meteen de das omdoen, maar het is niet per se nodig. De resolutie spreekt nergens over een 'smoking gun'. Wel over 'ernstige gevolgen' (oorlog) als gevolg van 'blijvende schendingen' door Irak. Daarvan is sprake als aan twee voorwaarden is voldaan: Irak geeft valse of onvolledige overzichten van zijn wapenprogramma's én het land werkt niet mee aan de inspecties. Irak leverde op 12 december een verklaring van twaalfduizend pagina's in, maar die was onvolledig. De discussie gaat sindsdien vooral over het begrip 'meewerken'.

4. 'Meewerken'…

Doet Irak volgens de regering-Bush allerminst. Weliswaar zwaaiden de deuren voor de wapeninspecteurs overal open, maar dat is niet genoeg. Blix en zijn tweede man El Baradei eisen actieve medewerking: spontane bewijzen van Irak dat het verboden wapens heeft vernietigd, bijvoorbeeld. Nu moeten de inspecteurs dat soort dingen zelf uitzoeken.

5. Is de vondst van lege raketkoppen en documenten over uranium een schending?

Lege hulzen en papieren zijn geen massavernietigingswapens, zegt de immer schipperende Blix. Dat is waar, maar resolutie 1441 is onverbiddelijk. Irak had op 8 december een opgave moeten doen van 'alle aspecten' van zijn programma's voor massavernietingswapens en daaraan 'gerelateerd materiaal en uitrusting'. De hulzen en papieren vallen daaronder.

6. Is Blix een loopjongen van Bush, zoals Saddam beweert?

Nee, hoewel hij ook niet zonder Bush kan. Resolutie 1441 eist dat alle landen Blix zo veel mogelijk informatie geven om de inspecties tot een succes te maken. Als de CIA weet heeft van verboden wapens of verdachte activiteiten, zou Bush zelf resolutie 1441 schenden als hij die achterhoudt.

7. Moeten de inspecties doorgaan? Die oorlog komt er toch wel...

Ja. Het is voor de wankele internationale rechtsorde beter dat dat de VN de eigen besluiten serieus nemen, en oorlog een laatste redmiddel blijft. Het alternatief is immers willekeur. Het zelfvertrouwen van Colin Powell (die 'quite sure' is dat het bewijs tegen Irak voor het eind van de maand wordt geleverd) ondersteunt overigens de gedachte dat de Verenigde Staten de inspecties stiekem regisseren, en het ultieme bewijs kunnen leveren op het moment dat het uitkomt.

8. Zijn de inspecties dan alleen maar poppenkast?

Nee, want de uitkomsten ervan dwingen de Amerikaanse president om rekening te houden met de reacties van bijvoorbeeld de charismatische secretaris-generaal van de VN Kofi Annan, van andere landen en van de publieke opinie – die bang is voor oorlog. Tegelijkertijd weet iedereen inmiddels dat de Amerikanen ook los van de inspecties bereid zijn oorlog te voeren.

9. Bereid zijn tot een oorlog? In de lucht is die toch al begonnen?

Er is iets gaande, inderdaad. Sinds september nemen Amerikaanse en Britse vliegtuigen, met tientallen tegelijk, grote zenuwknooppunten in het Iraakse luchtverdedigingssysteem onder vuur. Om het alvast zo veel mogelijk te degraderen, zoals dat heet. Sinds half oktober vliegen ook onbemande Predator-vliegtuigjes mee boven Irak, bewapend met Hellfire-raketten. De afgelopen maanden werden tachtig doelen constant beschoten, om ze 'op nul' te houden. Sinds december houden de vliegtuigen ook wapenopslagplaatsen van Irak in de gaten. Militaire hackers voeren cyberaanvallen uit op Iraakse computers.

10. Is de grondoorlog ook al begonnen?

Nee, maar wel zijn sinds vorig jaar maart tientallen Amerikaanse commando's actief in Noord-Irak. Ze leggen landingsstrips aan. In augustus begon verder de aanleg van een Amerikaanse uitvalsbasis aan de Iraaks-Jordaanse grens. Bij of over de grens oefenden in oktober duizend Amerikanen met Jordaanse en Koeweitse commando's. Ook bij Basra zouden commando's zijn gedropt. Die moeten proberen te voorkomen dat Irak straks de olievelden in brand steekt. De aanmaakblokjes liggen klaar. De oorlog smeult.