Antwoord: helemaal niets te horen, alleen de daverende stilte die al je acties begeleiden, want je bent niet belangrijk genoeg, de buitenwereld heeft geen oog voor jou, de buitenwereld is druk doende met zichzelf.

Zo ongeveer steekt de verhouding tussen Europeanen en Amerikanen in elkaar. De Amerikaanse journalist Bruce Bawer zegt er dit over: ‘Of het nu terecht is of niet, de meeste Amerikanen vragen zich geen moment in hun leven af wat Europeanen nu precies van hen denken of van hen vinden. They couldn’t care less.’

Terwijl wij protesteren, staren ze daar tevreden naar de eigen navel. Onopgemerkt blijven is onuitstaanbaar, en trouwens dodelijker dan welke belediging ook.

Bawer is geen typische Amerikaan: hij woont al zo’n acht jaar in Europa, en schreef een uiterst kritisch boek over zijn verblijf in Nederland en Noorwegen: While Europe Slept. How Radical Islam is Destroying the West from Within. Het is zo’n titel die niet alleen de inhoud aardig dekt, maar ook meteen de clou helemaal weggeeft. Europeanen slaapwandelen, terwijl hun -liberale rechtsstaat wordt uitgehold door radicale islamieten, die eropuit zijn de moeizaam verworven individuele vrijheden teniet te doen. Het is een bonkende boodschap, waar weinig complimentjes aan te pas komen, en toch betrapte ik me bij het lezen op een zekere tevredenheid: een heel boek, door een Amerikaan geschreven nog wel, waarin wij nu eens in het middelpunt van de belangstelling staan. Iemand heeft de moeite genomen om ons 240 pagina’s lang de les te lezen. Je voelt je, ondanks alles, toch even gestreeld, en precies in die voldoening gaat het calimerocomplex schuil van de Nederlander die kortstondig voor vol wordt aangezien door de echt grote jongens.

Dat ze je hebben opgemerkt, is al geweldig, daar kan zelfs de meest snijdende kritiek niets aan veranderen. Bawer spreekt het behoeftige Nederlandse kind aan, het kind dat naar aandacht verlangt van het grote Amerika, ook als dat alleen maar straf betekent. Alles is beter dan niets. En daarom worden zelfs de ergste -mokerslagen nog verzacht door het idee dat je in elk geval aangeraakt wordt.

Nog niet zo lang geleden verschenen er heel andere artikelen in de buitenlandse pers over het ‘Hollandse model’: verbazing over het rare libertaire karakter van ons land ging toen nog hand in hand met respect voor onze sociale en economische voorspoed. Net toen de Nederlanders waren afgestapt van het gidslandidee, bleken we het per ongeluk te zijn geworden. Hoofdschuddende bewondering, dat oogsten we: ze zijn daar knettergek, maar het werkt wel – en zelden was een half compliment zo helemaal in overeenstemming met ons eigenzinnige zelfbeeld.

In The New Yorker werden we pas geleden weer opgevoerd als gidsland. In haar ‘Letter from Europe’ neemt Jane Kramer eerst Duitsers en Fransen de maat, om daarna te concluderen: ‘Je kunt met een gerust hart stellen dat geen land in Europa zo zelfvoldaan bleef in het misverstaan en het consequent verkeerd begrijpen van zijn immigranten als Nederland.’

Weer zijn we winnaars, nu van het ergste soort.
Wat die Amerikaanse kritiek zo ongemakkelijk maakt, is de in Nederlandse ogen onnavolgbare mix van linkse en rechtse elementen. Bruce Bawer klinkt in zijn boek vaak als Geert Wilders, de Wilders die alle rampspoed herleidt tot een islamitisch complot, en net wanneer je denkt Bawer in de smiezen te hebben, volgt van zijn kant een vurig pleidooi migranten nu eindelijk eens de kans te geven Nederlander te worden, en hen niet af te schepen met de fooi van de allochtonenstatus. Jane Kramer maakt zich zorgen over de nonchalance waarmee Nederland omgaat met zijn liberale waarden, maar is minstens zo uitgesproken over het subtiele ‘beveiligingsmechanisme’, waardoor migranten werden aangemoedigd vooral ‘zichzelf’ te blijven en ‘hun eigen cultuur’ te onderhouden, om verwarring met echte Nederlanders te voorkomen.

Twee Amerikanen valt meteen op wat voor Neder-landers nog steeds geen uitgemaakte zaak is: dat er op voorhand geen tegenspraak bestaat tussen ‘echte’ en ‘etnische Nederlanders’, dat volwaardig burgerschap geen kwestie is van afkomst maar van wil.

Ja, ze hebben het over ons, tel uit je winst. En net wanneer we oprecht onze valse bescheidenheid willen -tonen, krijgen we dus een draai om de oren.