Hoewel de temperatuur in nazomerend New York allerminst uitnodigt tot het verhitten van welk gemoed dan ook, laveert de taxichauffeur zijn voertuig nog net niet schuimbekkend door de metropool. 'Moet je die idioot daar zien,' gromt hij. 'Sommige mensen denken dat ze alles mogen. This is madness.' Vijf meter verderop zigzagt een fietser die zojuist kans zag om het rode licht te negeren nu met doodsverachting langs twee vrachtwagens. Een andere fietser peddelt intussen onbekommerd in tegen de enige rijrichting die in deze straat is toegestaan. Verstrooid wuift hij in de richting waar verontwaardigd geclaxonneer vandaan komt.

'Deze halvegaren spelen met hun leven en dat van anderen,' verzucht de taxichauffeur. 'Dit is een stad voor wandelaars die met metro, bus of taxi overal komen waar ze moeten zijn. In deze chaos moet je gek zijn om zelf achter het stuur van een auto te kruipen. En wie gaat fietsen is compleet gestoord.' De taxi slaat linksaf en draait 6th Avenue op. De chauffeur wijst op een witgeschilderde fiets die achter een paar waxinelichtjes en omkranst door plastic bloemen eenzaam langs de kant van de weg staat. 'Ooit van een ghost bike gehoord?' vraagt hij. De ergernis is ineens uit zijn stem verdwenen. 'Op deze plaats kwam een fietser om het leven. Zo'n witte fiets herinnert me eraan to be just careful for the bikers.' De stad telt tweeëntachtig van zulke monumenten voor gesneuvelde fietsers.

Klimatologisch, stedenbouwkundig en vanuit milieu-oogpunt heeft waarschijnlijk geen wereldstad de fietser meer te bieden dan New York. Tussen april en oktober schijnt de zon met een uitbundigheid die in Nederland maar een paar dagen per jaar wordt gehaald. Door de overzichtelijke nummering van de straten is het vrijwel onmogelijk om te verdwalen. De fiets is het schone alternatief voor stinkende uitlaatgassen. Een fietser ziet onderweg meer dan andere weggebruikers. Het is goedkoop: de fietser houdt maandelijks honderden dollars in de knip die anders naar het peperdure openbaar vervoer waren gegaan. Langs de Hudson slingert een lommerrijk fietspad van de zuidpunt van Manhattan twintig kilometer noordwaarts naar de top van het eiland - toch een prachtoplossing voor de waggelende minderheid die nog geen sportschool bezoekt?

Drieduizend kilometer

Toen burgemeester Michael Bloomberg negen jaar geleden aantrad, beloofde hij om de stad mooier, veiliger en gezonder te maken. Met zijn uitgebreide pakket maatregelen ontlokte hij applaus aan vriend en vijand, al vindt menigeen zijn gevecht tegen het nicotinemonster de laatste tijd iets te fanatiek, nu op het opsteken van een sigaretje in Central Park een boete van vijftig dollar staat. Maar met wat de bike-ification van New York wordt genoemd, slaat het krachtdadige stadsbestuur volgens geërgerde automobilisten volkomen door.

In de afgelopen vier jaar werd de stad opgezadeld met driehonderd kilometer aan nieuwe fietspaden, wat de totaalscore op 775 kilometer brengt. Als alles volgens plan verloopt, beschikt New York in 2030 over bijna drieduizend kilometer fietspad.

Er pleit enorm veel vóór de blauwdrukken van de dienst stadsontwikkeling, al laat het zich raden met welke argumenten tegenstanders op de proppen komen. Fietsers belemmeren en vertragen het verkeer. Ze misdragen zich en trekken zich niets aan van verkeersregels. Winkeliers klagen dat ze onbereikbaar zijn voor klanten die gewend waren om voor de deur te parkeren. Na de War on Drugs en de War on Terror is er volgens Fox News te New York een War on Cars losgebarsten. De populistische New York Post vreest dat de lappendeken aan nieuwe fietspaden zal resulteren in 'een invasie van socialistisch georiënteerde, eurocentristische Lycra warriors met slappe polsen' (de sportieve kleding van veel fietsende New Yorkers is van het synthetische lycra vervaardigd).

Dat New York geen Amsterdam is - een waarheid die opponenten van het gewraakte beleid onvermoeibaar onder de aandacht brengen - blijkt ook uit opiniepeilingen. Een schamele vierenvijftig procent van de ondervraagden ziet uitbreiding van de fietspaden als 'een positieve ontwikkeling voor de stad'. Republikeinen zijn het meest rabiaat tegen (minder dan dertig procent vindt dat Bloomberg wat dit betreft goed bezig is) en inwoners beneden de vijftig tonen zich bijna drie keer zo geestdriftig over de plannen als senioren.

NYC Bike Princess

Vandaag is er geen wolkje aan de lucht. Wel jaagt een milde bries een blos naar de konen, wat een fietsexpeditie van Manhattan naar Brooklyn des te aanlokkelijker maakt. Het ritje vergt naar verwachting minder dan een half uur, maar belooft een pittige krachtmeting te worden vanwege de steile Brooklyn Bridge die de oevers van de East River met elkaar verbindt. Daarna is het een kwestie van linksaf, rechtsaf om de Nederlandse fietsenwinkel Rolling Orange Bikes aan Baltic Street te bereiken.

