31-05-2008
Door Rudie Kagie

Er zit een schizofreen kantje aan de affaire-Nekschot. Eerste aflevering van een nieuwe rubriek over censuur in Nederland.

'Spreek ik met Gregorius Nekschot?'

'Nee, gelukkig niet.'

De striptekenaar Eric Schreurs moest de afgelopen week vaker dan één keer tegenspreken dat hij de mysterieuze artiest achter het pseudoniem Gregorius Nekschot is. 'Dat gerucht gonst,' geeft hij toe. Het is geen wonder dat zijn naam wordt genoemd bij speculaties over wie de veelbesproken moslimkarikaturist zou kunnen zijn. Je hoeft op het scrabblebord maar een paar letters in de naam Gregorius Nekschot te verschuiven of er staat Eric Schreurs. Van beide cartoonisten verschenen albums bij de Haarlemse stripuitgeverij Xtra. Beiden leverden illustraties aan de satirische site De gezonde roker van Theo van Gogh.

'Ik kan dus uit uw mond citeren dat u zich niet van de naam Nekschot bedient?'

'Ik heb liever dat u mij helemaal niet citeert,' zegt Schreurs.

Zo'n beleefd verzoek kun je inwilligen of niet. Bij het afwegen van de vraag of het onderhavige geval een milde vorm van zelfcensuur rechtvaardigt, doemen de contouren van een dilemma op.

Stel dat Schreurs en Nekschot dezelfde zijn (wat dus niet zo is), is het dan relevant om dat te onthullen? Justitie had drie jaar nodig om 's mans identiteit te achterhalen. Zijn enige tv-performance was twee jaar geleden toen hij vanachter een boerka en met vervormde stem in het KRO-programma Het grootste taboe het recht op vrije meningsuiting opeiste. Hoewel over de visuele dijenkletsers die HP/De Tijd vorige week van Nekschot afdrukte uiteenlopend wordt geoordeeld, leverde het OM met de arrestatie het bewijs van de aloude stelling dat wie een nar tot de orde roept, zelf in een nar verandert.

Sinds de Tweede Wereldoorlog was het niet voorgekomen dat een satiricus het kwetsende karakter van zijn prenten in een politiecel mag overdenken. Toch zit er een schizofreen kantje aan deze affaire. Omdat de anonieme Nekschot zijn nek niet uitsteekt, blijft hij buiten schot. Hij eist het vrije woord op. Intussen zit hij ongetwijfeld in zijn rats voor het moment waarop anderen zich van het vrije woord gaan bedienen door hem met naam en toenaam op zijn creaties aan te spreken.

De begrippen privacy en censuur kruisten elkaar afgelopen week ook in een heel andere kwestie. Sneuvelde de website 'Stop de deportatiemachine' als gevolg van censuur? Anonieme activisten hadden honderden namen, adressen en telefoonnummers geïnventariseerd van personen en bedrijven 'die medeverantwoordelijk zijn voor het tegenhouden, opsluiten en deporteren van vluchtelingen'. Alle gegevens leken afkomstig uit openbare bronnen, staatsgeheimen werden niet onthuld. Door de dubbelzinnige oproep 'de verantwoordelijken op te zoeken' kwam de informatie in een grimmige context te staan.

Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) zag reden in te grijpen. De Braziliaanse universiteit die als provider fungeert voor on-traceerbare internationale activisten werd gesommeerd de site van het web te halen. Dat de informatie weinig exclusief was, wil volgens CBP-woordvoerder Gert Onne van de Klashorst niet zeggen dat persoonsgegevens wereldkundig mogen worden gemaakt. Zeker niet als er sprake is van 'een relationele machtsongelijkheid'. De site was intimiderend bedoeld. Zo niet, dan zijn de makers vast dapper genoeg om de maatregel via een juridische procedure aan te vechten. Tenzij ze liever in de luwte blijven, of de beschutting zoeken van een boerka.