‘Het is dat je het zegt,’ drukten we haar op het hart ‘veertig hadden we ook geloofd,’ en gelogen was het niet, maar alles welbeschouwd was dat hart van haar inmiddels toch middelbaar. Ze was dapper genoeg dat onbesmuikt te vieren, en dus zaten we rond de tafel. Min of meer leeftijdgenoten, veertigers, vijftigers, en we hadden het niet over de huizenprijzen in Amsterdam of over de beste sportschool, we spraken geanimeerd over de dood van onze ouders. Iemand had het net meegemaakt, weer een ander kon putten uit een ervaring van drie maanden geleden, en de rest van het gezelschap wist er van of wachtte af.

Want mijn leeftijdgenoten en ik, we zien het aankomen of hebben het net achter de rug, de aftakeling van vader, het kwakkelen van moeder, de razendsnelle vaart die de gebeurtenissen dan ‘toch nog onverwacht’, zoals dat heet, ineens nemen. Ziekenhuizen, verschrikkingen, doktoren, gefronste voorhoofden, enfin, stof voor heel wat verjaardagen, en net toen we echt op dreef kwamen, merkte de moeder van de jarige voorzichtig op dat zij zich wat misplaatst begon te voelen aan onze tafel. Was het niet een goed idee als zij eens iets te eten ging halen, dat sprak misschien nog onbekommerder. Een ander onderwerp werd acuut aangesneden.

Toch zijn die gesprekken over de dood ook nuttig en goed, al was het alleen maar om tegenwicht te bieden aan de mythe van het vredige sterfbed. Het zal best voorkomen, net zo goed als de probleemloze bevalling, maar in de praktijk is er meestal toch de gierende, niet in de hand te houden paniek, de complete chaos waarin de zaken hun beloop nemen, plus dus het hemeltergende gevoel dat hier niet aan de norm beantwoord wordt. Want de norm heet te zijn: vader, moeder, moegestreden maar tevreden, fijn thuis in bed, een opbeurend woord voor een ieder en dan oogjes toe. Renate Rubinstein had het over ‘de samenzwering van het normale’ en dat is inderdaad waar het nog het meest op lijkt: een complot van de ‘goede natuur’-propagandisten, die alles gladstrijken wat in werkelijkheid bruut en wreed gebeurt. Het sterfbed als theekransje, het sterfbed als veredeld kringgesprek.

Nogmaals, je kunt mazzel hebben, maar reken er niet op.

Het afgelopen weekend merkte ik weer eens hoezeer je geneigd bent de dingen te verschattigen, toe te praten naar een Laura Ashley-achtige werkelijkheid, die er in werkelijkheid dus niet was. ‘Een beetje verward,’ noemde ik het, maar in de Volkskrant las ik de onopgesmukte woorden. ‘Hallucineren in het ziekenhuis’ luidde de kop boven een artikel over (oudere) mensen die na een operatie last krijgen van waanbeelden, ook wel delirium genoemd, of kortweg delier.

Leuker kunnen ze het niet maken, die doktoren, en wat ze gelijk hebben, want dit is inderdaad de enige beschrijving die recht doet aan de toestand waarin mijn moeder zich bevond, een etmaal voor haar dood. Niet ‘een beetje verward’, maar echt op het psychotische af: ze was een complot op het spoor van artsen die eigenlijk geen echte artsen waren, die mannen droegen wel allemaal dezelfde witte jassen, maar waren dus niet handelingsbekwaam, en zij moest nu echt van onecht onderscheiden, want iedereen spande samen, behalve één broeder dan, die nu juist als enige wel een echte arts was.

Ik kon haar niet bereiken, haar ogen waren blind van paniek, en daar doorheen blonk de verbittering dat ik haar niet geloofde. Ik was deel van de samenzwering geworden.

Ze lag daar dood te gaan, maar in een helder moment had ze de oplossing gevonden: ‘Ík heb een nieuwe psychiater nodig.’

Dit was erg mijn moeder, in het aangezicht van de dood verwachtte ze alle heil van een goeie praatsessie.
Ik maakte gelukkig nog mee dat ze enigszins uit haar delirium werd bevrijd, en daarna wachtte dus de dood.
Heil zij de morfine.