Er is zo'n populaire kreet die verordonneert dat politici zich bij voorkeur onder 'het volk' moeten begeven. Die kreet kan bij links van oudsher op nogal wat aanhang rekenen. Nu wil de ironie dat ik in mijn dagelijkse Amsterdamse leven één politicus vaak 'in het wild' tegenkom. Met in het wild bedoel ik: op heel gewone plekken, zoals een lunchroom, op straat, of in de metro.

Die (ex-)politicus is Frits Bolkestein, een man die toch niet de volkse trekken heeft van wijlen Jan Schaefer, maar die je eerder zou typeren als een heer van stand. Hij begeeft zich desalniettemin zonder schroom onder de 'gewone mensen', en gelukkig sleept hij nooit een zeepkistje met zich mee.

Zo ook dit weekend: ik zag Bolkestein zitten op een bankje van de metrohalte Weesperplein, wij spraken even, en ik complimenteerde hem met zijn pas verschenen krantenstukje. Daarin kritiseert Bolkestein Rob Riemen, auteur van het pamflet De eeuwige terugkeer van het fascisme, waarin Geert Wilders als prototypische fascist wordt gekenschetst. Bolkestein is het met die kwalificatie op historische gronden niet eens - zonder overigens zijn bezwaren tegen Wilders op te geven. Dit alles leek me zeer terecht, maar er was één passage in zijn betoog waar ik moeite mee had. Bolkestein beschrijft het ontstaan van het Italiaanse fascisme als een 'elitaire beweging', waar vooral veel intellectuelen warm voor liepen. Dan volgt de zinsnede: 'Welke intellectuelen hebben Wilders gesteund?'

Nu, ik ken er persoonlijk toch echt een paar - mensen, die ik politiek gesproken vrij warhoofdig vind, maar die ik zonder te twijfelen als intellectuelen zou typeren. Het is natuurlijk niet zo dat een intellectueel er per definitie verstandige meningen op na houdt.

Dan zijn er nog de meer algemeen bekende intellectuelen, als arabist Hans Jansen en ook Martin Bosma, de ideoloog van de PVV, en schrijver van het boek De schijn-élite van de valse munters. Vooral Bosma is echt een denker die ik moeiteloos kan volgen, omdat wij door een ongelukkig toeval op bijna hetzelfde Noord-Koreaanse moment een opleiding tot politicoloog hebben genoten in Amsterdam. Wij werden daar doodgeknuppeld met marxisme, neo-marxisme en 'eurocommunisme', mede dankzij de pedagogische inspanningen van Meindert Fennema, nu bekend dankzij z'n monografie over Geert Wilders. Bij mij resulteerde dat eenzijdige dieet in een hang naar het liberalisme, bij Bosma moet die traumatische opvoeding, met veel aandacht voor de Italiaanse 'cultureel marxist' Gramsci, hebben geleid tot een rotsvast geloof in de 'culturele klassenstrijd', die Bosma dus nu op rechts voortzet.

'Bovendien,' zei ik tegen Bolkestein 'Neerlands bekendste schrijver is toch ook een bewijs van het tegendeel? Harry Mulisch had op het einde van zijn leven een uitgesproken sympathie voor Geert Wilders.'

Dit gegeven was Bolkestein onbekend, en toen kwam de metro en werd ons gesprek noodgedwongen beëindigd.

Op die voorkeur van Harry Mulisch voor Wilders is wel gezinspeeld door Marcel van Dam en Adriaan van Dis, maar Gerrit Komrij was degene die er openlijk over sprak, in het radioprogramma Met het oog op morgen.

Er zijn mensen die dit feit wegwuiven als een niet ter zake doend detail, net zoals zij glimlachend Mulisch' Castro-verering en zijn Padilla-veroordeling terzijde schuiven. Dit lijkt me onterecht, omdat Mulisch zich met een aantal van zijn boeken, zoals Bericht aan de rattenkoning en vooral met Het woord bij de daad liet kennen als een schrijver die zich wilde uitspreken over politiek, en daarin uiteraard ook serieus wenste te worden genomen.

Dat probeer ik nu te doen, zoals ik dat zeventien jaar geleden ook deed, toen ik Mulisch herinnerde aan het Cubaanse schijnproces dat gevoerd werd tegen collegaschrijver Heberto Padilla - door Mulisch hartstochtelijk verdedigd en ondersteund. Het mag waar zijn dat Mulisch zich meestal 'soeverein' toonde, en boven alle kritiek verheven, in mijn geval liet hij zich toch van zijn meest Cubaanse kant kennen.

Van Castro naar Wilders, het is op zijn minst een interessante ontwikkeling.

Wat betekent dat voor Mulisch als politiek intellectueel, die hij uitdrukkelijk ook wilde zijn? Dat er zeer veel 'oud links' zit in wat zich nu profileert als 'nieuw rechts', zoals ik al eerder betoogde; dat we eenzelfde afkeer van het 'burgerlijke' herkennen bij revolutionair links en rechts; en dat de manicheïstische verdeling in 'goed' en 'fout' bij de linkse en rechtse extremen ongeveer gelijk is.

In die zin is Mulisch trouw gebleven aan zijn robuust onliberale en ondemocratische lijn.

Het betekent kortom, dat Nederlands bekendste schrijver, naast een groot schrijver ook een uitgesproken politiek dwaallicht was.