Als er een effectenbeurs voor politieke leiders bestond, waren de koersen de afgelopen weken in angstaanjagend tempo gedaald. Barack Obama hield vol dat hij de president van een triple A-land was, maar kredietbeoordelaar Standard & Poor's verlaagde keihard de status van de Verenigde Staten. Frankrijks president Nicolas Sarkozy onderbrak zijn vakantie aan de Côte d'Azur om met premier Fillon over de beurscrisis te overleggen. De Franse AEX, de CAC 40, dook onmiddellijk na de aankondiging van dat topberaad in de rode cijfers. Bij ons kreeg premier Rutte kritiek omdat hij uit zijn dak ging op Dance Valley terwijl de schuldencrisis op uitbarsten stond.

Bijna overal ter wereld klonk de roep om sterke mannen die stoere ingrepen niet schuwden. De eurozone moest één duidelijke leider krijgen, vond Merkel. 'We kunnen ons niet nog vier jaar stuurloos leiderschap veroorloven,' meende de conservatieve Amerikaanse presidentskandiaat Rick Perry. De Chinezen bekritiseerden de besluiteloosheid van de Amerikaanse en Europese politici.

Ik weet hoe riskant het is vergelijkingen tussen nu en de jaren dertig te trekken. Toch doet de discussie over politici die van hun vakantie genieten terwijl de wereld in brand staat, denken aan de kritiek op de parlementaire democratie die in het interbellum usance was. Sinds op Zwarte Dinsdag (29 oktober 1929) de beurs op Wall Street instortte en de werkloosheid om zich heen greep, nam de kritiek op de politieke partijen vehemente vormen aan. Ook in Nederland. Kamerleden werden voor baantjesjagers en praatjesmakers uitgemaakt. Ze sloten schimmige compromissen waarmee het land niets opschoot. Terwijl nu daden moesten worden gesteld. Oplossingen die werden geopperd, varieerden van 'we hebben krachtige regeerders nodig die zich onttrekken aan de vriendjespolitiek van de partijen' tot 'waar blijft de sterke man?' Zulke autoritaire opvattingen heersten niet alleen bij de fans van Hitler en Mussolini, maar leefden veel breder - ook onder katholieke intellectuelen en bij de redacteuren van het protestants-christelijke dagblad De Standaard. De tijdgeest van de jaren dertig is knap beschreven door dr. A.A. de Jonge in zijn boek Crisis en critiek der democratie.

Van de week ging ik koffiedrinken op de Amsterdamse Zuidas. Aan de tafeltjes naast me bespraken ABN AMRO-bankiers en zakenadvocaten de situatie in de wereld. Dat beleggers niets meer durfden, lag aan de besluiteloosheid van de politiek. Er werden te veel laffe compromissen gesloten, niet alleen in het Witte Huis en het Justus Lipsiusgebouw in Brussel, maar ook in de Tweede Kamer. Waar bleef de daadkrachtige leider die op financieel-economisch gebied orde op zaken kon stellen? Het proza kwam me inmiddels angstig bekend voor.

Dat de bankwereld met de beschuldigende vinger naar de politiek wijst, is uiteraard niet helemaal eerlijk. Het waren de Amerikaanse banken die de wereld in de financiële crisis van september 2008 stortten. Van Washington en Londen tot Den Haag probeerden de politici toen juist te redden wat er nog te redden viel - met kredietgarantieregelingen voor de financiële sector en nationalisatie van banken die dreigden om te vallen.

De problemen begonnen toen het begrotingstekort dat door die gulle houding tegenover de banken was ontstaan, moest worden weggewerkt. Toen ontstonden discussies als: zullen we nu meteen gaan bezuinigen op de gezondheidszorg en de sociale zekerheid of doen we dat later? Het pijnlijke is dat politici die in zo'n situatie blijven zoeken naar verstandige compromissen waarvoor een breed draagvlak bestaat, als schipperaars en onverbeterlijke sjoemelaars worden neergezet. Dat overkwam Balkenende en Bos. Het overkomt Obama nu. De Amerikaanse president moet opboksen tegen een Tea Party-beweging die een aversie koestert tegen de overheid, de schuldencrisis alleen wil oplossen met bezuinigingen en niet met belastingverhogingen en van geen compromis daarover wil weten. Noord-Europese politici en bestuurders kunnen geen stap in de richting van de armlastige Grieken en Portugezen zetten zonder permanent over hun schouder te moeten kijken: lopen hun kiezers uit protest niet weg naar de PVV, Marine Le Pen en de Ware Finnen? Geen wonder dat dat tot stress en onzekerheid leidt.

De kritiek op het gebrek aan slagvaardigheid van Obama, Merkel, Sarkozy en Mark Rutte is goedkoop. Maar ondertussen geloven niet alleen de aan hun macchiato nippende beleggingsexperts op de Zuidas, maar gelooft bijna iedereen in de impotentie van de politiek.