Een moderne, vlotte linkse partij, noemt Tiny Kox (SP) de Griekse, radicaal linkse coalitie Syriza, die bij de verkiezingen 52 zetels wist te behalen. Vooral de combinatie 'vlot' en 'links' doet mij huiveren.

Daarom richt ik mij even rechtstreeks tot de verschillende afdelingen van Syriza, en wel (gordels om) tot Neo-Communistisch Ecologisch Links, de Internationale Linkse Werkers, de Beweging voor de Vereniging in Actie van Links, de voormalige Euro­communisten die nu Groen zijn, de Communistische organisatie van Griekenland, de Milieuactivistische Ecologische Interventie en de Vrouwen voor een Ander Europa.

Kameraden, slecht nieuws: de muur is gevallen. In 1989 al.

Ik wist altijd wel dat de orthodoxe communisten nog een flinke rol speelden in de Griekse politiek, maar had geen idee van die neo-sliert aan verwanten die ze hebben voortgebracht. Zoals bekend is radicaal links van oudsher gespecialiseerd in één ding: de mislukking. Eis het onmogelijke, en zodra een eis toch bewaarheid dreigt te worden, eis meer. Het ergste wat neo-communistisch links kan overkomen, is dat haar plannen werkelijkheid worden, want daarmee verdwijnt het laatste beetje utopisme waarop zo'n beweging drijft. De werkelijkheid is per definitie de vijand van revolutionair links, die behoort namelijk tot de 'bestaande verhoudingen' en dat is een verderfelijke categorie.

Oud gezegde: de kiezer heeft altijd gelijk. Nieuw gezegde: de kiezer is vaak niet goed wijs. Een politieke analist van de Griekse denktank Eliamep zegt het zo: 'Een grote meerderheid van de Grieken wil de euro houden en in de EU blijven. Maar tegelijkertijd hebben de meeste mensen tegen de maatregelen gestemd die Griekenland daarvoor moet doorvoeren.' Laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet. In het algemeen wordt de Bijbelse zegswijze zo uitgelegd: 'Als je een ander geld geeft, hou dat dan voor je, want anderen hoeven het niet te weten.' Maar in Griekenland geloven ze dus dat ze van anderen geld zullen krijgen, zonder dat iemand dat hoeft te weten. Dat wordt nog lastig.

Ik twijfel niet aan de ernst van de crisis die op dit moment heerst in Griekenland. Voor elke twintiger of begin dertiger moet het een reële overweging zijn te gaan emigreren, omdat het land zelf nauwelijks perspectief biedt. Maar wat verwacht je als je op de Internationale Linkse Werkers gaat stemmen - een bondgenootschap met Noord-Korea? Of een pact met de laatste Trotskistische cel ergens in Mexico?

We komen nu op de mogelijkheid van de proteststem. De mensen zijn zo murw gemaakt, dat ze de kont tegen de krib gooien en vooral Tegen stemmen. Ze willen niet zozeer een stembusuitslag, ze willen een shock teweeg brengen. Nadeel van dit idee is dat de burger bijna ontoerekeningsvatbaar moet worden verklaard. In een vlaag van razernij stemde die bijvoorbeeld op de Gouden Dageraad, de eerste nazistische partij van na de oorlog.

Het is eigenlijk niet mogelijk op die partij te stemmen zonder dat je weet wat je doet. Je kan excuses aanvoeren: al die immigranten, al die illegalen die mijn wijk 'overspoelen' - het moet hier eens schoongemaakt worden, et cetera. Dat zijn zelfrechtvaardigingen. Maar iedereen die op de Gouden Dageraad stemt, neem ik honderd procent serieus: dat zijn mensen die voor de oplossing van de knokploeg hebben gekozen. Ik kan ze geen 'vals bewustzijn' toeschrijven, want dat doe je dan als marxist, omdat je per se wil dat het volk van nature 'goed' is - en ook dat laatste geloof ik niet. Het volk, of in elk geval een deel daarvan, heeft die Gouden Dageraad met 21 zetels in het parlement geholpen. Het zijn geloof ik dezelfde mensen die het zo treffend vinden als Angela Merkel met een Hitler-snorretje wordt afgebeeld. De feministische partij Vrouwen voor een Ander Europa heeft vooral in eigen land nog veel te doen.

Ondertussen is mijn enthousiasme om die Grieken er vooral bij te houden toch enorm geslonken. Ik hoorde Arnoud Boot, hoogleraar Financiële Markten, de vergelijking maken tussen Oost- en West-Duitsland toentertijd, en hoeveel de ene Duitser voor de ander over had gehad.

Maar zo diep zit mijn Griekse gevoel niet. Pieter Hilhorst schrijft: 'De Grieken mogen hooguit kiezen hoe ze ten onder gaan.' Mooie, gevoelige reflex van het verdrukte volk. Maar de Grieken mogen wel degelijk kiezen of ze ten onder gaan of niet.

En het lijkt erop dat ze gekozen hebben voor zo'n dramatische, catastrofale afgang, waar Sophocles bij verbleekt. Wie helpt de oude vrouw, slecht ter been, de straat over, als die vrouw helemaal niet naar de overkant wil?

stephan.sanders@vn.nl