De mensen die op D66 stemmen, doen dat vooral omdat ze niet op de VVD willen of durven te stemmen. Willen stemmen: ze hebben de argumenten van beide partijen vergeleken, en vinden het program van de Democraten toch echt beter. Dat kan, maar mijn intuïtie geeft me in dat het hier om een relatief kleine minderheid gaat.

Dan zijn er nog mensen die het de VVD hoogst kwalijk nemen dat zij Wilders aan de gedoogmacht heeft gebracht. Eigenlijk zou dat verwijt aan het CDA moeten worden gemaakt, want die partij sloot uit dat de PVV deel zou worden van de regering: vandaar de gedoogconstructie, en vandaar ook de buitenspeelruimte waar de PVV maximaal gebruik van heeft gemaakt.

Het blijft de vraag of de PVV niet veel groter was geweest, wanneer ze geheel los van de CDA/VVD-coalitie had geopereerd, en het antwoord is niet te geven want as if-history is per definitie speculatief.

Waar ik zelf lang last van had: de VVD was een partij waar andere mensen op stemden, rechtse mensen die rijker en ouder waren dan ik. Het gevoelsmatige element, dat een enorme rol speelt bij het bepalen van een partijkeuze en dat niet lacherig moet worden afgedaan. Voor velen is het zo: stem je VVD, dan stem je als je vader, of je oom, vroeger - en er zijn bepaalde grenzen die wij niet willen nemen. D66 kent dat besmette verleden niet: de nog levende grootvaders van die partij zijn inmiddels flink op leeftijd, maar vergeleken bij de leeftijd van mijn grootpapa, allang dood, is het niks. Het is fijn de illusie te koesteren dat je losstaat van je verleden en een volkomen unieke keuze maakt. Bovendien hoef je bij D66 het keurmerk 'progressief' niet op te geven, en dat is toch zoiets als 'forever young'.

Niet alleen de VVD, ook het CDA kent zo z'n schaamtefactor: je stemt niet op een confessionele partij, want je gelooft daar niet in, confessionele politiek. Dat was iets voor je ouders of nog verder terug. Ondertussen is de Nederlandse christendemocratie niet meer van het immer getuigende soort en buitengemeen praktisch als het om politiek gaat. Het orthodoxe element is veel groter bij de SP dan bij het CDA - al staat de orthodoxie daar voor een socialisme, waarvan we eigenlijk maar moeten hopen dat het niet van het revolutionaire, alle-macht-aan-de-sovjets, pardon overheid, is. Ik kan dat massale stemmen op de SP niet anders zien dan als een bewijs van geestelijke armoede: 'Wij redden het niet zonder U, o Staat, ontferm U over ons.'

Een tijdje geleden schreef ik dat ik niet geloofde dat al die SP-stemmers ook werkelijk in het socialisme geloofden. Ik kreeg een brief van een lezer, die mij vertelde hoeveel leden er wel niet aangesloten waren bij de SP, 44.000, de derde ledenpartij van het land - maar geen aantal had me kunnen overtuigen.

Ik denk dat mensen lid worden van de SP omdat ze een linksere PvdA willen - en niet zozeer het complete socialistische gedachtegoed dat op alle vlakken, zowel op het niveau van de markt als van het recht, alleen maar desastreus kan uitpakken. Dat hoop ik dan maar. Straks zijn die 44.000 mensen echt een voorhoede, en wordt huisdictator Chavez, die het vooral in Suriname zo goed doet, ook hoofdgast in Den Haag.

Vinden die 44.000 SP-leden dat allemaal een fijne man? Gaat het daar niet over? Een zwartkijker wil ik niet zijn - dat heeft de SP net verboden - maar de reële consequenties van dat Roemer-socialisme wil ik toch graag kunnen overzien.

Ik heb dit keer, nog minder dan anders, zin om van alles aan 'De Overheid' te moeten overdragen. Normaal is mijn dilemma: D66 of VVD. Maar nu de Democraten om reden van praktisch nut besloten hebben dat mijn organen in principe ook de staat toebehoren ('tenzij niet') valt dat alternatief af. De redelijkheid is hier in het geding. Ook die doordrijverij over verplichte homovoorlichting op alle scholen staat mij tegen - de taak van de overheid is vooral de negatieve vrijheden te waarborgen, en niet de positieve te verkondigen.
(Homoseksualiteit is fijn & goed & normaal, en daarom komen wij de blijde boodschap brengen.)Ik kan als homoseksueel geen goede reden meer verzinnen niet op het CDA te stemmen. Ja, de weigerambtenaar - maar zelfs daar is de incidentele, individuele vrijheid me liever dan de maatregel van algemeen belang. Het wordt dus kiezen tussen VVD of CDA. Die laatste partij kwam nooit eerder in mijn voorkeurslijstje terecht. God, het kan verkeren.