De taxi stopt voor een vervallen appartementenblok in een buitenwijk van Cairo. Sherin (16) en Amal (12) Sherif stappen uit. 'Hier wonen we nu,' zegt Sherin terwijl ze naar de ingang van het gebouw loopt. Links en rechts staan met stof overdekte struiken en palmbomen, op de grond dwarrelen plastic zakken, verbleekte verpakkingen van zeeppoeder en oude kranten. We gaan naar de tweede verdieping. Een buurman gekleed in galabieja - een lang gewaad - passeert in het trappenhuis. Moeder Altaf (36) doet de deur open. Ze is zenuwachtig. 'Eigenlijk wil ik niet dat je hier komt,' zegt ze. 'De buren zien alles. Mijn man mag niet weten dat we met jou praten. Ik wil niet nog meer problemen hebben.' Sinds een maand wonen Altaf, Sherin, Amal en baby Mohammed in het schamele appartement. Op de grond liggen een paar mottige kleden, langs de muur staat een verschoten bloemetjesbank. 'We hebben dit huis gemeubileerd gehuurd. Ik doe er verder niets aan,' zegt Altaf. De twee dochters zitten smalletjes op de bank te luisteren. Ze hebben kringen onder hun ogen. 'We slapen niet, Sherin is kilo's afgevallen. Ze eet nauwelijks. Kleine Mohammed was zo'n lief jongetje. Maar hij voelt dat er iets mis is. Hij zit de hele dag te huilen en te krijsen,' zegt Altaf. Ze slaat de handen voor haar gezicht. 'We hadden nooit mee moeten gaan naar Egypte. Ik heb me zo vergist. We willen maar één ding: zo snel mogelijk terug naar Nederland.'

Vijf maanden al zijn ze tegen hun wil in Egypte. Altaf en haar kinderen hebben een Nederlands paspoort. Sherin en Amal zitten in Amsterdam-Noord op school, maar de schoolbanken hebben ze dit jaar nog niet gezien. Vader Ashraf Sherif verbiedt zijn vrouw en kinderen het land te verlaten. Op grond van de Egyptische wet mag Ashraf zijn familie zo'n uitreisverbod opleggen.

Het verblijf in Egypte begon als een vakantie, als een laatste poging het huwelijk tussen beide ouders te redden. Meteen na aankomst in Cairo liet vader Ashraf zijn ware gezicht zien. 'Hij zei dat we in Egypte moesten blijven wonen, dat we naar een Egyptische school moesten gaan, dat we Egyptenaar moesten worden,' zegt Amal. 'Maar dat willen wij dus helemaal niet. Wij zijn gewoon Nederlander. We hebben een Nederlands paspoort. Het is de tweede keer dat ik in Egypte kom. Wat heb ik hier te zoeken?'

Amal zou dit jaar naar de brugklas gaan. Elke dag studeert ze in schoolboeken van het Bredero-lyceum die haar zijn toegestuurd. 'Als ik weer in Nederland ben, wil ik beginnen in de tweede klas,' zegt ze optimistisch. 'Sherin helpt me. Het gaat hartstikke goed.' Trots laat ze een schrift zien met in schoonschrift geschreven Franse zinnetjes. 'Je suis Amal. Maintenant je suis en Egypte.'

Vader Ashraf en moeder Altaf hebben de Egyptische nationaliteit, maar kennen elkaar uit Tripoli. Ashraf was gynaecoloog in een groot ziekenhuis in de Libische hoofdstad. Toen de twee elkaar ontmoetten, zat Altaf net op de universiteit, ze studeerde psychologie. Op zesjarige leeftijd was zij met haar familie naar Libië geëmigreerd. Haar vader was automonteur en gaf les op een technische school. Sherin zegt over de ontmoeting van haar ouders: 'Mijn vader zag er goed uit, had een auto en was dokter. Hij had de meisjes voor het uitkiezen. En hij koos de mooiste. Dat was mijn moeder.' Altaf zelf zegt: 'Ik wilde weg bij mijn ouders. Ze zijn heel erg conservatief. Ik mocht nooit alleen naar buiten. Mijn vader bracht me met de auto naar school. Ik was zeventien. Ashraf was mijn eerste liefde. Ik wilde vrijheid en dacht dat Ashraf me die kon geven.'

Het jonge paar trouwde en kreeg twee dochters. Het huwelijk was vanaf het begin slecht, ze hadden vaak ruzie. 'Ik dacht dat dat erbij hoorde. Mijn ouders hadden ook altijd problemen,' zegt Altaf.

