Vanaf 1989, de tijd van de Rushdie-affaire dus, ben ik islamitische lectuur tot mij gaan nemen. Ik druk me zo afstandelijk uit omdat het lezen van die werken echt een moetje was, Brinta voor het brein, maar smaken deed het niet. Waarom ploegde ik de complete Koran door, waarom las ik auteurs van wie ik de namen nauwelijks kon uitspreken - oh, verschrikkelijke mijnheer Qutb? Omdat de fatwa tegen Rushdie de hele vrije wereld raakte, en omdat ik wilde weten uit welke ideologische bron deze terreur voortkwam. Waar was trouwens Wilders in die tijd? De man is twee jaar jonger dan ik, dus ook zijn verstandskiezen waren al getrokken. Nooit iets van de beste man gehoord toen het echt ging om de vrijheid van meningsuiting. Ook niet van Fortuyn, for that matter.

Enfin, 9/11 volgde en de westerse wereld verplichtte zichzelf tot een snelcursus islam. Alweer, niet omdat wij in Amerika en Europa ineens gegrepen werden door de inzichten van Mohammed, maar om een idee te krijgen van de terroristische krachten die de democratische wereld bedreigden.

Tien jaar lang hebben wij, niet-moslims, ons nu bekwaamd in het islamitische gedachtegoed, vaak tegen heug en meug, omdat, zoals de simpele maar treffende redenering luidde 'niet alle moslims terroristen zijn, maar alle terroristen wel moslims'. Want uiteraard kwam de islam als geheel in een minder rooskleurig daglicht te staan, toen bleek dat veel van haar volgelingen zich amper wilden distantiëren van de terreurdaden die uit islamitische naam werden gepleegd.

Wilders en de zijnen hebben zich, zoals bekend, nooit om enige nuance bekreund, en vinden dat alle moslims potentiële terroristen zijn. 'Er bestaat geen gematigde islam' is hun slogan.

Die uitspraak dreigt nu als een boemerang bij henzelf terug te komen: 'Er bestaat geen gematigde anti-islam.' Daarmee zou het onderscheid tussen de gewelddadige (Breivik) en niet-gewelddadige tak (PVV) futiel zijn. Nogmaals, het is niet mijn redenatie, maar die van Wilders.

Dat hele islamdebat heeft grosso modo een decennium lang standgehouden, vrijwel ongewijzigd, tot Anders Breivik. En nu het noodzakelijk wordt ook andere bronnen van ideologisch geweld serieus te bekijken, bijvoorbeeld uit de radicaal anti-islamitische hoek - nu wil Wilders van geen verband weten.

'Links kan de boom in,' zegt de PVV- leider in De Telegraaf. Maar het is natuurlijk veel erger: het gaat niet om links of rechts; de logica kan de boom in, als het aan Wilders ligt.

Of misschien moet ik het anders formuleren. Wat mij buitengemeen stoort aan de PVV en andere radicaal populistische partijen in Europa is het religieuze idee dat zij de Uitzondering vormen. Zij nemen hun tegenstanders - en dat zijn alle mensen die niet tot hun partij horen - op een ijzingwekkende manier de maat, maar van enig wederonderzoek willen ze niet weten. Want wat voor anderen geldt, geldt niet voor hen. Waarom niet? Daarom niet.

Het is een infantiel antwoord: kinderen vinden ook dat zij recht hebben op de uitzonderingspositie omdat ze… nu ja, zo schattig veel kind zijn. Maar het is ten langen leste ook een religieuze reflex. Elke religie is er ten diepste van overtuigd de enige echte te zijn, de Uitzondering, waarop de gebruikelijke wetten en regels afketsen. Het heeft eeuwen geduurd voordat het christendom zich heeft geschikt, dat wil zeggen: heeft willen toegeven dat vergelijkend waren- of religieonderzoek überhaupt mogelijk is.

Dat idee van uitzonderlijkheid vloekt opzichtig met het wederkerigheidsbeginsel, dat het hart vormt van onze rechtsstaat. Iemands rechten zijn beperkt tot de rechten die hij anderen ook geeft. Ja, de moslim of katholiek mag zijn godsdienst in alle vrijheid beleven, als die vrijheid ook wordt toegestaan aan de atheïst. Die laatste moet zijn ongeloof even vrijelijk onder woorden kunnen brengen.
Wilders en zijn Europese collega's willen alle vrijheid voor zichzelf reserveren, want zij zijn de Uitzondering. Hun tegenstanders moeten gewoon niet zeuren, want de vrijheid is in radicaal populistische ogen nu eenmaal exclusief. Wat voor ons geldt, geldt lekker alleen voor ons en niet voor anderen. Waarom? Daarom. Het is misschien niet verwonderlijk dat zo veel Nederlanders gevoelig zijn voor die boodschap, ook al omdat die niet uitmondt in complexiteit, maar het betekent uiteindelijk wel de afschaffing van het algemene vrijheidsbeginsel dat voor iedereen geldt. Alle politici zouden daarop moeten hameren.

En je zou zeker verwachten dat bij de grootste liberale partij van Nederland, de VVD, de ene na de andere alarmbel is gaan rinkelen.

Enfin, daar horen ze kennelijk niets, daar heerst nog steeds het 'luxe, calme et volupté' van de zomervakantie, de stilte van het graf.