De degelijke reputatie van 'het enige land ter wereld met meer fietsen dan inwoners' wist inmiddels enkele duizenden New Yorkers te verleiden tot de aanschaf van een Batavus, Gazelle, Union, Vanmoof of een rijwiel (dan wel bakfiets) van de Fietsfabriek. De onderneming werd opgezet door Ad Hereijgers, een Nederlandse 'urban planner' die overtuigd raakte van de grootse toekomst die het vervoermiddel fiets in New York tegemoet gaat. Manager Brunhilde Vergouwen vertelt dat de relatief prijzige bikes vooral hun weg vinden naar klanten die zich op vakantie in Holland verbaasden over de volkomen andere optiek van waaruit ginds de fiets ter hand wordt genomen. 'Je ziet het aan het verschil in fietskleding. Hier wordt fietsen primair als een sportieve activiteit beschouwd, terwijl het in Nederland om een volwaardig transportmiddel gaat. Als het hier regent, wagen weinig fietsers zich op de weg. Toch wint de gedachte dat je de fiets behalve voor recreatie ook kunt gebruiken om naar het werk te gaan.' Zou het toeval zijn dat de meest handzame fietsgids over de Big Apple werd geschreven door de zelfbenoemde 'NYC Bike Princess' Roos Stallinga uit Haarlem?

Geschat wordt dat tegenwoordig twee keer zoveel New Yorkers naar hun werk peddelen als in 2006. Van de 8,3 miljoen inwoners verplaatsen zich er dagelijks zo'n 216 duizend per fiets. Oplettendheid is een vereiste voor de verkeersdeelnemers: vorig jaar raakten 3505 fietsers gewond bij een aanrijding met een auto of motorvoertuig. Achttien van hen overleefden het ongeluk niet; dat betekende zes doden meer dan in 2009, maar een daling ten opzichte van 2008, toen zesentwintig fietsers in het New Yorkse verkeer verongelukten.

Advocaat Adam White kwam zich bij Rolling Orange Bikes een authentieke Nederlandse tandem aanschaffen. Nadat hij zelf met zijn fiets onder een auto kwam, concentreert hij zich op het voeren van juridische procedures namens wielrijders die in het verkeer letsel opliepen of naar hun idee ten onrechte werden beboet. White legt uit: 'Een helm is niet wettelijk verplicht voor fietsers, al dragen de meesten hem wel omdat Amerikanen zich met een helm nu eenmaal veiliger voelen. Er zijn voorbeelden bekend van fietsers die ten onrechte op de bon werden geslingerd omdat ze geen helm op hadden. Als er een fietspad is, moeten fietsers dat gebruiken. Natuurlijk zijn er uitzonderingen op de regel denkbaar, bijvoorbeeld als de weg wordt versperd. Soms schrijft de politie in zo'n geval toch een boete uit. Dat vechten wij dan aan.' De advocaat wijst op het filmpje van de creatieve activist Casey Neistat - een hit op YouTube - die demonstreert dat het in veel gevallen veiliger is om het New Yorkse fietspad letterlijk links te laten liggen.



Een verkeersdiploma

Alleen als daar een ingrijpende mentaliteitsverandering tegenover staat, zal het lukken om autostad New York minder riskant voor fietsers te maken, zegt Nancy Gruskin. Twee jaar geleden kwam haar man op de stoep bij Times Square om het leven toen een pizzakoerier hem met grote snelheid omver fietste. Het smartegeld gebruikte de weduwe om de belangenorganisatie Pedal Pledge op te richten. Ze snapt het wel: 'Omdat veel fietsers het idee hebben dat met hen toch geen rekening wordt gehouden, trekken ze zichzelf ook niks van de regels aan. Dat is hun wraak. Ze moeten leren om weer te stoppen voor rood licht en niet tegen het verkeer in en over de stoep te rijden.' Op voorstel van Pedal Pledge verplichten veertig ondernemingen hun fietskoeriers een verkeersdiploma te halen voordat ze voor de zaak op pad gaan.

Het kantoor van Transportation Alternatives ('minder auto's in de straten van New York, meer ruimte voor fietsers, voetgangers en openbaar vervoer') bevindt zich op de tiende verdieping van een kantoorgebouw in de wijk Chelsea. Het treft niet. Halverwege de fietstocht naar het opgegeven adres loopt de achterband sissend leeg. Gelukkig is in het volgende straatblok de speciaalzaak Gotham Bikes gevestigd. De fietsenmaker zegt dat het tweeëndertig dollar zal kosten om het ongemak te verhelpen. Voor bandenplakken hebben de New Yorkse experts geen tijd, ze gooien er meteen een nieuwe band omheen.

Bij Transportation Alternatives wijst directeur Paul Steely White er opnieuw op dat New York geen Amsterdam is. 'Ons grootste probleem zit in de enorme tegenstellingen tussen weggebruikers,' filosofeert White. 'Als automobilisten en fietsers elkaar blijven haten, zal het onmogelijk zijn om het verkeersvraagstuk op te lossen. Het onderwerp fietspaden is zwaar politiek beladen. We proberen het uit die hoek te halen; met een War on Cars schiet niemand iets op. In Nederland weet iedere automobilist uit ervaring hoe het is om fietser te zijn. Die kant moeten we in deze stad ook op.'