‘Wouter gaat stotteren als hij agressief moet doen.’ Dat is misschien nog aandoenlijk, of zelfs een aanbeveling voor een beginnend kleuterleidster, maar niet voor een mogelijke nieuwe premier. Als dit het steuntje in de rug is dat Bos van zijn eigen partijgenoten mag verwachten, was een mes effectiever geweest. Gelukkig waren er ook mensen die het opnamen voor Bos, en wel de VVD’ers Henk Kamp, die hem ‘een capabele man’ noemde op wie Nederland zuinig moet zijn, en Mark Rutte, die zijn rivaal opriep koers te blijven houden. Op de een of andere manier is er iets goed mis, als je als lijsttrekker afhankelijk wordt van de goedertierenheid van je politieke tegenstanders.

Ik constateer dit zonder enig leedvermaak, want in mijn ogen is Bos de meest aansprekende leider die de Nederlandse sociaal-democratie in tijden heeft gehad. Ook dat is een gemengd compliment, want ik ben niet zo van de sociaal-democratie. Mijn favoriete Bos heeft een hang naar het liberale, en precies dat wordt hem binnensmonds in de eigen partij verweten. Nu moet hij zich socialistischer presenteren dan ie is. Daar zit een politieke knoop.
Maar die andere, de psychologische knoop is waarschijnlijk doorslaggevender.

Wouter Bos zegt over Wouter Bos: ‘Een goede vriendin heeft eens gezegd dat mijn grootste nadeel in de politiek is dat ik een aardige en beschaafde jongen ben.’

Dit lijkt verdacht veel op zelfreflectie, maar mondt uiteindelijk uit in een zelfcompliment. Ik hoor het de moeder van Philip Roth nog uitroepen in Portnoy’s Complaint: ‘Tante Esther zegt het ook: “Kind, je bent gewoon te goed voor deze wereld.”’ Zo’n uitspraak vertedert eigenlijk alleen degene die hem doet.

Wouter Bos schrijft verder: ‘Zij (de vriendin) wilde daarmee zeggen: op het moment dat politiek een kwestie wordt van straatvechten, gemeen doen, met modder gooien en verdachtmakingen – niveau Verhagen, zal ik dat nu maar noemen – dan kun jij dat niet, en als je het toch doet, ben je niet geloofwaardig.’

Even goed lezen. Eén: spreker zegt niet met modder te kunnen gooien, om in een en dezelfde adem met modder te gooien – ‘niveau Verhagen’. Dat lukt dus best.

Twee: als je belangrijkste politieke tegenstander Jan Peter Balkenende is, en je die man in verband weet te brengen met straatvechten, geef je de premier iets te veel krediet. JP als bendeleider. Geen stylingbureau dat zo’n transformatie kan bewerkstelligen. In werkelijkheid behoren zowel Bos, Balkenende als Rutte tot de netste mannen van Nederland. Op elke vmbo-school zouden zij bakens van beschaving zijn, vreemde archaïsche resten van een civilisatie die teloorging.
Het gekke is: ik geloof er ook niets van, van dat nonagressieve karakter van Wouter Bos. Ken hem niet persoonlijk, maar van de tv, in debat, en daar zie ik een buitengewoon agressieve man, die zijn agressie probeert in te tomen. Verbeten is het woord. Zinnen die stijf staan van het testosteron. Ik zie met mijn lekenoog iemand die autoritair is, veel meer dan Balkenende of Rutte, maar die dat van zichzelf niet mag zijn.

Die discrepantie, daar wordt de PvdA-leider nu de dupe van. Tv is wat dat aangaat verschrikkelijk, iemands ziel en zaligheid worden blootgelegd, en als kijker zie je in een flits ook de onzaligheid en de rotzooi die er nog op zolder ligt. De zolder van Balkenende is behoorlijk leeg, daar valt niet veel te halen. Bij Bos, voel je intuïtief, ligt rommel.

Daarom kan het onschuldige zinnetje van Balkenende tegen Bos beklijven: ‘U draait en bent niet eerlijk.’ We hebben het wel gemener gehoord, er is wel eens harder uitgehaald. Maar de echo die na davert, is dodelijk: draaikont.
Nu wordt iets benoemd dat we als televisie­kij­ker amper bewust hadden opgemerkt, maar dat toch stoorde. Het fruitvliegje krijgt een naam, en verdomd, ineens zijn we de hele tijd gefixeerd op het fruitvliegje.

Dat is in het kort wat er met Wouter Bos is gebeurd. Ik geloof niet dat CDA of VVD harder op de man hebben gespeeld dan gewoonlijk. Ik geloof dat ze bijna per ongeluk iets hebben geraakt en zijn blijven drukken op de plek waar het pijn deed. Op de ziel van Bos. ‘Inhoudelijker’ kun je het niet krijgen.