29-05-2004
Door Ko Colijn

Heeft u al een exitstrategie? Vorige week gonsde het ervan. Wie geen exitstrategie heeft, telt niet mee; de exitstrategie is nog belangrijker dan de strategie zelf. Het lijkt wel of het er in de buitenlandse politiek niet meer om gaat of je nog iets kunt bereiken, maar om de vraag of je voldoende ingedekt bent tegen mislukking. We zouden het kunnen hebben over de bizarre exitstrategie van Ariel Sjaron, die zich uit de Gaza-strook schiet, of die van Sonya Gandhi uit haar ongedachte opgang naar het hoogste ambt in India. We zouden het ook kunnen hebben over de exitstrategie van de Navo, die vorige week bekend maakte dat geen van de lidstaten is te porren voor het leveren van meer dan een dozijn soldaten en anderhalve helikopter om Afghanistan te redden van de chaos.

Maar het woord exit gonsde natuurlijk het meest als het om Irak ging. De Amerikanen hebben bij voorbaat gezorgd voor een exitstrategie die op alle wantoestanden in Irak van toepassing is: door alle gevangen Irakezen terroristen of enemy combatants te noemen, waardoor de Geneefse Conventie niet van toepassing zou zijn. Door te vluchten in het argument dat niet Amerikaanse overheidssoldaten, maar halfbegaafde Randstad-uitzendkrachten voor ‘incidenten’ in de Abu Ghraib-gevangenis hebben gezorgd. Als derde uitvlucht, zo bleek afgelopen weekend, wordt vast juridische immuniteit bedongen voor hoge militairen als straks wordt bewezen dat zij de vergrijpen wel degelijk aanstuurden en misschien zelfs aanschouwden. Intussen werkt Rumsfeld in de achterhoede nog aan de meest cynische exitjes. Was hij er zelf ruim een jaar geleden als de kippen bij om het tonen van Amerikaanse krijgsgevangenen op Al Jazeera een schending van de Geneefse Conventie te noemen, nu gebruikt hij datzelfde argument om verdere publicatie van foto’s uit de martelkamers van de Abu Ghraib tegen te werken. Kun je in elk geval consequent noemen.

Ook de ontwerptekst van de VN-resolutie die de Verenigde Staten en Groot-Brittannië afgelopen maandag indienden en die ‘het einde van de bezetting markeert’, is te lezen als één grote exitstrategie.

Daar bovenop wordt aan andere exits gewerkt. De sjiitische darling Ahmed Chalabi is vorige week als zondebok aangewezen voor veel falen: leugens over Iraakse massavernietigingswapens, fraude met dollars en doorsluizen van informatie naar Teheran. Misschien wordt Chalabi straks uitgewezen naar Jordanië, waar hij nog een straf van tweeëntwintig jaar moet uitzitten. Het zou mooi passen in de draai die de Verenigde Staten momenteel maken in Irak door het rehabiliteren van Saddam-generaals, het eerherstel voor Ba’athisten en de door Jordanië voorgestelde opwaardering van de Iraakse soennieten. Vanuit Israël wordt Bush zelfs al een ‘Jordaanse exit’ voor het 30 juni-dilemma (wie moet Irak in godsnaam regeren?) ingefluisterd: laat de koningsdynastie der Hasjemieten (die Irak voor 1958 regeerden) het dan maar weer doen. Die hebben tenminste het voordeel dat ze geen partij zijn in de oorlog tussen Koerden, sjiieten en soennieten die in Irak op uitbreken staat.

Ook aan het thuisfront werkt Bush aan zijn exit strategy. Want hoe moet hij de verkiezingen winnen als alles in Irak fout gaat? De krachtigste voorstanders van de oorlog kiezen hun woorden nu zorgvuldig en dekken de aftocht. De broze alliantie tussen neocons (voor de oorlog en voor wederopbouw) en rechtse Jacksonians (ook voor de oorlog en daarna zo snel mogelijk naar huis) die Bush vorig jaar zo’n prettige meerderheid gaf, is alweer gespleten. Iedereen verwijt elkaar domheid en in de tientallen columns woedt een heuse retorische exit-oorlog. Nu de polls in het negatieve zijn gedoken, past Bush ineens in het rijtje kandidaten dat het statistisch niet meer redt. Wie in het verleden in mei en juni op verlies stond (Ford 1976, Carter 1980 en Bush sr. in 1992), verloor namelijk de slag om herverkiezing in november.

De mooiste exit voor Bush jr. zou natuurlijk de vangst van Osama bin Laden zijn, ergens in de nazomer. Maar de economie kan hem ook nog redden. De afgelopen week stond in het teken van de exit die Saoedische vorsten en Alan Greenspan, de president van de Centrale Bank, hem konden aanreiken. Greenspan wikt en beschikt over het lot van Bush als hij besluit om de rentestand te verhogen. Bush praat zachtjes doch dringend op hem in dat niet zomaar te doen, omdat het economisch herstel in de knop gebroken zou worden. Intussen zorgt vazalstaat Saoedi-Arabië wel voor ‘exit’ door de oliekraan verder open te draaien om de stijgende energieprijzen te drukken.

Werd er in Nederland ook nog ge-exit? Jazeker, Boris Dittrich en Thom de Graaf werkten aan de exitstrategie van hun partij D66: kamerleden mogen straks best tegen een langer verblijf van Nederlandse soldaten in Al Muthanna zijn, zolang de D66-ministers maar een beetje vóór zijn. Maar Nederland zou Nederland niet zijn als dat geen driedubbele exitstrategie was. De LPF-kamerleden zorgen voor de exit van de D66-dissidenten, waardoor het kabinet-Balkenende zijn eigen exit heeft voor het probleem Irak. Want het mag natuurlijk niet ‘exit’ gaan als Nederland op 1 juli voorzitter van de Europese Unie wordt.