Ook de ramp in Japan, die toch echt begon als een natuurramp, doet zich aan ons voor in een klassieke vertelvorm: drie tragische aktes. Eerst de aardbeving, toen de tsunami en daarna de explosies in de kerncentrales. Dat van die vertelvorm en die aktes, dat maak ik ervan om iets dat ver van huis en haard gebeurt dichterbij te halen. Het is een vorm van toe-eigening: je plakt het natuurgeweld en de gevolgen daarvan een menselijk smoel op, en ineens lijkt het of de oude Grieken met hun tragedies al een vorm hadden gevonden om het gevaar van een nucleaire meltdown te beschrijven.

Bovenstaande alinea is veel te lang voor een tweet, en ik begrijp de irritatie van Arnon Grunberg: "'BN'ers blijven twitteren over Japan" kopte De Telegraaf op zijn site. Brigitte Nijman, die musicalster schijnt te zijn - ik weet weinig van musicals - schreef: "Mijn god 40 stadjes van de kaart geveegd #totale verbijstering!"'

Ook ik ken Brigitte Nijman niet, en evenmin ben ik een 'follower' van haar, want ik weet niet hoe dat zou moeten. Snerend merkt Grunberg op: 'Het gaat altijd over ons. Ik en de natuurramp in Japan. Wat zich voordoet als verbijstering over een catastrofe, als empathie dus, is een poging van de schijnbaar verbijsterde mens om te laten zien dat hij bestaat.'

Ook natuurrampen zijn bijzonder geschikt om je eens narcistisch breed te maken.
Maar stel nu eens dat deze Brigitte Nijman nog geen Twitter had gekend; stel dat ze in een gesprek met een vriendin, tijdens een etentje had uitgeroepen: 'Japan… wat daar gebeurt… ben echt totaal verbijsterd.'

Het zijn de obligate zinnetjes die we allemaal oplepelen als we catastrofes zien op de tv. Het is alsof je naar een begrafenis gaat van iemand die je nauwelijks hebt gekend. Voordat je het weet komt het 'gecondoleerd' over je lippen, en alles wat je daar origineler aan probeert te maken verergert de boel. ('Ik ken uw man wel niet, maar het kan niet anders dan dat u zijn warme persoonlijkheid enorm gaat missen.')

Onder vrienden mag je rustig stamelen: 'Ongelooflijk, niet te bevatten,' waarna deze plichtpleging is genomen en het gesprek weer verdergaat. Het narcistische element schuilt hierin, dat je die afgelikte zinnetjes een tweet waard vindt, die hoog nodig gedeeld moet worden met duizenden anderen.

Daar begint bij mij 'de verbijstering'.

Toch slaag ik er zelf ook niet in los te komen van de vorm 'Ik en de wereld'.
Het is al vreemd dat ik het nieuws over Japan 'volg', op de ouderwetse radio- en tv-manier weliswaar, maar met een nauwgezetheid die suggereert dat ik invloed kan uitoefenen op de gebeurtenissen. Slapeloze episode, midden in de nacht: even internet checken of er weer iets is gebeurd. Dat is voor een deel belangstelling, voor een deel sensatiezucht, en die twee zijn moeilijk van elkaar te scheiden. De nieuwsvolger wil niets missen, maar hij hoopt ook op een opbouw, op een zekere verhaallijn die zich crescendo zal ontwikkelen: als er weer een ontploffing volgt in een kerncentrale, is dat #totale verbijstering maar ook een wapenfeit dat gekend moet worden, zoals een verzamelaar niet rust voordat de hele collectie compleet is.

Maar er zit in dat 'volgen' van Japan ook een magisch element, een bezwering. Niemand wordt er beter van dat ik om het uur de feiten check, maar zelf heb ik het gevoel dat het mijn plicht is om te kijken. Ik kan het beter anders formuleren: dat het mijn plicht is niet weg te kijken. Het is het post-Auschwitz-motto, dat verder nog niets heeft opgelost.

Als jongetje had ik het idee dat ik de Matthäus-Passion naar een goed einde kon luisteren, als ik dat maar heel geconcentreerd deed - en dat was niet enkel grootheidswaan. Op z'n minst moet je de moeite nemen om het te zien, het 'op te merken', alsof het toekijken alleen al het ergste kan voorkomen.

Dat is de magische en al te menselijke houding: de ooggetuige, zelfs op afstand, tempert met zijn blik de onmacht die hem dwarszit.

Wat is dan nog het verschil tussen mij en die Brigitte Nijman en andere twitteraars? Ik denk dit: dagelijks krijg ik mailtjes met links van filmpjes die iemand met me wil delen. Daar is verder niets eigens aan toegevoegd, afzender schrijft alleen maar: 'Geweldig. Bizar. #Must see.'
Je krijgt dan iets voorgeschoteld dat het persoonlijke commentaar mist, de verwerking van de afzender die er dit of dat over op te merken heeft. Die mailtjes verdwijnen ongezien in de prullenbak.

Zoals ze vroeger zeiden: vertel het eens in je eigen woorden. Wie daaraan niet voldoet, wie alleen 'followt' en niet verteert, die mag mijn tijd niet stelen.