Eerst is er de opwinding en het ongeloof, de wonderlijke sensatie dat de wereld op z'n kop staat en dat even alles mogelijk lijkt; al snel daarna het ontnuchterende besef dat niets meer functioneert, dat alles wat bekend was - gehaat misschien, maar wel vertrouwd - is weggevaagd en dat daarvoor in de plaats het grote gissen is gekomen.

En dan zit ik nog gewoon op m'n eigen bank, vanwaar ik de Egyptische revolte digitaal ontvang. Zelfs op deze comfortabele afstand maken zich allerlei conservatieve instincten in me los. Stel je voor: de politie is de politie niet meer, maar blijkt vervangen door een stel doorgewinterde criminelen die als eerste zelf hun slag slaan. Er valt geen geld op te nemen, geen brood te kopen, de buren van boven zijn plotseling met de noorderzon vertrokken, en van vriend M. is al dagen niets meer gehoord. Je leeft op een dieet van geruchten en vermoedens, maar niets staat vast; en de staatsmedia blaten verder alsof er niets gebeurd is, om het geheel nog surrealistischer te maken.

Een revolutie, zoals die zich in Egypte voordoet, is buitengewoon enerverend en spannend als je tussen de vijftien en vijfentwintig bent en je jonge benen je snel kunnen dragen, maar voor de meeste betrokkenen moet het iets verschrikkelijks zijn - ook al zijn de redenen om zo'n opstand te beginnen nog zo legitiem. Wij in West-Europa kunnen ons al bijna niet meer voorstellen hoe dat gaat, van de ene op de andere dag alles anders, de oude macht verpulverd, de nieuwe die er nog niet is. Troelstra heeft het nog even geprobeerd, net na de Eerste Wereldoorlog; hopeloos. De bezetting door de nazi's (maar dat was extern). En een maand lang dachten Parijse studenten er in 1968 heel wat van. Maar de waarheid is dat binnenlandse revoluties à la Egypte voor ons in West-Europa ondenkbaar zijn.

Jaren geleden deed ik in Caïro onderzoek naar de oude Egyptische elite, die zich vooral gevestigd had in de wijk Zamalek; een eiland in de Nijl dat wel trekken heeft van een kleiner en bescheidener Manhattan. De helft van dat eiland is vrijgemaakt voor de Gazira Sporting Club, waar het zo fijn golfen is en paardrijden. En dat alles in een stad die kampt met een verschrikkelijke overbevolking. Ik kwam veel bij oudere, veelal aristocratische dames over de vloer.

Als ik 'vloer' zeg, moet u denken aan zo'n zeshonderd vierkante meter. Daar waren dienstmeisjes en soms ook een butler. De dames spraken allen Frans, soms Italiaans en verrassend vaak ook Turks (overblijfsel van het Ottomaanse Rijk).

Gin-tonic en een kaasstengel werden binnengebracht, wij mijmerden over het goeie oude Caïro van de jaren veertig en vijftig. Een dame had in die tijd Amsterdam aangedaan: 'Ach, dat was aandoenlijk. De vrouwen daar hadden helemaal niets, niet eens een fatsoenlijke cocktailjurk.'

Ik moest haar interrumperen, waar kon ik de wc vinden? Dienstmeisje ging mij voor. Ik vroeg het meisje terloops waar zij zelf verbleef, ook hier in huis? Ja, ja, ze wees op een ladder achterin de lange gang, die toegang gaf tot het dak. Daarop was een klein tentenkamp gebouwd, waar het bedienend personeel bivakkeerde. Er was geen wc, het dak was een open riool.

Ik heb de deftige mevrouw daarna voorzichtig gevraagd of zij wel eens boven op haar eigen dak was geweest. Proestlachje, wat had ze daar te zoeken. Ik pleitte voor een nieuwe wc, aangesloten op een heuse riolering, dat was beslist ook beter voor het dak. Ze tikte me speels op mijn wang: 'Mr. Sanders, you want to start a revolution, here?'

Daarna nog een borrel.

De afstand tussen die elite en de gewone Egyptenaar is zo groot, dat beide groepen geheel verschillende landen bewonen. Er is geen verband, geen rapport. Evenmin kunnen de meeste Egyptenaren zich iets voorstellen bij Israël of Israëliërs. De koudste vrede die ooit heeft bestaan (tussen Egypte en Israël) heeft geresulteerd in een piepklein consulaat in een Caïreense achterafstraat waar je een Israëlisch visum aan kan vragen. Mensen rijden daarvoor in geblindeerde auto's, de politie ziet scherp toe wie zich er meldt.

Gevolg: voor de meeste Egyptenaren is buurland Israël iets onvoorstelbaars. Ze hebben geen idee. Vandaar ook dat niemand aanstoot neemt aan de antisemitische rommel die overal en nergens opduikt. Het is normaal, routine. Ook nu is het weer aan de orde: Mubarak, met als ultieme schandvlek de davidster op zijn voorhoofd getatoeëerd.

Jongens, jongens, dat verkoopt niet lekker in het buitenland.

Tunesië had veel meer de trekken van een klucht, blijft voor Egypte de tragedie over.