Van der Laan ergert zich aan de graaicultuur: ‘Dat gegraai is een belangrijke oorzaak dat het zo slecht gaat met de PvdA. Het is gif. Juist onze partij moet impeccable zijn.’

De minister vindt dat politici te vaak vergeten dat politicus zijn geen beroep is maar een tijdelijke functie. ‘Je doet het een paar jaar om het land te dienen. We moeten af van die baantjesjagers. Politiek moet weer als vroeger worden: burgers die om toerbeurt een paar jaar de verantwoordelijkheid voor de publieke zaak op zich nemen. Mensen zouden het als een voorrecht moeten zien om in de politiek te zitten. Het is een functie om in ere te houden. Het gaat om dienstbaarheid aan de samenleving, om het tonen van burgerzin.’

Van der Laan is verbaasd over de hebberigheid van lobbyisten en brancheverenigingen die bij hem om geld vragen. De bouwbedrijven, de milieubeweging: ‘Claim, claim, claim. Die mentaliteit van: ik sta voorop en de rest kan stikken, vreselijk. Als ik soms hoor wat hier aan tafel wordt geëist, zeg ik: jongens, drink je koffie op en wegwezen. Tegen de woningbouwcorporaties heb ik gezegd: Ik ben niet meer beschikbaar voor jullie ruzies. Het lijkt hier soms een half open inrichting.’

Onder opinieleiders, vindt Van der Laan, heerst een te cynisch sfeertje. ‘’Een vorm van: wij kijken alleen maar toe, vraag ons niet zelf met de poten in de modder te staan. Iedereen die wel verantwoordelijkheid op zich neemt wordt genadeloos afgebrand. Ik noem dat het Max Pam effect. Tegen dat deel van de toeschouwers wil ik zeggen: doe eens méé in plaats van iedereen af te zeiken.’

PVV leider Geert Wilders ziet hij als een obstakel: ‘Er wordt regelmatig gezegd dat ik hier ben neergezet om Wilders tegen te houden. Dat is gelul! Ik ben minister geworden om de integratieproblemen aan te pakken. En Wilders is een obstakel. Ik heb nog nooit een redelijke oplossing uit zijn mond gehoord.’

Het gedrag van politici verbaast hem vaak: ‘Wat me in Den Haag opvalt, is hoe vaak politici bezig zijn elkaar in een ongunstig daglicht te stellen, elkaars nieren te proeven om er zelf beter van te worden. Je probeert een verkeerd stempel op een ander te drukken en denkt: zo, die zit in de hoek. Dat is me bijvoorbeeld overkomen met Paulus Jansen van de SP. Ik grijp snoeihard in bij de woningcorporaties en wat zegt hij: Van der Laan voert een liberaal beleid. Dan denk ik: wat is dit voor flauwekul, man, doe normaal!’

De democratie weer zuiver krijgen, dat is wat deze minister wil: ‘Die claimcultuur is een groot probleem dat de geloofwaardigheid van de overheid en de politiek aantast. Op het moment dat het me echt te dol wordt ben ik weg. Ik ben niets te verliezen. Sterker nog: ik heb veel te winnen door deze half open inrichting weer te mogen verlaten.’