VS overtreden talloze verdragen

22-03-2003
Door Ko Colijn

Amerika werkt aan een nucleaire bunkerbom en praat over de invoering van 'mini-nukes' en de neutronenbom. Bovendien weigert het wapeninspecties. Een schurkenstaat?

Op de Dag van de Waarheid vochten Amerikaanse soldaten in zeker twaalf landen in de wereld tegen het internationale terrorisme. In totaal opereren er naar schatting een kleine twintigduizend man in Afghanistan, de Filippijnen, de Balkan, Djibouti, Georgië, Jemen, Colombia en in de grensdriehoek van Argentinië, Paraguay en Brazilië. In een aantal gevallen zitten de Verenigde Staten daar zonder VN-mandaat of op uitnodiging van een lokale regering. In Djibouti houdt zich een heel regiment commando's klaar voor regionale anti-terreurbestrijding zonder dat de Veiligheidsraad er iets mee van doen heeft, maar is het de neokoloniale bezetter Frankrijk die de Amerikanen heeft uitgenodigd. Met hun Predators, onbemande vliegtuigjes met raketten, steken ze van daaruit de zee-engte over om er soms in Jemen vermeende Al Qaeda-leden om zeep te helpen.

Op de Dag van de Waarheid hield Amerika honderden buitenlandse gevangenen vast op de Cubaanse marinebasis Guantánamo, alleen maar omdat daar de regels van gevangenisfatsoen niet gelden. Andere gedetineerden worden voor verhoor 'uitbesteed' aan landen die een juridische coalition of the willing vormen, omdat de duimschroeven daar verder mogen worden aangedraaid dan in Amerikaanse martelkamers.

Op de Dag van de Waarheid voerde Amerika een coalition of the willing aan van landen die zich tegen het Internationaal Strafhof verzetten. Bondgenoten van Amerika in het verzet zijn China, Libië, Israël en Irak. De regering-Bush dreigt zelfs met sancties tegen landen die het Internationaal Strafhof wél erkennen. Op die Dag was Amerika tegen het Kyoto-verdrag en bepleitte het een eigen broeikasplan voor de wereld, dat de Amerikaanse uitstoot van CO2 ongewijzigd liet. Op die Dag was in het Amerikaanse Congres een klein wetsartikeltje uit de defensiebegroting in behandeling dat vijftien miljoen dollar reserveert voor een nieuwe nucleaire bunkerbom. Als die er komt gaat Amerika – dwars tegen het Kernstopverdrag van 1999 in – voor het eerst na tien jaar weer kernproeven nemen.

Op 4 augustus aanstaande gaat het US Strategic Command in Omaha praten over de invoering van mini-nukes in de strijd tegen het terrorisme. En ook over de unilaterale (her)invoering van de neutronenbom, icoon van de wapenperversie uit de jaren zeventig ('doodt mensen, laat gebouwen staan').

Op de Dag van de Waarheid bouwde Amerika in Alaska aan zijn raketschild, waartoe het een jaar geleden het Anti-Ballistische Raketverdrag (ABM-verdrag) dat zo'n schild verbiedt, eenzijdig had opgezegd. Op die Dag vormde Bush samen met Somalië – een land dat niet eens voor de As het Kwaad in aanmerking kwam omdat het geen land meer is en waar in 1993 de lijken van Amerikaanse vredessoldaten door de straten van Mogadisjoe werden gesleept – een piepkleine coalition of the willing: beide weigeren de Conventie over de Rechten van het Kind te ondertekenen.

Op de Dag van de Waarheid lagen de onderhandelingen over een versterkt Biologisch Wapenverdrag volkomen stil. De reden is dat de Amerikanen geen wapeninspecteurs willen toelaten op alle plaatsen waar virussen gekweekt zouden kunnen worden. Men zit niet op pottenkijkers uit China of Iran te wachten, luidt de redenering, die trouwens ook de grondslag is van allerlei uitzonderingen die de Verenigde Staten hebben bedongen bij de inspecties die wereldwijd zijn verplicht in het kader van het verbod op chemische wapens (de Chemische Wapen Conventie). Dat zijn de wapens die Irak vermoedelijk ook nog heeft.

Op de Dag van de Waarheid lag in de bureaulade van George Bush een papier waarboven stond: 'National Security Presidential Directive 17'. Een hoofdletter S (van Secret) verwees naar de passage waarin staat: 'De Verenigde Staten blijven zich het recht voorbehouden om met vernietigende kracht – mogelijkerwijs ook met nucleaire wapens – te reageren op het gebruik van massavernietigingswapens tegen de Verenigde Staten, onze overzeese strijdkrachten, onze vrienden en bondgenoten.'

Eind januari lekte via de Los Angeles Times uit dat ook het preventieve gebruik van nucleaire wapens tegen Irak niet geheel uitgesloten wordt. Misschien weerhoudt dat dreigement Saddam Hoessein inderdaad van een verdediging met antrax en gifgas. Maar intussen rijst wel de vraag of die Amerikaanse strategie te rijmen valt met het internationaal recht. Dat gebiedt een proportioneel antwoord: wie met gifgas wordt aangevallen, mag er ook mee terugvechten, in zijn simpelste uitleg, dus niet met kernwapens. En al helemaal niet uit voorzorg. De Amerikaanse doctrine is bovendien strijdig met de zogeheten negatieve veiligheidsgaranties die kernwapenstaten hebben afgegeven aan staten die geen kernwapens hebben.

Moeten we niet concluderen dat Amerika zelf een schurkenstaat is geworden?

De waslijst aan 'vergrijpen' waar de Verenigde Staten zich zelf schuldig aan maken, is verontrustend lang. Daar komt nu dus bij dat er een hoogst omstreden preventieve oorlog tegen Irak gevoerd gaat worden. De rechtvaardigingsmotieven die de regering-Bush heeft genoemd, zijn haast niet aan te slepen: het is gewoon een voortzettingsoorlog van Desert Storm omdat Irak zich nooit aan de wapenstilstandsovereenkomst heeft gehouden, het is een verdedigingsoorlog tegen het terrorisme, het is een preventieve oorlog tegen Saddams raketten met gif, atoomkoppen en ziektekiemen, het is een bevrijdingsoorlog om het Iraakse volk van zijn dictator te verlossen, en het is een sanctieoorlog omdat Saddam Hoessein spot met Resolutie 1441. In alle gevallen is het vooral een rechtvaardige oorlog, vindt Bush, en vult Amerika alleen maar de lacune die de hulpeloze Veiligheidsraad tot een praatclub heeft gemaakt.

Al die redenen missen juridische integriteit. Alleen een beroep op een bovennationaal natuurlijk leiderschapsrecht zou nog uitkomst bieden. Dat is er niet, maar de critici van Amerika maken zich het te gemakkelijk door zich uitsluitend te gedragen als leden van een volkenrechtelijke jury.

Er is ook macht in het spel. En na de oorlog, na het likken van de wonden, zal er toch een nieuw compromis tussen recht en macht geformeerd moeten worden.