Altaf en Ashraf deelden wel een ideaal: emigratie naar het Westen. In 1987 waagden ze de sprong. 'Ashraf had vijftigduizend dollar gespaard waarmee hij in Nederland een restaurant wilde openen,' zegt Altaf. Dat plan mislukte omdat de Nederlandse rechter oordeelde dat Ashraf geen politieke vluchteling was. Het gezin moest het land uit. 'Ik wilde niet terug. Ik was verliefd op Nederland. Ik hou van de vrijheid. Van de kou,' zegt Altaf. 'We besloten de illegaliteit in te gaan. In de Staatsliedenbuurt woonden we in een klein kamertje. Ik werkte elke dag, als babysitter, bij de supermarkt, overal. We hadden twee kleine kinderen. We hadden het heel zwaar.'

Een paar maanden later keerde de kansen. Een tweede verzoek om op politieke gronden in Nederland te blijven slaagde wel. 'De dag dat de rechterlijke beslissing bij ons in de bus viel, was de mooiste dag in mijn leven,' zegt Altaf. Vanaf dat moment ging het bergopwaarts. Ashraf kocht in Zaandam een snackbar en deed goede zaken. Toen hij genoeg geld had verdiend opende hij een grotere cafetaria in Amsterdam-Oost. De man die ooit was begonnen als gynaecoloog bleek een handig zakenman.

De zaken gingen goed, maar door de jaren heen werden de huwelijksproblemen steeds groter. Sherif en Altaf kregen andere relaties, en in de nacht van 16 op 17 maart liep de ruzie tussen de twee echtgenoten uit de hand. Sherin kwam met een blauw oog op het politiebureau Rode Kruisstraat in Amsterdam en deed aangifte van mishandeling. In die aangifte beschrijft Sherin wat er die nacht gebeurde. Haar moeder had zich gebarricadeerd in de slaapkamer. 'Je gaat maar terug naar Egypte en je mag je kinderen nooit meer zien,' had Ashraf geroepen. 'Toen ik zag dat mijn vader bijna de slaapkamer binnen was, ging ik voor hem staan om hem tegen te houden. Hij sloeg mij hard op mijn oog, dat nu half dicht zit,' verklaarde Sherin bij de politie. Samen met drie agenten ging ze terug naar huis. De ruzie werd gesust en haar vader vertrok om zes uur 's ochtends.

Een paar weken later beloofde Ashraf beterschap en ging weer bij zijn gezin wonen. 'Drie maanden lang hadden we een hartstikke leuke tijd,' zegt Altaf. 'Hij was heel lief voor Mohammed,' zegt Sherin. 'We wilden het liefst onze vader terug,' zegt Amal. 'Als je vader zegt dat alles weer goed komt, dan geloof je hem toch?' zegt Sherin.

Om de hereniging te vieren stelde Ashraf voor op vakantie te gaan naar Egypte. Hij had er een huis gekocht en wilde met zijn gezin op familiebezoek. Dat hij voorgoed in Egypte wilde blijven vertelde Ashraf er niet bij. Hij had de terugkeer goed voorbereid. In het geheim verkocht hij zijn cafetaria en de twee auto's. Het huis in Amsterdam-Noord liet Ashraf leeghalen door een familielid.

Op 15 juni kwam de familie aan in Cairo. Voor zijn vrouw kocht Ashraf de eerste dagen twintig hoofddoeken. 'Hij wilde niet dat er nog andere mannen naar mij keken,' zegt Ashraf. Tijdens een familiebijeenkomst ging het helemaal mis. 'Mijn vader zei dat mijn moeder met andere mannen omging. En van mij zou ook nooit iets terechtkomen,' zegt Sherin. 'Hij zei dat we in Egypte moesten blijven wonen en pakte onze paspoorten af.' Sherin was wanhopig en vroeg om raad bij ooms en tantes. Ze stuitte op louter onbegrip. 'Ze keken mij vreemd aan en zeiden: Egypte is toch een mooi land. Je kunt hier toch ook naar school?' Ondanks smeekbeden bleef Ashraf bij zijn uitreisverbod. 'Mijn vader had ons gewoon ontvoerd. Toen hij op bezoek was bij een vriend hebben we onze koffer gepakt en zijn stiekem vertrokken,' zegt Sherin.

