Je kan veel zeggen van het tv-programma De Wereld Draait Door, gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk, maar niet dat het er ongezellig aan toegaat. Zelfs voor de uitzending al: je krijgt als gast te eten, je praat ongedwongen met andere gasten, waarvan het net lijkt of je ze kent omdat je elkaar wel eens op tv hebt gezien, en de presentator zelf wipt ook even langs en geeft een uitzonderlijk joviale hand. En dan moet het programma nog beginnen.

De andere mensen die daar gratis zaten te eten, waren wel vaker de gast van Matthijs van Nieuwkerk geweest, sommigen zelfs als tafeldame of -heer: zij behoren tot de zogeheten stamgasten. Voor mij was het de eerste keer, en ik keek mijn ogen uit. Iedereen deed zo aardig, het leek wel of ik in nog geen kwartier heel veel nieuwe vrienden had gemaakt.

Die Matthijs van Nieuwkerk is een generatiegenoot van mij, ook een eind-veertiger, en daar ligt een belangrijk deel van de verklaring waarom hij zo de nadruk legt op gemoedelijkheid. Of eigenlijk gaat het meer om een instant camaraderie, die je, net als oploskoffie, ter plekke wordt bereid.

Mijn leeftijdsgroep heeft met grote ogen gekeken naar de generatie journalisten vóór ons: dat waren mensen die niet alleen kritisch waren, maar vooral ook 'krities', en dat kwam het humeur meestal niet ten goede. Ik herinner me scherp de journalistieke mores in de jaren zeventig en tachtig. Je hoorde links te zijn, 'krities' dus, en vooral niet aardig.

Het klinkt nu vreemd, maar aardig-zijn, zomaar, om niets, dat was een verdachte eigenschap, die iemand eigenlijk meteen ontmaskerde als een VVD'er. Dat was niet best, want VVD'ers behoorden nu juist tot de machten die je moest bestrijden als journalist. Daarom waren journalisten niet alleen kritisch, maar zelfs uitgesproken vijandig tegenover mensen die tot het establishment behoorden.

Dat maakte deel uit van de toen geldende etiquette. Elke vraag die de journalist stelde, werd uit argwaan geboren, en elk antwoord dat zo'n rechtse rakker dacht te kunnen geven, werd daarna met grof geweld onderuit geschoffeld. Zo bewees die generatie journalisten aan hun collega-journalisten hoeveel ze wel niet durfden. Dat hun gasten daardoor niet geheel uit de verf kwamen, en eigenlijk nauwelijks aan het woord, was een vervelende maar niet te vermijden bijkomstigheid.

Dat nooit meer, moet Matthijs van Nieuwkerk hebben gedacht, en hij verzon die reuze amicale stijl van presenteren die het exacte tegendeel is van de 'kritiese toon' die jarenlang de norm was. Het permanente chagrijn werd vervangen door de permanente glimlach. Matthijs zelf (ik durf hem nu wel zo te noemen, ik heb hem een hand gegeven) lijkt in niets op de voddenbalen die zich vroeger journalist durfden te noemen. Nooit zag een ik man in een getailleerder, scherper gesneden glitterpak als hij. Zijn broek is volgens mij op de hand om zijn billen heen genaaid. Het staat echt enorm kek.

Ook tijdens de uitzending is ruim aandacht voor de gasten, mits die aan een paar voorwaarden voldoen. Ze moeten zelf ook veel op televisie zijn, het mooist is als ze zich tot de sporthelden onzer natie mogen rekenen, en één ding kunnen ze maar beter niet doen: een boek schrijven. Want boekenschrijvers zijn ongezellig, die verpesten de fijne voetbalkantinesfeer, en daarom mogen boekenschrijvers alleen bij uitzondering in het programma.

De ongeschreven regel is wel dat ze het niet in hun hoofd moeten halen over dat boek te willen praten. Want waar de rode loper uitgaat voor elke wielrenner, schaatser en vooral voetballer die met een lichte stotter zijn verhaal doet, dient de schrijver zijn plaats te kennen in de glamourhiërarchie. En die is helemaal onderaan. Het boek wordt door Matthijs wel even genoemd, maar waar het over gaat, wat de schrijver heeft bewogen, dat wordt allemaal gemeden als de pest.

Boekenschrijvers zijn voor Matthijs wat voor een oudere generatie journalisten VVD'ers waren: slechte mensen die straf hebben verdiend en die je niet mag laten wegkomen met hun zogenaamde mooie praatjes. Ze mogen best iets vertellen over hun seksleven, maar veel gekker moet het natuurlijk niet worden.

Ik weet meteen weer hoe misplaats ik in deze setting ben en voel acuut een lichte sportstotter opkomen. Mensen legden me later uit dat het er nu eenmaal zo aan toegaat, wist ik dat niet? Weer blijk ik achter de tijdgeest aan te sjokken. En toch vraag ik me een paar dingen af: was die VARA waar Matthijs voor werkt vroeger niet voor de verheffing van het volk? En waren die boeken en schrijvers niet een belangrijk instrument in die verheffing? Heette die VARA vroeger ook niet progressief te zijn en links, wat wilde zeggen dat niet alleen sporters en bankiers, maar ook denkers en schrijvers aan het woord mochten komen?

Ik verbaas mij over deze tv-dictatuur van het doorgefourneerde populisme - Geert Wilders had het zelf bedacht kunnen hebben. De wereld is doorgedraaid, en het verschil tussen het VARA-populisme en dat van Wilderiaans-rechts is definitief geslecht.