Ja, de dader heeft het gedaan, daar is geen speld tussen te krijgen. Maar als deze Breivik een Saoedische moslim was geweest, en geen hoogblonde Noor die zich deel voelt van de Orde der Tempeliers, zouden we met nog meer argwaan kijken naar het ‘gedachtegoed’ waarop hij zich beroept, en de denkers en auteurs die hij tot zijn medestanders rekent. Het is waar, de schrijver kan zichzelf geen publiek uitzoeken, de politicus heeft nooit helemaal in de hand wie zijn volgelingen worden. Het gaat daarom niet aan Wilders medeverantwoordelijk te maken voor de terreur in Noorwegen, maar ik ben het eens met Paul Brill (de Volkskrant), die schrijft: ‘Zoals moslimorganisaties een extra verantwoordelijkheid dragen als het gaat om het afwijzen van islamitisch terrorisme, zo mag van Geert Wilders en de zijnen worden verwacht dat zij zich ondubbelzinnig distantiëren van de Breiviks van deze wereld. Niet slechts per eenmalige tweet.’

Ik lees nu de hele tijd dat die Breivik een ‘intelligente’ man moet zijn, zeker als je naleest hoe minutieus hij zijn actie jarenlang heeft voorbereid en gepland. Daar komt inderdaad flink wat praktische intelligentie bij kijken. Maar de delen die de kranten publiceerden uit zijn ‘Manifest 2083 – een Europese onafhankelijkheidsverklaring’ wijzen niet of nauwelijks op een groot denkvermogen. Het is het gebruikelijke proza waarin de termen ‘moslimterreur’ en ‘moslimkolonisatie’ elkaar afwisselen, waarin het multiculturalisme de verschijning van de duivel zelf is, en waar iedereen die er net iets anders over denkt de mond wordt gesnoerd met de zevenklapper ‘dhimmitude’. Ik kan die teksten dromen, ze zwerven sinds jaar en dag over het internet, als verweesde honden die hun baas zijn kwijtgeraakt. Het ene betoog lijkt sprekend op het andere, zoals het ene gebed zonder einde lijkt op het andere gebed zonder einde.

Je hoeft dat soort scribenten maar één woord te geven (taqqiya bijvoorbeeld) en vanzelf maken zij hun mantra af. Het zijn invuloefeningen. Vaste breipatronen. En alles wat deze Breivik daarvan in zijn manifest laat zien, duidt eerder op een groot talent voor napraten dan op enige intellectuele vorming. Er is zoiets ontstaan als een gecanoniseerde vesper van de ‘anti-islamisten’, een laatste groet aan het Avondland, dat zij in hun goedertierenheid nog een keer willen waarschuwen. Je leert die teksten en zinswendingen uit je hoofd en je hoort bij de familie. Het is een kwestie van stampen, zeer vergelijkbaar met wat er op Koranscholen gebeurd.
Ziehier het volgende probleem: we hebben (waarschijnlijk) te maken met de actie van een eenling, maar veel van zijn ideeën worden veel breder gedeeld.

In die zin is deze Breivik helemaal geen ‘lone wolf’, maar een man die zich gesteund wist door een koor van medestanders. Het essentiële verschil: de medestanders floten alleen maar hun deuntje mee, hij besloot de daad bij het woord te voegen en te schieten. Hier gaat het denkbeeld over in de gewelddaad, en daarvan kun je Wilders niet beschuldigen. Maar ik zou me, was ik een wilderiaan, nog eens ernstig buigen over de tsunami-analyse e tutti quanti, die er mede toe geleid heeft dat Breivik zijn terreuractie ondernam – terreur waar ook de PVV niets mee te maken wil hebben.
Deze Breivik is allesbehalve een conservatief, zoals hij zelf meent, maar een rasechte revolutionair. Zowel rechtse als linkse revolutionairen mogen zich dit aantrekken. Inspiratiebron: De Freikorpsen. De RAF. De anarchisten van de daad.

Als Breivik beweert dat hij ‘een krachtig signaal aan het Noorse volk wilde geven’, zodat de mensen ‘zich zullen afkeren van de (Noorse) Arbeiderspartij’, is die logica eigenlijk niet te begrijpen. Emotioneel gesproken ligt het omgekeerde veel meer voor de hand: de mensen sympathiseren met de slachtoffers, niet met de massamoordenaar. Maar de Breiviks in deze wereld mikken niet op sympathie, maar op chaos. Of, zoals hij in zijn manifest schrijft: ‘Geïmproviseerde oorlogsvoering […] creëert onrust, waardoor de burgers zichzelf vragen zullen stellen over de toestand van de maatschappij.’ Het lijkt een onzinnige conclusie, maar vergelijk het met het bekende citaat van de oude anarchist Michael Bakoenin (1814-1876): ‘De kracht van de vernietiging is tevens een scheppende drift.’

Hoe die reuzesprong van vernietiging naar schepping dan wel wordt gemaakt, daarover doen revolutionairen altijd wegwerperig. Als eerst maar die bom… als eerst die massa-slachting… dan zul je eens zien.

Revolutionair links is in onze contreien na bijna twee eeuwen gelukkig zo’n beetje uitgestorven. Breivik wilde het nog eens rechtsom proberen, waarbij Bakoenins uitspraak begrepen wordt als tautologie: ‘De kracht van de vernietiging is vooral de kracht van de vernietiging.’
In die zin is Breivik veel eerlijker dan Bakoenin.