Onlangs hield het kabinet-Rutte een brainstorm. Dat gebeurt vaker dan onder premiers als Kok en Balkenende. Leraren of ziekteverzekeraars worden uitgenodigd om naar het Catshuis te komen en mogen met een kabinetsdelegatie de problemen op hun terrein doorspreken. Een andere keer wordt de wekelijkse vergadering van de ministerraad gebruikt om elkaar eens wat dieper in de ogen te kijken. De premier (oud-personeelschef bij Unilever) leerde in het bedrijfsleven het belang van zulke gesprekken met de benen op tafel.

Een paar weken geleden ging het niet over het ontbreken van prestatieprikkels in het onderwijs of het uit de hand lopen van de kosten van de AWBZ. Onderwerp van gesprek was Europa en met name de toon die Nederland in vergaderingen in Brussel moet aanslaan. Geen overbodige luxe, want sinds het aantreden van het kabinet met gedoogsteun van Wilders regende het klachten. Nederlandse diplomaten gebruikten hun codetelegrammen aan Den Haag om minister Rosenthal en zijn collega's erop te wijzen dat de harde taal aan het adres van spilzuchtige Grieken, zomerbaantjes zoekende Polen en kansarme migranten die maar beter thuis konden blijven niet overal even goed viel. Van Athene tot Warschau beklaagden de counterparts zich over de botte toon van dit kabinet. Onderorganisaties van de Verenigde Naties als UNEP (milieu) en UNHCR (vluchtelingen) bleken te zijn geschrokken van de zuinigheid die zich van het voormalige gidsland had meester gemaakt. Goed om daar eens over te praten dus.

Hollanders namen geen blad voor de mond, dat was niets nieuws, concludeerde de ministerraad. Nederland was binnen de NAVO en de Europese Unie lang het braafste jongetje van de klas geweest. Nu konden we op een andere manier ons beste beentje voorzetten: door de Fransen, Duitsers en Bulgaren te waarschuwen dat het draagvlak bij de burgers voor Europa dreigde af te brokkelen. Door ongecontroleerde migratie, de uitbundige groei van de begroting van het Europees Parlement, boekhoudschandalen als die in Griekenland. Als ze niet uitkeken, kregen ook andere landen nog heel wat te stellen met protestpartijen als de Deense Volkspartij, de Slovaakse Nationale Partij, de Groot Roemeense Partij en de Ware Finnen. Verstandig dat Nederland aan de alarmbel trok. Aan de andere kant: misschien konden we ons tactvoller opstellen dan de afgelopen maanden was gebeurd. Opmerkingen als 'de Grieken bedonderen de boel' en 'I'm Dutch so I may be blunt' (beide afkomstig van minister van Financiën Jan Kees de Jager) waren wel erg grof. We moesten niet de hele wereld tegen ons in het harnas jagen. De slotsom: het kabinet zou blijven hameren op het draagvlak bij de burger dat dreigde weg te vallen, maar zijn boodschap voortaan beter verpakken.

Stoere taal hebben de Nederlanders wel vaker uitgeslagen, alleen ging het dan om heel andere ambities dan 'Bulgaren en Roemenen mogen niet vrij binnen Europa reizen' en 'Kroatië moet eerst maar eens orde op zaken stellen'. We maakten ruzie met Duitsland en Frankrijk over ons softdrugsbeleid. We waren trots op onze abortusklinieken en euthanasiewetgeving. We liepen voorop als in de buidel moest worden getast voor hulp aan armlastig Afrika of voor het Kyoto-verdrag. Samen met de Belgen en Scandinaviërs weigerden we kruisraketten op ons grondgebied te plaatsen toen het Witte Huis en het Bundeskanzleramt dat nodig vonden. Wij waren de Nederlanders, het licht onder de naties. Door de anderen lieten we ons de wet niet voorschrijven.
In een interview dat Margalith Kleijwegt en ik met hem hadden, voorspelde Frits Bolkestein ooit de omslag. In Nederland was Fortuyn net vermoord. Ayaan Hirsi Ali maakte furore met haar aanvallen op de islam ('Ik vind de profeet Mohammed een perverse man'). Notabelen als onderkoning Tjeenk Willink en bankdirecteur Wellink maakten zich zorgen over het aanzien van Nederland. Was het uitverkoren volk aan de Noordzee niet bezig zich van de medemens af te keren? Had onze internationalistische traditie niet plaatsgemaakt voor een potje navelstaren? Bolkestein, toen Eurocommissaris, haalde zijn schouders op over zulke opmerkingen. 'In Nederland mag nu alles worden gezegd,' constateerde hij: 'We gooien het zonder reserves op tafel. Dat heeft iets ruws, iets grofs.' Toch was hij er blij mee: 'We zijn de verkramping voorbij. Niet alleen op het terrein van de euthanasie en het homohuwelijk, maar ook als het gaat om een open discussie over immigratie, integratie en de islam. Eigenlijk kun je zeggen: Nederland is opnieuw gidsland geworden.'
Het buitenland zal nog even moeten wennen aan de nieuwe Dutch disease.