Ik had de man al eens eerder ontmoet, als een journaalbeeld, en nu stap ik bij hem in de auto. Het is goed dat hij me daaraan herinnert, dat hij eerst een man van de televisie was en nu een man die ik een hand kan geven, want anders had ik het niet geweten. Hij zegt het trouwens besmuikt, van die tv, alsof hij zijn eigen actie van toen wil afblussen met veel zelfironie.

Zo ging het: de ochtend van 4 maart, na de gemeenteraadsverkiezingen, toen bekend was dat de PVV de grootste partij was geworden in Almere, liep De V. naar zijn garage. Zijn vrouw was op dat moment niet thuis. Ik weet niet of dat van belang is, maar vermeld het toch. Er was in elk geval geen sprake van overleg of enige (criminele?) samenzwering.

De V. woont al zeer lang in Almere, naar tevredenheid, en het ergerde hem dat deze jonge, Nederlandse stad zo massaal voor nieuwrechts had gekozen. Voordat-ie het zelf wist, had hij de vlag uit de garage gehaald en die halfstok gehangen. Dat was een sterk beeld, een vrijstaand huis met een flinke tuin, en daarin die treurende vlag: diezelfde dag nog werd het gebruikt in het zesuurjournaal, waar ik naar keek. Nu zegt De V.: 'Het was een beetje een professor Akkermans-actie, van Koot en Bie.'

Toch is het niet onbegrijpelijk dat juist De V. zich ergerde aan de stemmenwinst van de PVV. Er zijn weinig mensen die met zoveel recht kunnen beweren dat Almere hún stad is. Vanaf het prille begin, in 1976, overlegde De V. over het allereerste woningblok dat in Almere Haven zou worden gebouwd, en jarenlang was hij directeur van een woningbouwvereniging die de stad niet alleen van stenen en huizen, maar ook van ideeën voorzag. We rijden naar Almere Buiten, we gaan naar de Regenboogbuurt, we bezoeken de Muziekwijk en bij elk gebouw, elk winkelcentrum diept De V. zonder moeite de ontstaansgeschiedenis op.

Ik ben op stap met een man die stamvader is van een hele stad. Met die stam heeft hij zich geïdentificeerd, en soms worden stamvaders dan een beetje verdrietig of teleurgesteld. 'Overdreven' vindt De V. nu, en hij haalt zijn pensioengerechtigde schouders op.

Maar het mechanisme komt me akelig bekend voor. Ik woon nu iets meer dan een maand in Almere, en de antropoloog in mij heeft zich nu al gehecht aan zijn onderzoeksobject en doelgroep. Ik zie zaken die ik vreemd vind in Almere, of onlogisch, maar wee de Amsterdammer die denkt samen met mij een lekker potje te kunnen kankeren op de polderstad. Zoals islamologen vroeger vanzelf een beetje verliefd werden op de islam ook al waren ze zelf niet gelovig, zo moet ik oppassen niet alles te verexcuseren wat er in Almere gebeurt, zeker tegenover buitenstaanders en zéker tegenover Amsterdammers, die werkelijk, ik merk het nu dagelijks, de zelfgenoegzaamheid hebben uitgevonden. Mij bedreigt een paternalistische vorm van compassie.

Ik moest twee dagen werken in mijn oude woonplaats om daar studio-opnamen te maken: dat was een heel gesleep met meer dan honderd cd's, waarvan ik er toch een paar vergeten bleek. Het resultaat: die dag nam ik vier keer een Amsterdamse taxi om van oude voordeur naar een verre studio te reizen.

Het is een journalistieke regel dat je nooit taxichauffeurs citeert, maar die regel moet snel op de helling, want als je iets van wrok, rancune en regelrechte haat wilt begrijpen, kun je niet om deze bevolkingsgroep heen. Hier spreekt het vrije, vrijwel PVV-loze Amsterdam:

Chauffeur 1: 'Het ergste zijn dus wel die Marokkanen. Die hebben onze branche helemaal kapotgemaakt.' Passeert een politieauto: 'Zie je dat: de kwallen.' Vraagt wat ik ga doen. Ik vertel iets over klassieke muziek. 'O, daar moet je bij mij niet mee aankomen. Laatst had ik een man die uit een concert kwam. Vroeg of mijn radio uit mocht. Mijn radio. Ik denk: mafkees, neem lekker een andere taxi.'

Chauffeur 2: 'Het ergste zijn dus wel die Marokkanen. Die hebben onze branche helemaal kapotgemaakt. Ze zetten iedereen af. Weigeren gewoon oude mensen mee te nemen. Eigenlijk moeten wij dat ook doen: tegen zo'n meisje met een hoofddoek zeggen: rot op. Ga naar je eigen soort. Maar daar zijn wij dan weer te netjes voor.'

Chauffeur 3: 'Het ergste zijn dus wel… etc. Een maat van me die donker is, die zegt het zelf. En wat dacht je anders van die katholieke priesters? Stelletje vuile pedofielen. En hoe heet die meneer ook weer van Amsterdam, die Asscher, Maarten Asscher, die de hele Wallen wil sluiten. Die jongen moet wel misbruikt zijn in z'n jeugd, kan niet anders. Voel je 'm?'

Chauffeur 4 is een Amsterdamse Marokkaan. Hij vraagt of hij de radio iets zachter moet zetten. Ja, graag. Dan neemt hij een weg die langer duurt dan ik gewend ben. Ik zeg dat. Hij verontschuldigt zich, en geeft me bij aankomst wat geld terug.