26-04-2008
Door Pieter van Os

Wie de bank niet meer vertrouwt, moet zijn geld ergens anders onderbrengen. Eén van de minder bekende mogelijkheden is 'cat bond': een rampenobligatie. Aan natuurrampen valt te verdienen, vooral wanneer ze niet voorkomen.

Om niet afhankelijk te zijn van het gejojo op de beurs, groeit de populariteit van beleggingen in zogeheten tail-risks: het speculeren op ge­beurtenissen die zelden tot nooit voorkomen, die zich ‘in de staart’ van de klokvormige, normale waarschijnlijkheidscurve bevinden. Cata­strophe bonds of korter: cat bonds, rampenobligaties, vormen zo’n belegging.

Het werkt als volgt. Grote Amerikaanse gemeentes laten zich verzekeren tegen natuurgeweld: tornado’s, overstromingen et cetera. Verzekeraars vragen daar premie voor, serieuze bedragen als het om grote financiële centra gaat, of dure buitenwijken. Probleem is wel dat de schade bij een daadwerkelijke tornado of overstroming zo hoog kan oplopen dat die verzekeraar niet genoeg middelen heeft om de schade te betalen. Het historische voorbeeld voor de verkopers van cat bonds – als ze moeten uitleggen waarom verzekeraars bereid zijn zoveel rente te betalen – is Hamburg. Toen de Duitse stad in 1842 tot op de grond afbrandde, ging de volledige Duitse verzekeringsbranche failliet. Ook de astronomische schade na Katrina wordt genoemd. Deze door natuurrampen veroorzaakte schade dwingt verzekeraars dus te bedenken hoe ze een deel van het risico op een ramp kunnen doorverkopen.

Wat de verzekeraar kan doen, is een (dure) herverzekeraar zoeken, een institutionele belegger die zoveel geld kan mobiliseren dat ze een orkaan à la Katrina aankan. Wat hij ook kan doen, en in toenemende mate doet, is investeerders laten participeren, door het uitgeven van obligaties. Het principe daarvan is: smeer het risico uit. Samen sta je sterker. Want de financiële markten kunnen nagenoeg iedere ramp opvangen. Het voorbeeld dat de Amerikaanse schrijver Michael Lewis geeft, inmiddels kenner van de cat bond, begint met een 1 procent beursval wereldwijd. Geen ongewone gebeurtenis. Dat kost beleggers wereldwijd maar liefst 590 miljard dollar, omdat aandelenbeurzen wereldwijd goed zijn voor 59 biljoen dollar. In de woorden van Lewis: ‘De verliezen die zelfs de allerergste natuurramp kan veroorzaken, zouden maar een druppel op de gloeiende plaat zijn van de wereldwijde kapitaalmarkten. Als je het effect van een aardbeving van 8 op de schaal van Richter kan verdelen over de hele planeet, zou niemand het voelen.’

In de praktijk hebben vooralsnog alleen institutionele partijen als pensioenfondsen deze rampenobligaties in hun portefeuille. Maar iedere particuliere investeerder kan meedoen. In Nederland belegt het pensioenfonds van de metaal- en elektriciteitsbranche, PME, erin, en sinds kort is ook bekend dat PGGM rampenobligaties in haar portefeuille heeft. Woordvoerder David Uitdenbogaard van PGGM zegt dat zij beleggen in cat bonds: ‘Vanwege de alternatieve risicopremie. Hier­door passen ze goed in ons portfolio.’ Met andere woorden: PGGM legt zijn eieren liever niet allemaal in hetzelfde mandje. Begrijpelijk: de kans is klein dat de beurs op hetzelfde moment in elkaar stort als Detroit in de fik gaat.

Bezitters van cat bonds halen een gezond rendement op hun obligatie: acht tot vijftien procent. Maar een hoog rendement zonder een aanzienlijk risico bestaat niet. De adder onder het gras: als een tornado daadwerkelijk Miami platlegt – en je hebt obligaties in tornado’s in Miami – dan haal je niet alleen je rendement niet, maar krijg je ook de inleg niet terug, al is de looptijd van de obligatie nog lang niet verstreken.

Menselijke natuur
Wie bepaalt de kans daarop? Handelaren in cat bonds hebben daarvoor speciale bureaus. Michael Lewis vertelt in een artikel in de New York Times over zo’n gespecialiseerd bureau, het bedrijf Risk Management Solutions. Daar werken meer dan honderd meteorologen, seismologen, oceanografen, natuurkundigen, waterbouwtechnische ingenieurs en statistici. Zij bestuderen tropische stormen en winterstormen, aardbevingen, bosbranden, tornado’s, tsunami’s en een onplezierig fenomeen dat op het kantoor van RMS de fijnzinnige naam ‘extreme sterfelijkheid’ heeft: de mogelijkheid dat enorme aantallen onverzekerde mensen zullen sterven aan een wereldwijde epidemie.

Het lijkt geen handel voor bange mensen. Toch bieden cat bonds misschien wel meer zekerheid dan speculaties op de winstverwachting van bedrijven. Investeerders op Wall Street denken dat marktanalyses en bedrijfseconomische kennis ze helpt bij beslissingen, maar de invloed van menselijke emoties is enorm. Wie had verwacht dat Enron, met jaren het meest populaire aandeel op Wall Street, plotseling in elkaar zou donderen? Speculeren op de kans dat er eens in de zoveel tijd een verwoestende orkaan de kust van Miami aandoet, is dan zo slecht nog niet. Want de menselijke natuur is wellicht grilliger dan de laatste ‘ongerepte’ natuur.