Ashraf woont in de badplaats Sharm El Sheikh aan de Rode Zee, waar hij een hotelboot exploiteert. Door de telefoon zegt hij dat hij 'alleen het beste wil voor zijn kinderen'. Hij ziet zelf ook in dat 'het huwelijk is mislukt'. Ashraf is verontwaardigd over het stiekeme vertrek van zijn gezin. 'Ik heb ze overal gezocht.'

Uw dochters willen terug naar school. Zij willen terug naar Nederland.

'Natuurlijk mogen mijn vrouw en kinderen terug naar Nederland als ze dat willen. Ik ben een moderne Egyptische man. Ik ben opgeleid tot gynaecoloog. Ik weet hoe belangrijk onderwijs is.'

U heeft het huis in Nederland leeg laten halen. Waar moeten de kinderen wonen?

'Ja, dat is wel moeilijk,' geeft Ashraf toe.

Als u vindt dat de kinderen weer naar school moeten, waarom laat u ze dan niet gaan?

Dan komt de aap uit de mouw. Er is ruzie over geld.

'Mijn vrouw heeft geld van mij gestolen en dat wil ik terug hebben,' zegt Ashraf. 'Het gaat om een bedrag van honderdduizend Duitse marken. Mijn vrouw had een machtiging en heeft zonder mijn toestemming geld van mijn rekening gehaald. Toen ik hoorde dat ze terug wilden gaan naar Nederland, heb ik een uitreisverbod uitgevaardigd. Ik wil mijn geld terug.'

'Mijn man kan mooi praten. Maar wat hij beweert is niet waar,' zegt Altaf. 'Het geld heb ik van hem gekregen voordat we naar Egypte gingen. Hij stortte het op mijn rekening om te bewijzen dat hij echt van mij hield. Gelukkig heb ik dat geld nu, anders had ik me nu geen raad geweten. Ik wil het best teruggeven, maar dan moet ik er absoluut zeker van zijn dat hij ons laat gaan. Het geld is mijn sterkste troef.'

De Nederlandse ambassade heeft geprobeerd te bemiddelen. 'Wij zouden het geld in bewaring nemen, tot vrouw en kinderen in Nederland waren aangekomen,' zegt kanselier Peter Trimp. 'Maar de heer Sherif eiste steeds opnieuw aanvullende garanties. Het is op niets uitgelopen.'

Tot nu toe heeft de ambassade zich terughoudend opgesteld. In Egypte geldt voor Altaf en de kinderen het Egyptisch recht, hoewel ze ook een Nederlands paspoort hebben. 'We hebben wel vaker problemen met uitreisverboden,' zegt kanselier Trimp. 'Meestal gaat het om Nederlandse vrouwen die met Egyptenaren zijn getrouwd. Dan kunnen we meer doen dan nu. Als Nederlandse ambassade zijn we te gast en moeten we de hier geldende wetten respecteren. Altaf en de kinderen hebben we nieuwe paspoorten gegeven en we hebben ze in de eerste weken aan onderdak geholpen.'

Afgelopen week heeft ambassadeur Loudon zelf zich met de zaak bemoeid. Hij zal de familie persoonlijk ontvangen. 'Als er iemand is die met je meeleeft dan ben ik het wel,' schreef hij op 11 november aan Sherin. 'Helaas kampt de ambassade met de nodige beperkingen om het uitreisverbod ongedaan te maken. Ik kan je verzekeren dat ik achter de schermen bezig ben om te bevorderen dat je "nachtmerrie" niet te lang duurt. Maar nogmaals, ik kan en mag geen verwachtingen wekken.'

Amal en Sherin willen niet langer wachten en smeden wilde ontsnappingsplannen. 'Misschien is er wel een Nederlander met een zeiljacht die ons op wil komen halen,' fantaseert Sherin. 'Of misschien kunnen wel mee met een marineschip als dat hier aanmeert,' zegt Amal. 'Hou op. Niet over nadenken,' zegt Altaf bestraffend. 'We kunnen niet zomaar de grens over, we zitten in de centrale computer. Mohammed is nog veel te klein. Stel je voor dat we worden aangehouden.' En dus hoopt Altaf op de diplomatieke manoeuvres van de ambassadeur en op de langzaam draaiende molens van het Egyptische rechtssysteem.

