04-04-2009
Door Jonathan van het Reve

'Nederland zit in een crisis. De economie krimpt dit jaar met meer dan drie procent, de beurzen zijn gekelderd en tienduizenden mensen zullen hun baan verliezen. Kortom: de broekriem zal stevig moeten worden aangehaald in Nederland. Vandaag zijn wij in winkelcentrum De Gors in Almelo. Ook hier voelt men de gevolgen van de economische crisis. Mevrouw, mag ik u iets vragen? Waar gaat ú op bezuinigen?'

Vrijwel ieder actualiteitenprogramma heeft de laatste maanden wel zo'n reportage gemaakt, en ook de meeste kranten hebben al een middenpagina gewijd aan hoe 'gewone mensen' omgaan met de crisis. De antwoorden variëren meestal van 'minder uitgaan' tot 'korter douchen' of zelfs 'stoppen met roken'. De verkoop van huizen en auto's loopt intussen al duidelijk terug.

Maar moet de broekriem echt overal worden aangehaald? Gaat iedereen de crisis wel 'in de portemonnee' voelen? Je weet het natuurlijk nooit, maar volgens het Centraal Planbureau valt het voorlopig wel mee. In hun voorspelling voor 2009 krimpt de economie weliswaar met drieënhalve procent, maar stijgt de gemiddelde koopkracht met een procent of twee. Ter vergelijking: in 2008 steeg de koopkracht slechts met 0,1 procent, en in 2007 met 1,8. Een belangrijke oorzaak van deze wonderlijke ontwikkeling is de daling van de olieprijs, die op verschillende manieren een grote invloed heeft op de kosten van ons levensonderhoud.

Dit geruststellende bericht heeft natuurlijk ook netjes in alle kranten gestaan, maar het is opvallend hoe snel zoiets ondersneeuwt tussen al het nieuws over de crisis. Steeds vaker lijken journalisten te vergeten (of bewust te negeren) dat er voor de meeste mensen voorlopig weinig verandert.

Het is niet de bedoeling om de crisis hier te bagatelliseren, laat staan om de hele affaire af te doen als een internationale mediahype, maar af en toe mag er toch op worden gewezen dat er ook wel eens een beetje wordt overdreven. Natuurlijk: de recessie zorgt ervoor dat veel Nederlanders hun baan verliezen. Die hebben dus geen werk meer en verdienen daardoor minder geld. Zij moeten bezuinigen. Ook mensen met een eigen bedrijf kunnen het best eens moeilijk krijgen, en wie al zijn geld in aandelen had belegd, is dat nu waarschijnlijk al grotendeels kwijt. Allemaal rampen dus.
Maar voor de rest van Nederland, voor de mensen die gewoon hun baan houden - en naar verwachting zijn dat verreweg de meesten - is er nog geen enkele reden om te bezuinigen.

Sterker nog: hun koopkracht stijgt dus zelfs volgens het CPB, wat betekent dat zij in 2009 méér te besteden hebben dan in 2008.

Als je bang bent dat je ontslagen wordt, is het heel verstandig om even geen nieuwe auto te kopen - dat zal niemand ontkennen. Maar het uitgangspunt van die voxpop-reportages, namelijk dat iedereen dit jaar zal moeten bezuinigen, wordt niet gestaafd door de huidige voorspellingen. De interviewer heeft waarschijnlijk het gevoel dat hij slechts vastlegt 'wat er leeft' onder de mensen, maar praat de kijkers op die manier een overdreven angst aan voor hun financiële toekomst, wat uiteindelijk zelfs slecht is voor de economie.

De huidige crisis herinnert ons eraan dat weinig zeker is, en dat beleggen en geld lenen niet ongevaarlijk zijn. Dat is een harde les. Maar om iedereen meteen maar wijs te maken dat zij het persoonlijk moeilijk zullen krijgen, is gewoon verkeerd - en niet alleen omdat het zulke saaie televisie oplevert.