26-04-2008
Door Ko Colijn

Hoe gaat het verder met super­macht Amerika? Ook na Bush jr. is Amerika een van de weinige landen dat zijn toekomst niet lijdzaam hoeft af te wachten, maar nog altijd shaping power heeft – het vermogen om de regels van het spel te bepalen.

Alle andere landen in de wereld krijgen wel eens een leuke kaart in handen waarmee ze soms een potje winnen, maar Ame­ri­ka deelt uit, verklaart kaarten ongeldig, of trekt zich soms niks van de uitslag aan. Een Amerikaanse president beschikt zelf of hij die buitenaardse macht gebruikt of niet. Als het doel de middelen heiligt, buigt de rest van de wereld wel mee, het heeft niet veel zin om je tegen de indis­pensable nation te verzetten. Toen Bush aantrad, beloofde hij zich nederig in de internationale arena te zullen gedragen. Even later zette 9/11 alles op zijn kop. Zelfs een Amerikaanse president leek zich te moeten schikken naar het lot. Maar juist Amerika heeft de mogelijkheid om na zo’n aardschok de oorlog te verklaren aan iedereen die het verwenst, de NAVO-vrienden opzij te schuiven, met gelegenheidscoalities op avontuur te gaan, besluiten van de Veilig­heids­raad naar eigen wijsheid te interpreteren en als ‘exceptionele’ natie een aparte behandeling te bedingen als de rest van de wereld verdragen sluit.

Obama, Clinton en McCain zullen dat minder doen, eigen accenten leggen, maar de unieke verantwoordelijkheid die de VS zichzelf toedichten, delen zij alledrie. Ver­ras­sin­gen zijn daarbij niet uit te sluiten. De conservatieve Mc­Cain kiest zonder voorbehoud voor het Internationaal Straf­hof en waarschuwde de Soedanese genocide-leiders dat Sche­ve­nin­gen op hen wacht. Maar de progressieve Oba­ma vindt het nog ‘voorbarig om de VS aan het In­ter­na­ti­o­naal Straf­hof te committeren’. Clinton is tegen marteling (‘period’), evenals Mc­Cain die zelf als krijgsgevangene in Viet­nam werd gemarteld (‘it’s not about the terrorists, it’s about us’). Ook Oba­ma is tegen marteling, maar noemt eerst drie praktische redenen (martelen maakt de VS niet veiliger, levert onbetrouwbare inlichtingen, stelt Amerikaanse soldaten bloot aan vergelding) voordat hij Ame­ri­can values aanvoert. Oba­ma wil de diplomatie weer een kans geven en jazeker, ook praten met de vijand. Met Iran dus, maar hij weigert de militaire optie tegen Teheran van tafel te halen. Clin­ton wil ook terug naar de diplomatie, maar weer niet met schurken. Mc­Cain zit ertussenin, Raul Cas­tro verdient een kans.

Grimmiger dan onder Bush kan de relatie tussen de VS en de Verenigde Naties haast niet worden. Oud-ambassadeur John Bolton wilde de wolkenkrabber liefst eigenhandig slopen: allemaal geldverspilling. De VS zijn nog anderhalf miljard dollar achterstallige contributie aan de VN verschuldigd. Dat moet wel principieel liggen, want voor de Amerikaanse schatkist is dat maar een weekje oorlogvoeren in Irak.

Obama wil wel contributie betalen, maar in de eerste plaats ‘omdat ik geloof dat we geen leiding aan de VN kunnen geven als we niet aan onze financiële verplichtingen voldoen’. Voor de oprichting van een VN Vre­des­alarmcentrale (Emergency Peace Service) voelt hij niets. Clinton wel, haar liefde gaat een stapje verder. McCain heeft het hart op de goede plaats, maar tovert een probleemkonijn uit de hoed: hij wil naast de VN ook nog een Bond van Democratische Landen. Die moet gaan opkomen voor vrijheid en democratie op prachtplaatsen in de wereld waar de VN het laten afweten. Aanpakken van Birma en Zimbabwe, Iran en Servië kwam al uit zijn mond. Mooi, maar het zou de doodskus voor de VN kunnen zijn.

Intussen lezen we overal dat het is gedaan met de Amerikaanse macht. Dat China en India en de euro de wereld overnemen. Dat Amerika aan de oorlogen in Irak en Afghanistan bezwijkt. Als Osama bin Laden Wall Street niet uitschakelt, dan zal de kredietcrisis het wel doen. De Pax Americana voorbij in 2025? Vergeet het, misschien wel juist niet militair. Het land, dat meer aan defensie uitgeeft dan de rest van de wereld bij elkaar, zal een militaire hegemoon zonder weerga blijven.

In 2025 kruipen robotmariniers door verre steden en op vijandige stranden, en cirkelen onbemande vliegtuigjes overal waar zij willen en vuren raketten af op trainingskampen en verdachte konvooien. Amerika zal geen zevenhonderd bases op de wereld meer nodig hebben, want beschikt over vliegtuigen die met vijftien keer de snelheid van het geluid in een half uurtje van Seattle naar Beijing kunnen vliegen. De VS wezen onlangs een Chinees-Russisch voorstel tot ontwapening van de ruimte af, juist om er de komende jaren een wapenwedloop aan te gaan om de giga-voorsprong die ze nu al hebben nog verder uit te bouwen. Zó machtig zullen de VS blijven, dat het zelfs kan ‘dreigen’ met forse nucleaire ontwapening. Want het land zal spoedig conventionele raketten hebben die de ‘nucleaire’ afschrikking goeddeels kunnen overnemen, terwijl concurrenten die optie niet hebben.

Of we het nu leuk vinden of niet, er is geen Ameri­kaan­se president die zich niet uniek zal voelen als hij de opperbevelhebber van zo’n macht is.