Advocaat Madiha Luxour ontvangt in een rommelig kantoor, waar ze zich heeft verschanst achter een hoge stapel dossiers. Luxour steekt de ene sigaret met de andere aan. Aan de muur hangt een portret van haar vader, een admiraal onder koning Faroek. 'Het uitreisverbod is in de jaren zeventig ingevoerd om de waarden van het gezin veilig te stellen. Maar daarvoor wordt het niet altijd gebruikt,' zegt Luxour, die al vijfendertig jaar in het vak zit. Professoren die naar wetenschappelijke congressen willen of leraressen die in de Golfstaten werken, kampen met onwillige echtgenoten die te pas en te onpas gebruik maken van het recht om hun vrouw in huis te houden. Sinds een paar maanden voert het aan de overheid gelieerde weekblad Nieuws van de Dag een campagne tegen het reisverbod. Advocaat Luxour is er opgetogen over. 'Deze week was er op de televisie een discussieprogramma over met juristen, een hoge ambtenaar van Justitie, een journaliste en de minister van Religieuze Zaken. Die minister zei niet veel. Alle anderen waren het erover eens dat mannen de wet soms misbruiken om wraak te nemen op hun vrouw, of om haar af te persen.'

Hoezo afpersen?

'Vrouwen mogen in Egypte het geld dat ze verdienen voor zichzelf houden. Met het reisverbod proberen de mannen hun vrouwen te dwingen dat geld af te geven.'

De ambtenaar van het ministerie van Justitie kondigde aan dat er een wetsvoorstel klaarligt dat een einde moet maken aan de misstanden. Als het goed is wordt het voorstel dit parlementaire jaar behandeld.

Voor Altaf en haar kinderen komt dat te laat. Zij hebben te maken met de huidige regelgeving en zijn afhankelijk van de administratieve rechter. 'De rechter kan het reisverbod opheffen als er een dringende reden is om naar het buitenland te gaan,' zegt Luxour. 'Een beroemd voorbeeld is de zaak van een Egyptische stewardess die bij een Japanse vliegtuigmaatschappij werkte. De rechter verklaarde het reisverbod ongeldig. Voor hun huwelijk was de vrouw al stewardess, dus de echtgenoot wist waaraan hij begon.'

Madiha Luxour heeft onlangs zelf een Deense verdedigd die door haar man werd vastgehouden. Ze hadden een gehandicapte tweejarige zoon. 'Dat jongetje móést terug naar Denemarken om te worden behandeld in een speciale kliniek. Zijn moeder ging mee om hem te begeleiden.'

Of de rechters in de zaak van Altaf dringende redenen voor terugkeer zullen zien is onzeker. 'Het Bredero-lyceum in Amsterdam heeft een brief geschreven waarin erop wordt aangedrongen dat de kinderen hun schoolcarrière afmaken. Dat is belangrijk - al kunnen de kinderen natuurlijk ook hier naar school. De kinderbijslag en het Gak hebben laten weten dat uitkeringen mogelijk worden stopgezet als Altaf zich niet meldt. Dat betekent dat er financiële verplichtingen zijn in Nederland. Ook belangrijk. Inmiddels heeft de Nederlandse rechter een definitieve uitspraak gedaan in de scheidingszaak. De kinderen zijn toegewezen aan de moeder. Ik hoop dat de rechters die de zaak behandelen niet al te conservatief zijn.'

's Avonds gaan we uit eten. Eerst een milkshake bij McDonald's en daarna een uitgebreid diner bij de Chinees. 'Net of we in Nederland zijn,' zegt Amal. 'Als je niet naar buiten kijkt.' De schalen met kip en rundvlees gaan schoon op. 'Dit is de eerste keer in vijf maanden dat we een leuke avond hebben gehad,' zegt Altaf. Ze blijft haar hoofddoek dragen, ook als we aan tafel zitten. 'Die gaat pas af als we in het vliegtuig zitten.' Sherin zegt: 'Ik was altijd een verwend meisje in Nederland. De dochter van de baas. Als we terugkomen wordt het leven vast minder luxe. Maar dat maakt me niet uit. Ik wil gelukkig zijn. We hebben een rottijd in Egypte. Maar als alles voorbij is, kan ik wel zeggen dat ik een hoop heb geleerd.' Amal is minder filosofisch ingesteld. 'Ik wil naar Nederland. Ik wil 's avonds gewoon lekker stamppot en de volgende ochtend door de regen naar school.'

Deze week diende de zaak voor de rechtbank - zonder resultaat. De rechter schoof de behandeling door naar 1 december. Altaf gelooft niet meer in terugkeer naar Nederland. 'Deze rechtszaak gaat zes jaar duren. We winnen nooit,' zegt ze door de telefoon. 'We winnen nooit.'